Nhiều người Hà Nội có thói quen đầu năm hay dịp rằm đi lễ đủ bốn ngôi đền trấn giữ kinh thành xưa, và đi Thăng Long tứ trấn xe máy trong một ngày là cách chủ động nhất: bốn đền nằm rải ở bốn phía nội đô, xe buýt khó nối liền, còn đi bộ thì quá xa. Bài này không đi sâu vào từng ngôi đền mà tập trung vào chuyện ghép chúng thành một chuyến: đi theo thứ tự nào, quãng đường giữa các điểm chừng bao xa, gửi xe ở đâu, mặc gì và mang gì để cả ngày trôi chảy.
Bốn trấn là bốn đền nào, nằm ở đâu
Thăng Long tứ trấn là bốn ngôi đền được coi là giữ yên bốn hướng của kinh thành. Đặt lên bản đồ, chúng gần như tạo thành một vòng quanh khu trung tâm:
- Trấn Đông, đền Bạch Mã: số 76 phố Hàng Buồm, giữa phố cổ Hoàn Kiếm, thờ thần Long Đỗ.
- Trấn Bắc, đền Quán Thánh: cuối phố Quán Thánh, sát đường Thanh Niên bên hồ Tây, thờ Huyền Thiên Trấn Vũ với pho tượng đồng lớn.
- Trấn Tây, đền Voi Phục: trên phố Kim Mã, sát công viên Thủ Lệ, thờ Linh Lang Đại vương, cổng có đôi voi đá quỳ.
- Trấn Nam, đền Kim Liên: lùi trong phố nhỏ Kim Hoa, gần nút giao Kim Liên ở Đống Đa cũ, thờ thần Cao Sơn.
Mỗi đền đã có bài riêng trên blog về lối vào và chỗ dừng xe. Ở đây chỉ nhắc những gì cần cho việc nối tuyến.
Lộ trình Thăng Long tứ trấn xe máy: đi theo chiều kim đồng hồ
Thứ tự gọn nhất là Bạch Mã, Quán Thánh, Voi Phục rồi Kim Liên, tức đi một vòng theo chiều kim đồng hồ từ phố cổ. Lý do rất thực tế: phố cổ càng về trưa càng đông khách, xe giao hàng dừng liên tục, nên vào Bạch Mã từ sáng là đỡ vất nhất. Kết thúc ở Kim Liên thì đường về Long Biên hay các quận phía nam đều tiện.
Chặng một: từ Long Biên vào đền Bạch Mã
Người ở Long Biên qua cầu Chương Dương, xuống Trần Nhật Duật là đã ở rìa đông phố cổ, Hàng Buồm chạy từ phía này vào trong. Phố hẹp, nhiều biển một chiều, nên đi bằng tốc độ người đi bộ nhanh và đọc biển ở từng đầu phố. Tối cuối tuần khu quanh Hàng Buồm thành không gian đi bộ, cấm xe, đó cũng là lý do nên đi ban ngày. Chi tiết có ở bài đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm.
Chặng hai: Bạch Mã lên đền Quán Thánh
Ra khỏi phố cổ về phía tây, đi tới khu Hàng Cót, Hàng Than rồi theo phố Quán Thánh chạy thẳng về phía hồ Tây; đền nằm ở cuối phố. Chặng này ngắn, ước chừng hai, ba cây số trên bản đồ, nhưng mất thời gian ở các nút trong phố cổ. Gần tới đền, đường Thanh Niên có đoạn cong ven hồ, chiều cuối tuần nhiều người dạo bộ, đi chậm từ xa. Xem thêm bài đến đền Quán Thánh bằng xe máy.
Chặng ba: Quán Thánh sang đền Voi Phục
Từ khu hồ Tây đi về phía tây nam, qua các phố Ba Đình để nhập Kim Mã rồi chạy về phía Cầu Giấy. Quãng này khoảng ba, bốn cây số tùy lối rẽ. Bản đồ để chế độ xe máy sẽ gợi ý đường, nhưng hãy để ý biển cấm rẽ ở các nút Ba Đình. Kim Mã nhiều xe buýt, nên sang làn sát lề phải từ sớm để khỏi lỡ cổng đền. Bài đền Voi Phục ở Thủ Lệ có hướng dẫn kỹ đoạn dừng xe.
Chặng bốn: Voi Phục xuống đền Kim Liên
Đây là chặng dài nhất, khoảng năm, sáu cây số. Từ Kim Mã theo Nguyễn Chí Thanh xuống phía nam, sang Chùa Bộc, Phạm Ngọc Thạch để về phía nút Kim Liên, rồi tìm lối vào phố Kim Hoa phía Xã Đàn. Nút Kim Liên luôn đông, chọn làn sớm, lỡ chỗ rẽ thì đi tiếp tới chỗ quay đầu hợp lệ. Đọc bài đền Kim Liên, trấn Nam của Thăng Long trước khi đi để khỏi vòng vèo trong ngõ.
