Mấy giờ phải bật đèn xe máy là câu hỏi nghe đơn giản, nhưng người thuê xe chạy buổi tối hay ra đường lúc tờ mờ sáng thường trả lời theo cảm giác: trời tối thì bật, phố sáng thì thôi. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 ghi một khung giờ cụ thể, thêm các điều kiện thời tiết, và tách riêng bốn tình huống buộc phải hạ xuống đèn chiếu gần.
Mấy giờ phải bật đèn xe máy theo Luật 36/2024
Điều 20 khoản 1 ghi nguyên văn:
“Người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng tham gia giao thông đường bộ phải bật đèn chiếu sáng phía trước trong thời gian từ 18 giờ ngày hôm trước đến 06 giờ ngày hôm sau hoặc khi có sương mù, khói, bụi, trời mưa, thời tiết xấu làm hạn chế tầm nhìn.”
“Người lái xe” ở đây không chỉ là tài xế ô tô: Điều 2 khoản 9 của luật gọi người điều khiển xe cơ giới là người lái xe, nên người đi xe máy thuộc diện phải chấp hành. Từ đoạn trích, có ba ý cần nhớ:
- Mốc giờ là mốc đồng hồ, không phải mốc trời tối. Mùa hè ở Hà Nội, 18 giờ trời thường chưa tối hẳn, nhưng nghĩa vụ bật đèn đã bắt đầu.
- Nghĩa vụ kéo dài tới 06 giờ sáng hôm sau. Người dậy sớm đi chợ đầu mối hay ra sân bay lúc năm giờ sáng vẫn nằm trong khung này.
- Phố có đèn đường không làm mất nghĩa vụ. Khoản 1 không có ngoại lệ cho đường đã được chiếu sáng. Đi quanh hồ Hoàn Kiếm lúc tám giờ tối, đèn xe vẫn phải bật.
Ngoài khung giờ: sương mù, mưa, bụi và thời tiết xấu
Vế thứ hai của khoản 1 không gắn với giờ nào. Giữa trưa mà sương mù, khói, bụi, mưa làm hạn chế tầm nhìn thì cũng phải bật đèn. Vài cảnh quen thuộc ở Hà Nội:
- Sương sớm mùa đông xuân trên đường đê sông Hồng, đường ven ruộng ở Đông Anh, Gia Lâm. Sương còn dày sau sáu giờ sáng, tức là đã ra khỏi khung giờ, nhưng điều kiện thời tiết vẫn buộc bật đèn. Cách giữ khoảng cách trong sương có ở bài chạy xe máy trong sương mù buổi sớm ở Hà Nội.
- Mưa giông chiều hè. Trời sầm lại, mưa trắng mặt đường; bật đèn để người khác thấy mình.
- Bụi công trình, khói đốt rơm ở các tuyến ven đô. Vào đoạn mù bụi thì bật đèn ngay.
Luật không đặt ngưỡng tầm nhìn bằng mét. Cách hiểu an toàn: khi bạn bắt đầu khó nhìn rõ xe phía trước, người khác cũng khó nhìn thấy bạn.
Bốn trường hợp phải hạ xuống đèn chiếu gần
Điều 20 khoản 2 buộc người lái xe “phải tắt đèn chiếu xa, bật đèn chiếu gần trong các trường hợp sau đây”:
“a) Khi gặp người đi bộ qua đường; b) Khi đi trên các đoạn đường qua khu đông dân cư có hệ thống chiếu sáng đang hoạt động; c) Khi gặp xe đi ngược chiều, trừ trường hợp dải phân cách có khả năng chống chói; d) Khi chuyển hướng xe tại nơi đường giao nhau.”
Gặp người đi bộ qua đường
Chiếu xa rọi thẳng vào mặt người đang băng qua làm họ lóa, khựng lại hoặc bước lùi bất ngờ. Ở lối qua đường quanh chợ Long Biên hay trước cổng trường, hạ đèn từ xa.
