Đang chạy xe máy thuê trên quốc lộ ra ngoại thành, phía sau vang lên tiếng còi hơi của xe khách, rồi gương chiếu hậu lóe đèn pha. Nhiều khách thuê xe ở tiệm tôi không rõ nhường đường cho xe xin vượt thì phải làm gì, dạt vào lề hay cứ đi thẳng. Luật trả lời khá cụ thể, và nghĩa vụ nằm ở chính người phía trước. Bài này đứng ở vị trí người bị xin vượt.
Nhường đường cho xe xin vượt: luật quy định ở đâu
Căn cứ là Điều 14 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, có tên “Vượt xe và nhường đường cho xe xin vượt”. Các trích dẫn dưới đây đối chiếu nguyên văn theo bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH, đã gồm phần sửa đổi của Luật số 118/2025/QH15.
Khoản 1 định nghĩa vượt xe là tình huống trên đường mà mỗi chiều chỉ có một làn dành cho xe cơ giới, xe phía sau sang bên trái để lên trước. Đường có từ hai làn cơ giới cùng chiều trở lên, phân biệt bằng vạch kẻ, thì áp dụng quy tắc sử dụng làn đường ở Điều 13. Tình huống xin vượt điển hình vì thế là quốc lộ, đường tỉnh, đường đê mỗi chiều một làn khi rời nội đô Hà Nội đi Sóc Sơn, Ba Vì hay Chương Mỹ.
Trên đường nhiều làn, khoản 1 Điều 13 vẫn yêu cầu xe chạy tốc độ thấp hơn đi về bên phải theo chiều đi của mình.
Nhận ra tín hiệu xin vượt: còi, nháy đèn và khung giờ đêm
Khoản 5 Điều 14 quy định xe xin vượt phải báo hiệu bằng nhấp nháy đèn chiếu sáng phía trước hoặc còi, khi vượt phải có tín hiệu báo hướng chuyển. Trong đô thị và khu đông dân cư, từ 22 giờ hôm trước đến 05 giờ hôm sau, chỉ được xin vượt bằng đèn.
Điều 21 về còi khớp với quy định này: chỉ được dùng còi khi có tình huống có thể mất an toàn giao thông, hoặc để báo hiệu chuẩn bị vượt xe. Luật cấm còi liên tục, và cấm dùng còi trong khung 22 giờ đến 05 giờ ở khu đông dân cư, khu vực cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trừ xe ưu tiên.
Một hồi còi ngắn hoặc đèn pha nháy trong gương, kèm xe sau áp lên và lệch trái, nhiều khả năng là tín hiệu xin vượt. Các kiểu bấm còi khác trên phố có trong bài bị bấm còi liên tục từ phía sau.
Khi đủ an toàn: bốn việc người phía trước phải làm
Khoản 4 Điều 14 viết: khi có xe xin vượt, người điều khiển phương tiện phía trước phải quan sát phần đường phía trước; nếu đủ điều kiện an toàn thì phải giảm tốc độ, có tín hiệu rẽ phải để báo cho xe sau biết được vượt, đi sát về bên phải của phần đường xe chạy cho đến khi xe sau đã vượt qua, và không được cản trở xe xin vượt. Áp vào chiếc xe máy, đó là bốn động tác.
Nhìn phía trước trước khi nhìn gương
Bạn thấy đoạn đường trước mặt rõ hơn người phía sau: xe ngược chiều, khúc cua, xe đỗ bên lề, người sắp sang đường.
Nhả ga, giảm tốc từ từ
Giảm tốc giúp rút ngắn quãng hai xe đi song song. Đừng phanh gấp, xe sau đang bám gần.
Bật xi nhan phải
Đây là tín hiệu luật dùng để báo “được vượt”. Tắt ngay khi xe kia đã qua, kẻo người khác tưởng bạn sắp rẽ.
Đi sát bên phải, giữ thẳng tay lái
Giữ đường đi thẳng sát bên phải cho tới khi xe sau vượt qua hẳn. Không lượn, không tăng ga đua lại.
Khi chưa an toàn: báo cho xe sau biết là chưa được vượt
Luật không bắt bạn nhường bằng mọi giá. Đoạn thứ hai của khoản 4 quy định: nếu có chướng ngại vật hoặc không đủ điều kiện an toàn, người phía trước có tín hiệu rẽ trái để báo cho xe sau biết là chưa được vượt.
Những lúc nên báo “chưa” thường là:
- Phía trước có xe ngược chiều đang tới gần.
- Sắp vào khúc cua khuất, đỉnh dốc hoặc đường dẫn lên cầu.
- Bên phải có xe đỗ, đống vật liệu, ổ gà khiến bạn không thể dạt vào.
- Phía trước là nơi đường giao nhau hoặc có người đang qua đường.
Xi nhan trái dễ khiến xe sau tưởng bạn định rẽ, nên hãy giữ nguyên vị trí, không lệch trái. Qua chỗ vướng thì tắt đi và làm bốn việc ở trên. Khoản 3 Điều 14 cũng chỉ cho xe sau vượt khi xe chạy trước đã có tín hiệu rẽ phải và tránh về bên phải, nên tín hiệu của bạn là một phần của luật.
Bị xe lớn xin đường trên quốc lộ: giữ bình tĩnh
Trên Quốc lộ 6 qua Hà Đông, Quốc lộ 32 hướng Sơn Tây hay Quốc lộ 3 qua Đông Anh, xe tải, xe khách xin vượt thường xuyên hơn trong phố.
- Liếc gương đều để thấy xe lớn từ xa, không bị tiếng còi làm giật mình.
- Nắm chắc tay lái khi xe lớn đi ngang. Luồng gió của xe tải dễ đẩy xe ga nhỏ chở hành lý.
- Không dạt xuống lề đất. Đi sát bên phải là sát mép phần đường xe chạy, không phải bỏ mặt đường lao xuống lề sỏi.
- Không ra hiệu tay thay xi nhan. Vẫy tay bảo vượt dễ gây hiểu nhầm, đèn báo rẽ là tín hiệu luật quy định.
Đi theo nhóm thì chạy một hàng dọc: khoản 3 Điều 33 cấm người lái xe mô tô, xe gắn máy đi dàn hàng ngang.
Lỗi người bị xin vượt hay mắc
- Tăng ga giữ chỗ. Luật nói rõ không được cản trở xe xin vượt.
- Dạt sang trái hoặc lượn giữa đường. Xe sau đang chọn đúng phía trái để vượt, bạn lệch trái là cắt thẳng vào đường của họ.
- Bấm còi đáp trả. Điều 21 chỉ cho dùng còi trong hai trường hợp đã nêu; bấm còi tỏ thái độ không thuộc trường hợp nào.
Không nhường đường cho xe xin vượt khi đủ điều kiện, hay vượt sai quy định, đều có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Tôi không ghi mức tiền vì văn bản xử phạt có thể được sửa đổi.
Trước khi chạy ra ngoại thành
Lúc nhận xe, bật thử xi nhan hai bên, bấm còi và chỉnh gương. Xe thuê trục trặc trên đường thì liên hệ Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00.
Ở chiều ngược lại, khi chính bạn là người vượt, bài biển cấm vượt trên quốc lộ ngoại thành giải thích đoạn nào không được vượt, còn bài biển cấm sử dụng còi nói cách báo hiệu khi bị cấm còi. Các quy tắc khác nằm trong trang quy định giao thông và chuyên mục an toàn và pháp lý.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cơ sở dữ liệu văn bản của Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đối chiếu Điều 13, Điều 14, Điều 21 và khoản 3 Điều 33.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ: văn bản gốc.
- Quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất trước chuyến đi.