Mù Cang Chải mùa lúa chín là chùm ruộng bậc thang đẹp nhất phía Bắc vào cuối tháng Chín đầu tháng Mười, và cũng là điểm đến khiến mọi lộ trình Hà Nội đều dài: gần ba trăm cây số một chiều, đi qua Nghĩa Lộ rồi Tú Lệ, và kết thúc bằng đèo Khau Phạ trước khi trút xuống thung lũng lúa. Hành trình này không khó vì đường xấu, mà khó vì dài và vì khung giờ đẹp ngắn: sương buổi sớm, nắng nghiêng buổi chiều, và giữa hai khung ấy là nhiều tiếng lái. Bài này chia lộ trình thành các chặng có điểm tựa, để chuyến mùa lúa không biến thành cú đấm liên hoàn vào tay lái.
Mù Cang Chải mùa lúa chín: lộ trình và khung thời gian đẹp nhất
Lộ trình quen thuộc nhất từ Hà Nội là quốc lộ 32 qua vùng trung du lên Yên Bái, tiếp tục tới Nghĩa Lộ, rồi theo đường lên Tú Lệ và qua đèo Khau Phạ xuống Mù Cang Chải. Tổng chặng một chiều quanh ba trăm cây số, trong đó phần trung du chiếm nửa đầu, phần núi chiếm nửa sau. Cách chia hợp lý cho xe máy là hai ngày một chiều, hoặc hai ngày trọn nếu muốn thong thả: ngày một từ Hà Nội tới Nghĩa Lộ hoặc sớm hơn tới Tú Lệ, ngày hai qua đèo Khau Phạ vào Mù Cang Chải đúng khung nắng đẹp.
Về mùa: lúa chín ở Mù Cang Chải rộ trong khoảng hai ba tuần, thường rơi vào cuối tháng Chín và những ngày đầu tháng Mười, tùy năm sớm muộn. Chuẩn bị đi mùa này nên theo dõi tin lúa của chính địa phương, vì chín lệch giữa các thung lũng cao thấp: có xã còn xanh mướt, có xã đã vàng rợm. Cùng vùng, bài Mai Châu mùa lúa chín đi xe máy lúc nào đẹp đã bàn chi tiết quy luật chọn giờ chín, và cách ghép lúa Hà Giang qua Hoàng Su Phì cũng đã có trong bài Hoàng Su Phì bằng xe máy đi mùa lúa chín và ghép với chuyến Hà Giang, cho ai muốn nối điểm.
Ngày một: Hà Nội tới Nghĩa Lộ hoặc Tú Lệ
Ngày một chạy phần trung du, đường phẳng nhất cả lộ trình nhưng cũng dễ làm chủ quan nhất. Xuất phát sớm quanh sáu giờ, qua vành đai Hà Nội trước giờ đi làm, rồi bám quốc lộ 32 qua các đoạn trung du. Đặc thù đoạn này là xe tải và các khu dân cư dày: giữ tốc độ đều, tránh đua với xe container, và nghỉ theo nhịp hai tiếng một lần như mọi chuyến dài. Trạm xăng và quán ăn dày đặc, không cần mang theo gì nhiều ngoài nước.
Quá nửa chặng, đường bắt đầu gợn đồi và tới Nghĩa Lộ, thị trấn tỉnh lẻ nằm ở vị trí bản lề giữa trung du và vùng cao. Nghỉ đêm ở Nghĩa Lộ cho sáng mai khởi động ngắn, hoặc nếu chân còn khỏe thì đẩy thêm một chặng tới Tú Lệ, làm gọn phần ngày hai và được tận hưởng không khí thung lũng nhỏ cạnh suối. Ai chưa từng chia chặng kiểu này có thể đọc lại bài Hà Nội đi Sa Pa bằng xe máy hai ngày: chia chặng và chọn nơi nghỉ đêm: nguyên tắc chọn điểm nghỉ giữa đường ở vùng cao là một cho mọi chuyến, chỉ khác tên phố.
Ngày hai: Tú Lệ, đèo Khau Phạ và thung lũng lúa
Từ Tú Lệ, chặng ngày hai ngắn về cây số nhưng đầy về cảnh: đường men theo suối một đoạn, rồi bắt đầu leo đèo Khau Phạ, khúc đèo dài nổi tiếng của vùng, đỉnh chìm trong mây nhiều ngày trong tuần. Cách vào số và giữ đà trên đèo đã bàn trong bài đèo dốc trên đường lên Mộc Châu và cách vào số: giảm số trước dốc chứ không giảm giữa dốc, giữ vòng tua nhẹ, và không bóp côn lê la trên đoạn dài.