Khu đông dân cư có đèn đường đang sáng
Phần lớn nội đô rơi vào trường hợp này: Nguyễn Văn Cừ, Kim Mã, Cầu Giấy buổi tối đều có đèn đường. Chữ “đang hoạt động” nghĩa là luật gắn điểm b với hệ thống chiếu sáng đang bật; một đoạn mất điện không còn thuộc điểm b, nhưng các điểm a, c, d vẫn áp dụng.
Gặp xe đi ngược chiều
Trường hợp người đi đêm ngoại thành hay quên nhất. Thấy đèn xe ngược chiều từ xa là chuyển về chiếu gần. Ngoại lệ duy nhất là dải phân cách có khả năng chống chói; không chắc thì cứ hạ đèn. Khi chính bạn bị chói, cách giữ hướng có trong bài đèn pha xe ngược chiều chói mắt trên đường tối.
Chuyển hướng tại nơi đường giao nhau
Rẽ trái, rẽ phải hay quay đầu ở ngã ba, ngã tư thì hạ đèn, vì luồng chiếu xa khi xe nghiêng vào cua quét ngang mặt xe đang chờ và người đi bộ ở góc giao.
Khi nào đèn chiếu xa còn hữu ích
Điều 20 không cấm dùng đèn chiếu xa; nó chỉ liệt kê những lúc phải tắt. Trên đoạn tối ngoài khu dân cư, không xe ngược chiều, không người qua đường, không ở nơi giao nhau, chiếu xa giúp thấy ổ gà và khúc cua sớm hơn. Tập thói quen để tay gần công tắc chuyển đèn, gặp một trong bốn trường hợp là bấm xuống ngay.
Khi đã hạ đèn, hàng cọc tiêu bên lề giúp đọc mép đường; bài cọc tiêu, tiêu phản quang khi đi xe máy ban đêm đã giải thích phần này. Tốc độ theo giờ có ở bài biển tốc độ tối đa cho phép về ban đêm.
Những nhầm lẫn hay gặp khi chạy xe thuê buổi tối
- “Phố sáng nên không cần bật.” Sai với khoản 1. Phố sáng chỉ quyết định bạn dùng chiếu gần, không quyết định có bật hay không.
- “Đã bật đèn là xong.” Bật chiếu xa giữa phố có đèn đường là trái điểm b khoản 2.
- “Năm rưỡi sáng trời sáng rồi, tắt đi.” Khung giờ kéo đến 06 giờ.
- “Xe nào công tắc cũng như nhau.” Có mẫu xe đèn sáng ngay khi nổ máy, có mẫu phải bật tay. Hỏi rõ khi nhận xe.
Kiểm tra đèn trước khi nhận xe đi tối
Biết sẽ chạy sau 18 giờ thì thử đèn ngay khi nhận xe. Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên mở từ 09:00 đến 21:00:
- Nổ máy, bật đèn, nhìn luồng sáng hắt lên tường trước mặt.
- Chuyển qua lại chiếu xa và chiếu gần, chắc cả hai cùng sáng.
- Bật xi nhan hai bên, bóp từng phanh để xem đèn phanh.
- Đèn mờ, lệch hay chập chờn thì báo ngay trước khi đi.
Không bật đèn hoặc dùng đèn sai bị xử lý thế nào
Không bật đèn khi luật yêu cầu, hay không chuyển sang chiếu gần ở các trường hợp trên, là vi phạm quy tắc giao thông và có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Quy định và mức xử phạt có thể thay đổi, nên đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.
Tóm lại
Bật đèn từ 18 giờ đến 06 giờ hoặc khi thời tiết làm khuất tầm nhìn; hạ về chiếu gần ở bốn trường hợp của khoản 2. Các quy tắc khác cho người đi xe máy có ở trang quy định giao thông, thuộc chuyên mục an toàn và pháp lý khi thuê xe máy.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, Điều 2 khoản 9 và Điều 20: văn bản trên Cổng Chính phủ, bản hợp nhất VBHN 55.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP: văn bản trên Cổng Chính phủ.