Chạy xe máy thuê ra Ba Vì hay Sóc Sơn, sớm muộn bạn sẽ bám sau một chiếc xe tải nhỏ trên đường hai chiều và phải chọn: bấm còi hay nháy đèn? Tín hiệu xin vượt xe máy không phải chuyện mỗi người một kiểu. Luật ghi rõ được dùng gì, khi nào chỉ được dùng đèn và tín hiệu nào không được bỏ. Bài này đứng ở vị trí người muốn vượt.
Tín hiệu xin vượt xe máy theo khoản 5 Điều 14
Căn cứ là Điều 14 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, điều về vượt xe. Tôi đối chiếu theo bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH, đã gồm phần sửa đổi của Luật số 118/2025/QH15.
Khoản 5 đặt ra ba yêu cầu cho xe xin vượt:
- Báo hiệu bằng nhấp nháy đèn chiếu sáng phía trước hoặc còi. Chữ “hoặc” nghĩa là dùng một trong hai là đủ.
- Có tín hiệu báo hướng chuyển. Trên xe máy, đó là đèn xi nhan.
- Bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía trước và phía sau trong suốt quá trình vượt.
Cùng khoản có giới hạn về giờ: trong đô thị và khu đông dân cư, từ 22 giờ hôm trước đến 05 giờ hôm sau, chỉ được xin vượt bằng đèn.
Theo khoản 1, vượt xe là tình huống trên đường mỗi chiều chỉ có một làn dành cho xe cơ giới; đường nhiều làn có vạch phân làn thì theo quy tắc chuyển làn ở Điều 13. Đường hai chiều không dải phân cách hướng Ba Vì, Sóc Sơn là nơi khoản 5 áp dụng trọn vẹn.
Còi hay đèn: chọn theo đoạn đường và giờ chạy
Ban ngày, đoạn vắng ngoài khu dân cư
Cả hai đều hợp lệ. Trời nắng gắt, đèn pha xe máy khó lọt vào gương tài xế xe tải, nên một tiếng còi ngắn thường rõ hơn. Điều 21 cho dùng còi để báo hiệu chuẩn bị vượt xe, bên cạnh cảnh báo tình huống có thể gây mất an toàn. Cũng Điều 21 cấm bấm còi liên tục, nên một hai tiếng ngắn là đủ.
Đoạn quốc lộ chạy qua chợ, trường học
Ban ngày còi không bị cấm ở đây, trừ nơi có biển cấm sử dụng còi. Nhưng tiếng còi sát lưng dễ làm người đi bộ, trẻ con giật mình. Tôi khuyên khách nháy đèn và kiên nhẫn hơn, vì khi có người đi bộ qua đường thì khoản 6 Điều 14 không cho vượt.
Xin vượt bằng đèn ban đêm
Từ 22 giờ đến 05 giờ sáng hôm sau, trong đô thị và khu đông dân cư, còi bị loại khỏi lựa chọn. Khoản 5 chỉ cho xin vượt bằng đèn, còn Điều 21 cấm dùng còi trong khung giờ đó ở khu đông dân cư và khu vực cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trừ xe ưu tiên. Về muộn từ Sóc Sơn, đã vào khu phố xá Đông Anh hay Long Biên sau 22 giờ thì đừng bấm còi xin đường.
Cách nháy: gạt từ đèn chiếu gần lên đèn chiếu xa rồi trả về, hai ba lần dứt khoát. Có xe có nút nháy pha riêng, có xe chỉ có công tắc pha cốt, nên thử ngay lúc nhận xe.
Điều 20 khoản 2 còn buộc tắt đèn chiếu xa, bật đèn chiếu gần khi gặp xe ngược chiều, gặp người đi bộ qua đường, qua khu đông dân cư có chiếu sáng đang hoạt động hoặc chuyển hướng tại nơi đường giao nhau. Nháy xin vượt chỉ là vài nhịp ngắn, không phải bật pha suốt lúc bám đuôi. Chi tiết ở bài khi nào phải hạ xuống đèn chiếu gần.
Bật xi nhan khi vượt xe: tín hiệu hay bị bỏ quên
Khoản 5 tách riêng hai việc: báo hiệu xin vượt bằng đèn hoặc còi, và tín hiệu báo hướng chuyển. Còi chỉ nói “tôi muốn lên trước”, còn xi nhan cho mọi xe quanh bạn biết bạn sắp lệch sang trái.
