Nhiều người muốn xem hầu đồng Phủ Tây Hồ một lần để hiểu hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu, nhất là khi đưa bạn bè nước ngoài đi cùng. Nhưng hầu đồng là nghi lễ tín ngưỡng chứ không phải buổi biểu diễn, và ở Phủ Tây Hồ cũng không diễn ra hằng ngày. Bài này giúp bạn hiểu đôi nét về hầu đồng, biết dịp nào có thể gặp các giá hầu, cách đứng xem đúng mực và gửi xe máy khi định ở lại lâu.
Phủ Tây Hồ và tín ngưỡng thờ Mẫu
Phủ Tây Hồ thờ Mẫu Liễu Hạnh, một trong “tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian người Việt. Phủ nằm trên bán đảo Quảng An, nay thuộc phường Tây Hồ. Theo báo Thế giới & Việt Nam, Phủ có cổng tam quan, kiến trúc chính gồm Tam tòa Thánh Mẫu, phương đình, tiền tế, hậu cung, cùng điện Sơn Trang, lầu Cô, lầu Cậu. Phủ được cấp bằng di tích lịch sử - văn hóa năm 1996.
Ngày 1/12/2016, UNESCO ghi danh “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Trong phần mô tả, UNESCO nhắc tới nghi lễ nhập đồng và các lễ hội như hội Phủ Dầy. Nếu muốn tìm hiểu thêm về trung tâm thờ Mẫu này, xem bài Phủ Dầy bằng xe máy: đi ngày thường hay mùa hội tháng Ba.
Hầu đồng là gì: vài khái niệm để xem hiểu hơn
Báo Nhân Dân gọi hầu đồng là “một hình thức diễn xướng tâm linh quan trọng của thờ Mẫu”. Vài khái niệm giúp bạn theo dõi buổi hầu:
- Thanh đồng là người đứng giá hầu, có hai hoặc bốn người phụ giúp gọi là hầu dâng.
- Giá đồng là mỗi lượt thánh giáng. Mỗi giá bắt đầu khi thanh đồng trùm khăn phủ diện đỏ, sau đó thay trang phục và múa. Thứ tự thường đi từ Thánh Mẫu tới các quan, chầu, ông hoàng rồi cô, cậu; một buổi có thể có tới 36 giá.
- Cung văn là nhóm đàn hát chầu văn với đàn nguyệt, phách, trống chầu, chuông.
- Lộc là tiền lẻ, quà nhỏ thanh đồng ban phát, người đứng xem nhận lấy may.
Xem hầu đồng Phủ Tây Hồ: khi nào mới có
Theo báo Pháp luật Việt Nam năm 2017, trong nhiều năm ban quản lý Phủ từ chối các đề nghị tổ chức hầu đồng. Về sau, Phủ chỉ tổ chức vào dịp trước giỗ Mẫu mùng 3 tháng Ba âm lịch, với thanh đồng và cung văn do ban quản lý lựa chọn, tiền lộc chỉ mang tính tượng trưng. Năm 2023, Lễ hội Tiệc Mẫu Phủ Tây Hồ diễn ra từ ngày 20 tới 27 tháng Hai âm lịch, có các giá hầu của nghệ nhân, thủ nhang, thanh đồng.
Ngày thường, ngày rằm, mùng một hay dịp Tết, bạn chủ yếu thấy người đi lễ dâng hương; báo chí dịp Tết 2019 ghi nhận trong Phủ không có cảnh lên đồng. Lịch mỗi năm có thể khác, nên hãy hỏi ban quản lý di tích trước khi đi. Không khí mùa hội tháng Ba được kể ở bài hội Phủ Tây Hồ mùng 3 tháng Ba âm lịch.
Cách đứng xem đúng mực
Chưa có hướng dẫn chính thức dành riêng cho người đứng xem hầu đồng, nhưng những phép lịch sự sau giúp bạn không làm phiền nghi lễ:
- Đứng ở rìa, không chắn chỗ của cung văn và hầu dâng, không đi lại ngang trước ban thờ.