Giờ qua đèo quan trọng hơn tốc độ qua đèo. Buổi sớm sương còn dày, mọi khúc cua trên cao đều là cua mù; khung đẹp là giữa sáng sau khi mây tan bớt, tới đầu chiều khi nắng nghiêng khiến ruộng bậc thang nổi từng lớp màu. Ai xuất phát từ Nghĩa Lộ thì tám giờ lên đèo là vừa; ai từ Tú Lệ thì dư một tiếng ngủ. Trên đỉnh có vài điểm dừng ngắm thung lũng: dập hẳn vào lề rộng rồi mới xuống xe, vì đèo có xe container chạy đường Lai Châu, và cua mù không cho ai sai lầm hai lần.
Phía dưới đèo là các vùng ruộng nổi tiếng quanh các xã dọc quốc lộ: La Pán Tấn, Chế Cú Nha hay thị trấn Mù Cang Chải là những cái tên đã thành thương hiệu của ruộng bậc thang. Cách ngắm tốt nhất là đi chậm dọc các đoạn có điểm dừng, đứng từ cao nhìn xuống thay vì lao xuống chân ruộng: lúa chín đẹp từ trên cao vì thấy được tầng tầng lớp lớp, còn ở chân ruộng chỉ thấy bờ.
Chuẩn bị cho chuyến mùa lúa
Ba việc nên làm trước khi lên xe. Một: kiểm tra xe đầy đủ kiểu chuyến vùng cao, từ lốp phanh xích tới dây chằng, vì chặng dài và sửa xe giữa vùng cao không dễ. Hai: đồ theo kiểu hai lớp, vì sáng tối thung lũng đã lạnh, trưa nắng ruộng lại oi, và đỉnh đèo có thể gặp sương bất chấp. Ba: sạc sẵn pin và mang thẻ nhớ, vì khung cảnh đẹp ngắn, ai mải tìm chỗ gửi xe sẽ lỡ mất mười lăm phút ánh sáng vàng hiếm.
Cuối cùng là kỳ vọng: Mù Cang Chải mùa chín đẹp nhưng không phải chỉ để chụp, nó là vùng đời sống thật của người làm lúa. Dừng nơi có lối đi riêng, không đạp lên bờ ruộng, và nhớ rằng đoạn qua các bản là đường của dân: giảm tốc, không còi liên tục. Các hành trình hướng tây bắc nói chung nằm trong mục cung đường Phố Bác, còn bức tranh tổng thể các chuyến đi nằm trong trang cung đường và hành trình. Lúa chín chỉ hai ba tuần một năm, ai chia đúng chặng thì cả ba trăm cây số đều là phần thưởng.
Đi về kiểu nào: hai ngày, hai ngày rưỡi hay ba ngày
Kiểu gọn nhất là hai ngày: chiều thứ Sáu Hà Nội tới Nghĩa Lộ, trọn ngày thứ Bảy cho đèo và thung lũng lúa, về Chủ nhật hoặc bỏ thêm nửa ngày thứ Hai. Kiểu thoải mái là hai ngày rưỡi, ngủ lại chính Mù Cang Chải một đêm để bắt sáng thứ Hai, giờ ánh sáng ngang trên ruộng đẹp hơn cả trưa. Ai ghép thêm vòng sang các điểm lân cận của Yên Bái thì nên tính trọn ba ngày, vì tổng quãng đường đẩy lên gần bảy trăm cây số khứ hồi, ngang cỡ một chuyến Hà Giang trọn vẹn.
Chỗ nghỉ mùa lúa chín đông đột xuất: homestay tại các bản gần thị trấn là lựa chọn quen, đặt trước là điều bắt buộc với nhóm đi cuối tuần cao điểm. Ăn uống theo mùa: cơm lam, cá suối và các món đồng ruộng là phần thưởng sau ngày lái, và quán nhỏ quanh thị trấn thường đông từ tối muộn, ai về trễ thì nồi cơm hết từ bảy giờ. Sáng sớm tại bản là khung giờ lúa đẹp thứ hai sau chiều nghiêng nắng: sương dưới thấp ôm chân ruộng, mặt lúa trên cao đã đón nắng, thứ mà chỉ người ngủ lại mới thấy được.
Chốt lại một câu cho ai phân vân lịch: nếu chỉ có hai ngày, đừng cố gộp thêm điểm nào khác; Mù Cang Chải mùa lúa chín đủ để một chuyến trọn, và thêm bất kỳ điểm ghép nào cũng chỉ làm vơi đi phần lúa mà chuyến này sinh ra để ngắm.