“Mới ba cốc bia hơi, tôi vẫn tỉnh như sáo.” Câu này nghe quen ở các quán vỉa hè từ phố Tạ Hiện đến dọc đường Nguyễn Văn Cừ mỗi tối. Bài này nói về chuyện rượu bia ảnh hưởng lái xe máy theo cách người cầm lái cảm nhận được trên đường: thăng bằng, phản xạ, tầm nhìn và cả sự tự tin. Đặc biệt dành cho những ai tin rằng mình uống tốt, không say thì không sao.
Cảm thấy tỉnh không có nghĩa là lái được
Cồn tác động lên hệ thần kinh trước khi bạn kịp nhận ra. Điều người uống tự đánh giá thường là “mình có say không”, tức là có nói lắp, có loạng choạng khi đứng dậy hay không. Còn điều chiếc xe máy đòi hỏi lại khác: chỉnh tay lái liên tục, nhìn rộng ra hai bên, phanh đúng lúc khi có người tạt ngang.
Hai câu hỏi đó có hai câu trả lời khác nhau. Một người đi thẳng ra khỏi quán vẫn có thể phản ứng chậm hơn bình thường khi gặp tình huống bất ngờ. Chỗ nguy hiểm nằm ở khoảng chênh này: bạn thấy mình ổn, nên bạn lái như lúc chưa uống.
Bài này không đưa con số nào về số ly, độ cồn hay thời gian. Thông điệp duy nhất là: đã uống thì không cầm lái.
Rượu bia ảnh hưởng lái xe máy qua thăng bằng
Xe ô tô đứng vững trên bốn bánh. Xe máy thì không: người lái giữ thăng bằng bằng cách chỉnh tay lái và dồn trọng tâm rất nhỏ, liên tục, gần như vô thức. Cồn có thể làm những điều chỉnh tinh tế đó kém chính xác hơn.
Bạn dễ thấy điều này ở những lúc xe chạy chậm, chứ không phải lúc chạy nhanh:
- Dắt xe ra khỏi chỗ đỗ chật trên vỉa hè phố cổ, khi phải xoay tay lái và đẩy xe cùng lúc.
- Bò theo dòng xe tắc trên cầu Chương Dương giờ tan tầm, phải nhích từng chút và chống chân liên tục.
- Vào cua gắt ở các ngõ nhỏ, hoặc rẽ xuống dốc đê như dốc đê Âu Cơ phía Tây Hồ.
Ở tốc độ thấp, xe máy kém ổn định nhất. Một chút lệch tay lái có thể thành một cú đổ xe ngay giữa dòng người.
Uống bia phản xạ chậm: phần giây quyết định
Phản xạ khi lái xe là một chuỗi: mắt thấy, não hiểu, quyết định, rồi tay bóp phanh hoặc đánh lái. Cồn có thể làm chậm từng mắt xích trong chuỗi đó. Mỗi mắt xích chỉ chậm một chút, nhưng cộng lại thì xe đã đi thêm một đoạn trước khi bạn kịp làm gì.
Những tình huống quen thuộc ở Hà Nội cho thấy rõ:
Người đi bộ và xe tạt ra từ ngõ
Phố cổ ban đêm đông khách bộ hành, nhiều người băng ngang không nhìn. Xe từ ngõ nhỏ có thể lao ra đường chính mà không bấm còi. Khi tỉnh táo, bạn đã quen đoán trước. Khi có cồn, cái “đoán trước” đó có thể đến chậm.
Xe phía trước phanh gấp
Trên đường Nguyễn Văn Cừ hay đường dẫn lên cầu Long Biên, xe nối đuôi sát nhau. Xe trước phanh đột ngột thì khoảng cách để phản ứng vốn đã ngắn. Phản xạ chậm hơn một nhịp là đủ để chạm vào đuôi xe trước.
Tầm nhìn thu hẹp khi đã có cồn
Người lái xe máy tỉnh táo không chỉ nhìn thẳng. Mắt liên tục liếc gương, liếc hai bên, đánh giá khoảng cách tới xe bên cạnh. Cồn có thể làm việc quan sát này kém đi theo vài cách:
- Tầm nhìn có xu hướng thu hẹp vào phía trước, bỏ sót xe vượt bên cạnh hoặc người qua đường từ hai bên.
- Mắt có thể điều tiết chậm hơn khi chuyển từ vùng tối sang vùng sáng, chẳng hạn khi ra khỏi hầm Kim Liên hoặc gặp đèn pha xe ngược chiều trên đê.
- Ước lượng khoảng cách và tốc độ của xe khác có thể kém chính xác, nhất là khi rẽ trái cắt qua dòng xe.
Chủ quan: tác hại rượu bia khi lái xe ít người để ý
Có một ảnh hưởng không nằm ở mắt hay tay mà ở cách bạn nghĩ. Cồn có thể làm người ta tự tin hơn mức nên có. Vài biểu hiện hay gặp:
- Chạy nhanh hơn thường lệ vì thấy đường “thoáng”.
- Lách qua khe hẹp giữa hai ô tô mà lúc tỉnh sẽ không thử.
- Quên hoặc lười đội mũ bảo hiểm cho quãng đường ngắn.
- Nghe điện thoại, nói chuyện với người ngồi sau nhiều hơn.
Điều trớ trêu là người càng tin mình uống tốt thì càng dễ rơi vào trạng thái này. Cảm giác “mình kiểm soát được” chính là thứ cồn tác động vào.
Bài này mô tả ảnh hưởng ở mức khái quát, không phải lời khuyên y khoa cho từng người. Nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có bệnh lý ảnh hưởng đến việc lái xe, hãy hỏi bác sĩ.
Luật nói gì về việc lái xe khi có cồn
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, liệt kê tại Điều 9 khoản 2 hành vi bị nghiêm cấm:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Luật không đặt ra mức cồn nào được phép cho người điều khiển phương tiện. Điều 87 khoản 5 giao Bộ Y tế quy định về xác định nồng độ cồn và nồng độ cồn nội sinh trong máu. Mức xử phạt cụ thể thuộc Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài này không nêu ngưỡng đo hay mức phạt. Muốn hiểu thêm về cách đo và đọc kết quả, xem bài đọc phiếu kết quả đo nồng độ cồn.
Đã uống thì về bằng cách nào
Cách đơn giản nhất là quyết định trước khi ngồi vào bàn. Đi taxi, xe ôm công nghệ hoặc nhờ người không uống chở về. Nếu đi xe máy đến, gửi xe ở bãi có người trông và quay lại lấy vào hôm sau khi đã thực sự tỉnh. Những mẹo như ngậm kẹo hay uống cà phê đặc không làm cơ thể đào thải cồn nhanh hơn; vì sao thì đọc bài kẹo cao su, nước giải rượu và cà phê đặc.
Nếu bạn đang đi xe thuê, vi phạm nồng độ cồn vẫn gắn với người cầm lái. Cần trao đổi về việc để xe lại, gọi cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên qua số 0942467674 trong giờ 09:00 đến 21:00; điều kiện cụ thể xác nhận trực tiếp.
Ghi chú về thông tin trong bài
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Phần trích luật dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2, Điều 87 khoản 5.
Tóm lại, vài ly bia có thể chưa làm bạn say, nhưng có thể đủ để thăng bằng kém đi, phản xạ chậm lại, tầm nhìn hẹp hơn và đầu óc chủ quan hơn. Các bài khác về chủ đề này nằm trong mục nồng độ cồn, còn các quy định khi đi xe máy ở Hà Nội được gom ở chuyên mục an toàn và pháp lý.