- Giữ yên lặng, tắt chuông điện thoại, không bình luận hay cười đùa.
- Không chen lấn khi thanh đồng ban lộc; được nhận thì nhận nhẹ nhàng và cảm ơn.
- Không chạm vào đồ thờ, đồ hầu; trông trẻ nhỏ đi cùng.
Ban quản lý Phủ từng nêu rõ không cho xóc quẻ, khấn thuê, cúng đồ mã, cho thuê đồ lễ, và cấm ăn mặc thiếu lịch sự như áo sát nách, quần đùi. Năm 2023, Phủ khuyến cáo người dân hạn chế mang vàng mã, phần đốt chỉ thực hiện ở lò hóa. Bộ quy tắc ứng xử nơi công cộng của Hà Nội cũng yêu cầu “đi nhẹ, nói khẽ” và chấp hành hướng dẫn tại nơi thờ tự.
Chụp ảnh, quay phim: xin phép trước
Không tìm thấy quy định riêng về chụp ảnh hầu đồng ở Phủ Tây Hồ, nên hãy coi việc xin phép là mặc định. Hỏi thủ nhang hoặc người phụ trách trước khi giơ máy, không dùng đèn flash, không quay cận mặt thanh đồng hay người đang khấn khi chưa được đồng ý. Cách xin phép và ứng xử khi chụp người khác có ở bài chụp ảnh người dân ngoại thành: xin phép và cách ứng xử.
Đi cùng bạn nước ngoài, hãy giải thích trước rằng đây là nghi lễ tín ngưỡng được UNESCO ghi danh, không phải màn trình diễn, để bạn ấy ăn mặc kín đáo và đứng xem lặng lẽ.
Gửi xe máy khi ở lại lâu
Phủ nằm sâu trong bán đảo Quảng An, đường vào chính qua phố Đặng Thai Mai. Ngày thường, gửi xe ở điểm trông giữ có vé gần cổng. Dịp đông, khu vực từng tổ chức phân luồng: Tết 2026, xe vào từ Xuân Diệu qua Đặng Thai Mai, ra theo Quảng An về Xuân Diệu. Cũng dịp này có bãi gửi miễn phí bên đường Đặng Thai Mai, nhưng báo Hà Nội Mới ghi nhận bãi không có người trông và cách cổng hơn 1 km. Đường Đặng Thai Mai đang thi công mở rộng, nên đi chậm và theo biển hướng dẫn.
Xem hầu có thể kéo dài nhiều giờ, nên:
- Chọn bãi có người trông và vé, hỏi bãi giữ xe tới mấy giờ.
- Nhớ vị trí xe, cất mũ bảo hiểm vào cốp hoặc mang theo.
Đường vào và chỗ gửi xe ngày thường có ở bài đến Phủ Tây Hồ bằng xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Ngày nào ở Phủ Tây Hồ có hầu đồng?
Theo báo chí, các giá hầu ở Phủ Tây Hồ chủ yếu diễn ra dịp Tiệc Mẫu trong tháng Hai âm lịch, trước giỗ Mẫu mùng 3 tháng Ba; ngày thường không có. Hãy hỏi ban quản lý để biết lịch từng năm.
Có được chụp ảnh khi xem hầu đồng không?
Hãy xin phép người phụ trách trước, không dùng flash và không quay cận mặt người đang hầu hay người đang khấn khi chưa được đồng ý.
Nhận lộc khi xem hầu đồng thế nào cho đúng mực?
Không chen lấn hay giành lộc. Được trao thì nhận nhẹ nhàng, cảm ơn; lộc chỉ mang ý nghĩa may mắn, tượng trưng.
Thuê xe máy đi lễ quanh Hồ Tây
Nếu bạn ở Hà Nội vài ngày và muốn tự đi các phủ, chùa quanh Hồ Tây, một chiếc xe ga gọn là đủ. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Click và Yamaha Mio có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh hồ có ở chuyên mục Hồ Tây và lân cận và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.