Ai ở Hà Nội mà thích di tích cũ thì ít nơi nào hợp hơn chuyến đi chùa Dâu Luy Lâu bằng xe máy: một ngôi chùa được xem là cổ nhất trong số còn lại ở đồng bằng Bắc Bộ, cách trung tâm chỉ chừng ba mươi cây số, và cách đó vài cây số nữa là nền của thành đô hơn hai nghìn năm tuổi. Chuyến này gọn trong một buổi, khỏi cần nghỉ lại, nhưng để buổi ấy thực sự đáng đi, cần tính đúng tuyến, đúng giờ và biết trước phần gì đáng xem nhất. Bài này xếp chuyến theo từng chặng, từ khung giờ xuất phát tới cách đi lại giữa chùa và thành cổ.
Chùa Dâu Luy Lâu bằng xe máy: tuyến và khung giờ cho một buổi
Tuyến đi chùa Dâu Bắc Ninh từ Hà Nội khá thẳng: từ khu trung tâm, qua sông Hồng, bám theo trục quốc lộ 1 cũ hướng tỉnh Bắc Ninh, tới khu vực thị trấn Từ Sơn thì để ý biển rẽ về Thuận Thành. Đoạn gần chùa là đường huyện phẳng, hai bên ruộng, dễ chạy, chỉ chậm lại qua khu dân cư. Tổng thời gian một tiếng ròng với tốc độ thoải mái, tức là xuất phát bảy giờ sáng thì tám giờ đã đứng trước cổng chùa, vào lúc vườn chùa còn mát và gần như vắng khách.
Khung giờ tốt nhất là sáng sớm cuối tuần: mặt trời chưa gắt, chùa yên để nhìn chi tiết kiến trúc, và buổi chiều vẫn còn nguyên cho phần thành cổ cùng bữa trưa trên đường về. Tránh khung giữa trưa mùa hè vì khuôn viên chùa thoáng, ít bóng mát ở phần đi lại ngoài trời.
Trong khuôn viên chùa Dâu: phần đáng xem nhất
Điểm nhấn là tòa Cửu Phẩm Liên Hoa: kiến trúc tháp chín tầng ghép từ gạch và gỗ, kiểu dáng hiếm gặp ở chùa miền Bắc, dựng giữa sân nên nhìn được từ nhiều góc. Bao quanh là các điện thờ truyền thống, trong đó chùa gắn với truyền thuyết về bà Man Nương và tín ngưỡng thờ Pháp Vân, một trong tứ pháp cổ của Phật giáo vùng Luy Lâu. Người thích chi tiết nên đi chậm một vòng: các đầu đao, gờ gạch cũ và con ngói in nét thời khắc phục hồi cho thấy tuổi của khuôn viên.
Phép lịch sự ở nơi thờ tự: quần áo gọn gàng, không mũ nón trong điện, giữ mức giọng nói thấp, và hỏi trước khi chụp vào khu vực có thầy tu đang làm lễ. Gửi xe ngay tại cổng chùa, phần sân trước có người trông giữ hàng ngày; gửi xe xong mới đi bộ vào, vì lối trong chùa nhỏ, xe để rải rác làm vướng phần đi lại của già trẻ.
Thành cổ Luy Lâu: nền móng của một thủ phủ cũ
Từ chùa Dâu, chạy tiếp vài cây số là khu thành cổ Luy Lâu, trung tâm quận trị cũ của vùng Giao Chỉ thời Bắc thuộc, cũng là cái nôi Phật giáo sớm nhất được nhắc tới ở nước này. Di tích ngày nay chủ yếu là nền đất, dấu vết hào và các gò đất cũ, nên ai mong nhìn tường lộng lẫy sẽ hụt; cái giá trị nằm ở việc đứng trên nền của thành từng là đô hội sầm uất. Gần khu di tích có nhà trưng bày hiện vật đào được: mảnh gốm, ngói in hoa và đồ đồng nhỏ, phần kể lại đời sống của cư dân Luy Lâu xưa.
Đi giữa hai điểm bằng chính chiếc xe máy mang bạn tới là tiện nhất: tuyến nối ngắn, đường huyện, chạy chừng mười lăm phút. Ai muốn cả khung đi bộ thì phải tính thêm thời gian và hỏi người địa phương đoạn ngõ vào thành, vì lối vào khu nền có đoạn qua bờ ruộng, mùa mưa lầy.
Chia giờ gọn cho buổi đi và đường về
Kế hoạch mẫu cho buổi sáng: bảy giờ xuất phát từ Hà Nội, tám giờ tới chùa Dâu, một tiếng rưỡi ở chùa gồm cả nghỉ uống nước; chín giờ rưỡi chạy sang Luy Lâu, một tiếng ở khu thành và nhà trưng bày; mười một giờ rưỡi về khu chợ thị trấn ăn trưa; một giờ chiều lên đường về, về tới nơi trước ba giờ. Khung này để lại khoảng đệm cho dừng chụp ảnh và cho đoạn quốc lộ đông giờ cuối tuần.
Đường về nên chọn khác lối đi chút: rẽ qua tuyến liên huyện nối về hướng bờ sông rồi mới lên trục lớn, vừa đỡ đoạn xe tải vừa có thêm một dãy đồng ruộng để ngắm. Trước khi về, đổ đủ xăng ngay tại thị trấn vì đoạn về tuy không dài nhưng trạm thưa hơn đoạn đi.
Một lưu ý về mùa: nếu trùng khung lễ hội chùa Dâu vào tháng tư âm lịch, cả khu vực xóm chùa đông gấp mấy lần ngày thường, lối vào hẹp phải gửi xe xa cổng và đi bộ thêm một đoạn; ngược lại đây cũng là dịp hiếm để xem phần rước kiệu và tục phe của hội Dâu, nên ai muốn xem thì đi rất sớm và chuẩn bị đứng lâu ngoài trời. Ngoài khung lễ, ngày cuối tuần thường vẫn vắng, nhóm ít người sẽ có cảm giác như thuê riêng khuôn viên.
Về đồ mang theo, một buổi di tích chỉ cần nước, mũ và giày bít mũi cho đoạn nền gạch; máy ảnh hay điện thoại nên mang thêm pin dự phòng vì phần chụp được nhiều hơn dự kiến. Ai định ghi chép về mảnh hiện vật ở nhà trưng bày thì mang sổ nhỏ, vì một số khu nhạy sáng không cho dùng đèn hỗ trợ, và ghi nhanh bằng mắt vẫn là cách tin cậy nhất.
Các cung nửa ngày kiểu này được gom trong chuyên mục cung đường cuối tuần; tổng quan các hành trình quanh Hà Nội nằm ở trang cung đường. Ai muốn mở rộng thành chuyến dài hơn kết hợp danh thắng thì xem thêm gợi ý trong du lịch Hà Nội.