Cộng cả đường đi và về Long Biên, cả vòng chừng mười lăm đến hai mươi cây số đường phố, tức là phần lái xe không nhiều. Thời gian chủ yếu nằm ở việc tìm chỗ gửi, sắp lễ và đi bộ vào đền.
Nên đi giờ nào và chia ngày ra sao
Giờ mở cửa của từng đền không giống nhau và có thể đổi theo mùa lễ hay khi tu bổ, nên hãy xem bảng thông báo ở cổng hoặc hỏi người trông đền, đừng dựa vào một con số đọc được trên mạng từ lâu. Chuyến đi an toàn nhất là gói trọn trong ban ngày:
- Buổi sáng: Bạch Mã rồi Quán Thánh, hai đền gần nhau và đều nằm ở khu dễ tắc về trưa.
- Nghỉ trưa: ăn quanh khu hồ Tây hoặc Ba Đình, cho người và xe nghỉ.
- Buổi chiều: Voi Phục rồi Kim Liên, cố xong trước giờ tan tầm vì Kim Mã và nút Kim Liên chiều muộn rất đông.
Mỗi đền dành khoảng nửa tiếng đến bốn mươi lăm phút là vừa. Ngày rằm, mùng Một hay dịp đầu năm, đền nào cũng đông từ sớm; khi đó nên bớt một đền để chuyển sang hôm khác thay vì chạy vội.
Gửi xe ở từng điểm cho phải phép
Cả bốn đền đều nằm sát phố hoặc trong khu dân cư, không có bãi lớn. Nguyên tắc chung: không dựng xe chắn cổng đền, cửa nhà dân hay lối rước; gửi ở chỗ có người trông và có vé, hỏi giá trước, chụp lại vé và vị trí xe.
- Bạch Mã: trước đền không có chỗ để xe, gửi ở các điểm trông giữ có vé quanh rìa phố cổ rồi đi bộ vào.
- Quán Thánh: có chỗ gửi trước sân đền và các điểm do dân quanh phố trông; ngày rằm dễ kín, gửi ngõ bên cạnh rồi đi bộ một đoạn.
- Voi Phục: hỏi người trông đền nên để xe đâu, hoặc gửi ở điểm trông giữ quanh công viên Thủ Lệ.
- Kim Liên: vào phố Kim Hoa thì đi chậm, tắt máy sớm, dắt bộ đoạn cuối và làm theo chỉ dẫn của người trông đền.
Mũ bảo hiểm nên cất vào cốp hoặc cầm tay, đừng để trên yên khi xe đỗ ở chỗ đông người.
Trang phục và đồ mang theo cho cả ngày
Đi lễ cả ngày bằng xe máy cần cân giữa chuyện kín đáo khi vào đền và chuyện thoải mái khi ngồi xe. Áo có tay, quần dài hoặc váy qua gối là đủ cho cả hai. Chọn giày dễ cởi vì một số gian thờ có lệ để giày ngoài, đế bám để đi trên sân gạch hôm ẩm.
- Lễ vật đơn giản: hoa, quả, chút tiền công đức bỏ vào hòm. Mang theo túi vải, đặt lễ ở sàn để chân hoặc trong cốp, đừng treo lủng lẳng ở móc khiến hoa dập.
- Áo mưa mỏng gấp gọn trong cốp, vì một ngày đi bốn nơi khó tránh được cơn mưa bất chợt.
- Nước uống và điện thoại sạc đầy, bản đồ tải trước đường đi giữa bốn đền.
Vào đền thì bỏ mũ, đi nhẹ nói khẽ, bước qua bậu cửa chứ không giẫm lên, thắp hương ở chỗ đền chỉ định và hỏi trước khi chụp ảnh gian thờ.
Trước khi xuất phát
Đổ xăng từ tối hôm trước để sáng ra đi thẳng vào phố cổ, kiểm tra phanh và đèn vì chiều về có thể gặp trời sẩm. Nếu đi nhóm, hẹn gặp nhau ở chỗ gửi xe của từng đền chứ đừng cố bám đuôi nhau qua các nút đông.
Một ngày tứ trấn trọn vẹn khi bạn đi đúng thứ tự, gửi xe nơi có người trông và để cổng đền thông thoáng cho người đến sau. Các vòng phố khác trong nội đô nằm ở mục cung đường nội thành, còn mọi lộ trình xe máy có trong chuyên mục cung đường.