Chiếc thùng xốp rơi từ xe chở hàng phía trước, một ổ gà sâu hiện ra sau vũng nước, nắp hố ga bị bật: trên đường Hà Nội, những vật cản như vậy xuất hiện không báo trước. Đánh lái né vật cản là một kỹ năng mà nhiều người đi xe máy lâu năm vẫn làm theo phản xạ, và phản xạ thường sai: vừa bóp phanh vừa vặn tay lái. Bài này giải thích cách né đúng theo nguyên tắc mà các khóa lái mô tô quốc tế vẫn dạy: ấn tay lái dứt khoát, tách phanh khỏi động tác né, nhìn về chỗ muốn đi.
Khi nào nên né, khi nào nên phanh thẳng
Né không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất. Theo tài liệu huấn luyện của tổ chức an toàn mô tô Mỹ MSF, đôi khi phanh thẳng để dừng trước vật cản là cách an toàn hơn; có lúc né mới là cách duy nhất tránh va chạm. Câu hỏi cần trả lời trong tích tắc:
- Còn đủ quãng để dừng không? Nếu còn, phanh thẳng bằng cả hai phanh, xe đứng thẳng.
- Bên cạnh vật cản có khoảng trống không? Né sang một làn đang có xe chạy tới có thể nguy hiểm hơn chính vật cản.
- Vật cản có đủ nhỏ để đi qua không? Với vật thấp, đi thẳng qua với tốc độ đã giảm, giữ chắc tay lái, đôi khi ít rủi ro hơn né gấp.
Thói quen nhìn xa và giữ khoảng cách giúp bạn hiếm khi phải đứng trước câu hỏi này. Cách giữ khoảng cách có ở bài giữ khoảng cách an toàn khi đi xe máy.
Đánh lái né vật cản: ấn tay lái về phía muốn đi
Khi xe đã chạy nhanh hơn tốc độ đi bộ, xe hai bánh không đổi hướng bằng cách vặn tay lái như xe đạp chạy chậm, mà bằng cách nghiêng. Cách nhanh nhất để làm xe nghiêng là ấn nhẹ tay nắm về phía muốn đi: muốn né sang phải thì ấn tay nắm bên phải ra phía trước; muốn né sang trái thì ấn tay nắm bên trái. Tài liệu MSF mô tả cú né là hai lần ấn liên tiếp: một lần để tránh vật cản, một lần theo chiều ngược lại để đưa xe về thẳng.
Ba điểm làm cú né thành công:
- Ấn dứt khoát, không giật. Lực vừa đủ và nhanh; ấn quá mạnh xe sẽ lạng sâu hơn cần thiết.
- Thân người thẳng, để xe nghiêng dưới mình. Không cố nghiêng người theo; hai tay thả lỏng, khuỷu tay hơi chùng.
- Nhìn về khoảng trống muốn tới, không nhìn chằm chằm vào vật cản. Xe có xu hướng đi về nơi mắt bạn nhìn.
Với xe tay ga như Honda Vision, Air Blade, Click hay xe số như Wave, Sirius, nguyên lý vẫn vậy; xe nhẹ và bánh nhỏ thì phản ứng nhanh hơn, nên lực ấn cần nhẹ tay hơn.
Tách phanh khỏi động tác né
Đây là lỗi phổ biến nhất. Khi xe đang nghiêng để né, một phần độ bám của lốp đã dùng cho việc đổi hướng; bóp mạnh phanh lúc đó dễ làm bánh trượt. Nguyên tắc của MSF rất rõ: phanh trước hoặc sau cú né, không phanh trong lúc né.
- Phanh trước cú né: nếu còn chút thời gian, giảm tốc trên đường thẳng trước, rồi nhả phanh và né.
- Phanh sau cú né: khi xe đã qua vật cản và thẳng lại, lúc đó mới phanh để dừng hoặc giảm tốc tiếp.
Cách phối hợp hai phanh khi xe thẳng có ở bài phanh trước và phanh sau: phối hợp thế nào cho an toàn. Với vệt dầu hay mặt đường trơn, cần nhẹ tay hơn nữa, như bài gặp vệt dầu loang trên mặt đường sau xe tải hướng dẫn.
Né để tránh, không phải lạng lách
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Điều 9, cấm lạng lách, đánh võng; Điều 13 yêu cầu quan sát phía sau và hai bên trước khi chuyển làn. Một cú né để tránh nguy hiểm khác hẳn việc luồn lách liên tục giữa dòng xe. Ngay cả khi né khẩn cấp, nếu có nửa giây, liếc nhanh gương hoặc phía bên định né. Sau khi né, đưa xe về lại vị trí cũ trong làn, đừng giữ nguyên vị trí lấn sang làn khác.
Nếu vật cản là một chiếc xe ngược chiều lấn sang làn mình, xem thêm bài xe đối diện vượt lấn sang làn của mình trên đường hai chiều.
Tập né ở bãi trống trước khi cần dùng
Phản xạ đúng chỉ có khi đã tập. Một cách tập đơn giản, theo kiểu các khóa lái an toàn:
- Chọn một bãi đất trống, vắng xe, mặt đường khô.
- Đặt một vật mềm như chai nhựa rỗng làm “vật cản”.
- Chạy thẳng tới ở tốc độ chậm, khoảng tốc độ chạy trong ngõ, rồi ấn tay lái né sang một bên và đưa xe về thẳng.
- Tăng dần tốc độ qua nhiều lượt, tập cả hai bên, rồi tập thêm bài phanh trên đường thẳng trước khi né.
Không tập trên đường đang có xe chạy. Khi đã quen, bạn sẽ thấy động tác ấn tay lái nhẹ và nhanh hơn nhiều so với vặn tay lái theo phản xạ.
Sau khi đã né xong
Né xong một vật cản nguy hiểm, nếu có thể, tấp vào chỗ an toàn để bình tĩnh lại. Nếu vật cản vẫn nằm giữa đường và gây nguy hiểm cho người khác, như thùng hàng rơi, có thể báo cho lực lượng chức năng khi dừng xe an toàn. Với xe thuê, sau khi lỡ cán qua ổ gà sâu hay vật cứng, kiểm tra lốp và vành trước khi đi tiếp.
Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674. Trên bảng giá, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Các bài khác về kỹ năng lái có ở mục kỹ năng lái cơ bản, còn mẹo đi đường nói chung ở chuyên mục kỹ năng.