Sa Pa mùa đông chạy xe máy là bài toán chọn ngày hơn là chọn đường: cùng một cung đèo, hôm thì chỉ se lạnh và quang đãng, hôm thì sương mù đặc quánh hoặc rét đậm kèm băng giá. Người đã bỏ công đoạn đường từ Hà Nội lên tới Sa Pa thường không muốn bỏ buổi sáng định sẵn, nhưng mùa đông ở đây, quyết định đi trong điều kiện xấu là thứ chia cách giữa một chuyến nhớ lâu và một chuyến nhớ vì khác. Bài này tách rõ: khi nào nên giữ lịch, khi nào nên hoãn, và nếu đi thì chạy thế nào để tay lái và chiếc xe đều chịu nổi cái lạnh.
Sa Pa mùa đông chạy xe máy: ba khung thời tiết của mùa lạnh
Mùa đông ở Sa Pa gói trong ba tình huống tái diễn. Tình huống dễ chịu nhất là nắng lạnh: trời trong, gió buốt, mặt đường khô, mọi cung quanh thị trấn chạy được cả ngày nếu giữ ấm đủ. Tình huống thứ hai là sương mù: mây trùm kín từ sáng, tầm nhìn ngắn, mặt đường ẩm không khô suốt ngày. Tình huống thứ ba là rét đậm có băng giá hoặc tuyết: nhiệt độ tụt sâu, ẩm đọng đóng băng trên mặt nhựa vài giờ sáng, và đây là khung duy nhất mà lời khôn ngoan là hoãn. Nghe dự báo bằng cách đọc ba thứ: tầm mây thấp, gió, và độ ẩm; ba thứ ấy nói nhiều hơn con số nhiệt độ trung bình.
Chuẩn bị chung cho cả ba khung là quần áo giữ ấm theo lớp: lớp trong thấm mồ hôi, lớp giữa giữ nhiệt, lớp ngoài chắn gió. Găng che ngón nhưng vẫn nắm được cần ga, khăn phủ mặt hở mắt, giày khô. Trên xe máy, cái lạnh không làm hỏng chuyện đi, nó giết bằng cách làm tay cứng dần, và tay cứng đồng nghĩa phanh chậm: mọi tranh luận về nên hay không nên đi mùa đông đều quy về câu đó.
Khi nào nên hoãn, khi nào giữ lịch
Hoãn là quyết định đúng trong hai trường hợp. Thứ nhất khi có băng giá hoặc tuyết: mặt đường ẩm đóng lớp mỏng gần như vô hình, nhất là trên cầu và đoạn rợp cây, và không có phanh nào ăn trên băng. Ai chưa từng thấy mặt đường đóng băng thì không tin nổi trơn thế nào, và đó chính là rủi ro. Thứ hai khi sương mù dày đi kèm rét buốt kéo dài cả ngày: xe máy không phải ô tô, người lái không có kính chắn, tầm nhìn dưới vài chục mét cộng thêm tê tay khiến mọi cua đều thành bài toán mù.
Giữ lịch khi trời chỉ se lạnh hoặc sương mù mỏng tan vào trưa, và khi lộ trình ngắn quanh thị trấn thay vì lên đèo xa. Nguyên tắc mùa đông của Sa Pa là thu ngắn lộ trình thay vì giành độ dài: một buổi sáng chạy vài điểm gần, về ăn trưa nóng, còn hơn một ngày cày đèo trong mây. Cũng nên cài vào kế hoạch một ngày dự trữ, để ngày xấu bỏ được mà không tiếc. Chuyến lên Sa Pa thường đã mất một ngày đường, như đã tính trong bài về hành trình hai ngày, nên việc của mùa đông là giữ buổi sáng đẹp cho đoạn đèo, còn phố và bản gần thị trấn dành cho ngày mây.
Nếu vẫn đi: tay lái trên mặt đường ẩm lạnh
Mặt đường mùa đông ở Sa Pa ẩm gần như thường trực, nên kỹ thuật chạy đổi hẳn: vào cua chậm hơn, giảm số sớm hơn, và phanh chia làm hai lần thay vì một lần. Đoạn rợp cây và cầu nhỏ luôn ướt hơn mặt đường chung quanh, coi như quy tắc mặc định. Xe ga cần ý thức hơn về đà: nhả ga sớm, cho xe ăn theo quán tính, tránh tụt số giữa cua. Và quanh thị trấn, đường đá dẳm vài bản còn trơn gấp mặt nhựa ẩm, đây là kiểu mặt đường mùa đông dễ làm người lầm nhất.
Người thuê xe tại chỗ cần biết rét ảnh hưởng xe ra sao: má phanh và tay phanh lạnh làm hành trình phanh cứng hơn buổi hè, chuyện đã bàn trong bài nhận xe máy thuê vào ngày rét ẩm: không chậm tay, phanh lạnh và sương sớm. Buổi sáng ở Sa Pa mùa đông, máy đề lâu hơn bình thường là chuyện cơ học bình thường, và cách đề máy lạnh đã có hướng dẫn trong bài khởi động xe số mùa lạnh và lưu ý ăn buổi đi: để máy nguội qua đêm, đề khoảng nhịp, và cho máy chảy dầu vài phút trước khi dốc ga.
Về sương mù, các quy tắc chạy đèo trong mây đã gói trong bài sương mù trên đèo Mộc Châu: chạy xe máy thế nào cho an toàn, và áp nguyên trên Sa Pa: đèn bật cả ngày, giữa làn, không vượt khi tầm nhìn ngắn. Kinh nghiệm của vùng núi phía Bắc nói chung, kể cả Hà Giang mùa lạnh, cũng quy về một công thức giữ ấm giữ sáng gương, đã tổng kết trong bài chạy xe máy Hà Giang mùa lạnh: mặc mấy lớp và lưu ý sương muối.
Chốt lại: mùa đông ở Sa Pa là mùa của lựa chọn
Câu trả lời ngắn cho ai hỏi có nên chạy xe máy Sa Pa mùa đông: được, nếu ngày đẹp hoặc lộ trình ngắn, và không, nếu băng giá hoặc mây kín. Cung đèo lớn quanh thị trấn, kể cả đèo Ô Quy Hồ, đẹp nhất vào ngày nắng lạnh mà hung dữ vào ngày mây, nên người cầm lái nên là người đọc thời tiết giỏi nhất nhóm. Các hành trình hướng tây bắc nói chung nằm trong mục cung đường Phố Bác, còn bức tranh tổng thể các chuyến đi nằm trong trang cung đường và hành trình. Mùa đông không đóng cửa Sa Pa, nó chỉ yêu cầu người đi biết lúc nào lên yên và lúc nào ngồi bên bếp lửa.