Trình tự tôi dặn khách:
- Giữ khoảng cách sau xe trước, đừng áp sát đuôi rồi mới xin.
- Bấm một tiếng còi ngắn hoặc nháy đèn.
- Nhìn gương trái, ngoái nhanh qua vai, bật xi nhan trái.
- Chờ xe trước giảm tốc, dạt phải và bật xi nhan phải.
- Vượt dứt khoát, giữ xi nhan trái cho tới khi đã ra hẳn bên trái.
- Qua hẳn đầu xe kia, đủ khoảng cách thì xi nhan phải, trở về rồi tắt.
Bước 5 và 6 là thói quen của tôi để người quanh mình đọc được ý định. Xi nhan xe thuê không sáng thì đừng vượt, xem bài chuyển làn khi xi nhan xe máy thuê bị hỏng.
Đã phát tín hiệu chưa có nghĩa là được vượt
Tín hiệu chỉ là lời hỏi. Khoản 3 Điều 14 chỉ cho vượt khi không có chướng ngại vật phía trước, không có xe ngược chiều trong đoạn định vượt, xe trước không có tín hiệu vượt xe khác, và xe trước đã có tín hiệu rẽ phải và tránh về bên phải.
Theo khoản 4, khi không đủ điều kiện an toàn, người phía trước bật tín hiệu rẽ trái để báo chưa được vượt. Thấy xi nhan trái ngay sau tiếng còi của mình, hãy ở lại phía sau. Phía người bị xin vượt có trong bài xe phía sau bấm còi, nháy đèn xin vượt.
Khoản 6 còn cấm vượt ở đường cong có tầm nhìn bị hạn chế, đỉnh dốc có tầm nhìn bị hạn chế trên đường hai chiều, cầu hẹp một làn, nơi đường giao nhau và một số trường hợp khác. Bấm còi bao nhiêu cũng không biến chỗ cấm thành chỗ được vượt. Danh sách đầy đủ ở bài những nơi luật cấm vượt xe.
Một ngày chạy Ba Vì: áp quy định vào từng đoạn
Sáng, đường tỉnh vắng. Xe tải nhỏ chạy chậm, đường thẳng, không thấy xe ngược chiều. Một tiếng còi ngắn, xi nhan trái, chờ xe tải dạt phải rồi lên.
Chiều, đường dốc quanh chân núi. Cua nối cua. Tiếng còi trước khúc khuất lúc này là cảnh báo theo Điều 21, không phải xin vượt; muốn vượt thì đợi đoạn thẳng. Gặp xe ngược chiều chỗ hẹp, xem bài luật tránh xe trên đường dốc hẹp Ba Vì, Sóc Sơn.
Những lỗi khi xin vượt tôi hay gặp
- Bấm còi dài hoặc liên tục. Điều 21 cấm, mà một tiếng ngắn đã đủ.
- Bật pha suốt lúc bám đuôi. Ánh sáng dội vào gương làm người phía trước lóa.
- Dùng đèn cảnh báo nguy hiểm để xin đường. Khoản 5 nói tới đèn chiếu sáng phía trước; đèn nháy hai bên dễ khiến người khác tưởng bạn gặp sự cố.
- Còi xong vượt luôn, không xi nhan. Thiếu đúng tín hiệu báo hướng chuyển.
Vượt không đúng quy định có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Tôi không ghi mức tiền vì văn bản xử phạt có thể được sửa đổi; lỗi thuộc người cầm lái, xe thuê hay xe nhà như nhau.
Kiểm tra còi, đèn, xi nhan trước khi rời Hà Nội
Lúc nhận xe ở Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, hãy bấm thử còi, gạt pha cốt, bật xi nhan hai bên và chỉnh gương trái để thấy phần đường phía sau bên trái. Xe trục trặc dọc đường thì gọi 0942 467 674, cửa hàng mở 09:00–21:00.
Các quy tắc khác có trong trang quy định giao thông và chuyên mục an toàn và pháp lý.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cơ sở dữ liệu văn bản của Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đối chiếu Điều 13, Điều 14, Điều 20 khoản 2 và Điều 21.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ: văn bản gốc.
- Mức phạt và quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất trước chuyến đi.