Chạy đường dài bằng xe máy thuê, bạn sẽ gặp lúc chiếc ô tô phía trước dừng chờ rẽ, bên phải còn trống một khoảng, và tay ga muốn lách lên. Vượt bên phải xe máy có được không, chỗ nào không được vượt, đều nằm trong một điều luật. Bài này đứng ở vị trí người muốn vượt, từ nội đô Hà Nội ra quốc lộ ngoại thành.
Vượt xe theo luật nghĩa là gì
Căn cứ là Điều 14 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15. Trích dẫn trong bài đối chiếu nguyên văn theo bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH, đã gồm phần sửa đổi của Luật số 118/2025/QH15.
Khoản 1 định nghĩa vượt xe là tình huống trên đường mà mỗi chiều chỉ có một làn dành cho xe cơ giới, xe đi phía sau di chuyển sang bên trái để lên trước xe phía trước. Đường có từ hai làn cơ giới cùng chiều trở lên, phân biệt bằng vạch kẻ, thì việc lên trước xe khác áp dụng quy tắc làn đường ở Điều 13.
Vì vậy:
- Đường mỗi chiều một làn như đường đê, đường tỉnh, nhiều đoạn quốc lộ ngoài Hà Nội: áp dụng đầy đủ quy tắc vượt của Điều 14.
- Đường nhiều làn có vạch phân làn như các trục lớn trong nội đô: theo Điều 13, đi trong một làn, chỉ chuyển làn ở nơi cho phép, mỗi lần sang một làn liền kề, có tín hiệu báo trước và quan sát xe phía trước, phía sau, hai bên.
Vượt bên phải xe máy: hai trường hợp luật cho phép
Khoản 2 Điều 14 đặt nguyên tắc: khi vượt, các xe phải vượt bên trái. Ngoại lệ được ghi nguyên văn: “trường hợp khi xe phía trước có tín hiệu rẽ trái hoặc đang rẽ trái hoặc khi xe chuyên dùng đang làm việc trên đường mà không thể vượt bên trái thì được vượt về bên phải”.
Tách ra, có hai tình huống:
- Xe phía trước có tín hiệu rẽ trái hoặc đang rẽ trái. Ví dụ ô tô trên đường đê bật xi nhan trái, giảm tốc chờ vào ngõ bên kia đường.
- Xe chuyên dùng đang làm việc trên đường mà không thể vượt bên trái. Luật không liệt kê loại xe cụ thể trong điều này, nên hãy hiểu theo đúng câu chữ: xe đang làm việc chiếm đường và bạn không thể vượt bên trái.
Ngoài hai trường hợp đó, chen lên bên phải xe đang chạy là sai nguyên tắc, kể cả khi bên phải còn trống. Ô tô đi chậm giữa đường mà không bật xi nhan trái không phải lý do để vượt phải.
Được vượt phải cũng nên đi chậm: bên phải xe đang rẽ hay có người đi bộ, xe đạp, và xe trước có thể đổi ý. Đi qua với tốc độ đủ dừng.
Điều kiện phải đủ trước mọi lần vượt
Khoản 3 Điều 14 chỉ cho xe xin vượt vượt khi đủ cả bốn điều kiện:
- Không có chướng ngại vật phía trước.
- Không có xe chạy ngược chiều trong đoạn đường định vượt.
- Xe chạy trước không có tín hiệu vượt xe khác.
- Xe chạy trước đã có tín hiệu rẽ phải và tránh về bên phải.
Khoản 5 nói cách báo hiệu: nhấp nháy đèn chiếu sáng phía trước hoặc còi, có tín hiệu báo hướng chuyển, bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía trước và phía sau trong suốt quá trình vượt. Trong đô thị và khu đông dân cư, từ 22 giờ hôm trước đến 05 giờ hôm sau, chỉ được xin vượt bằng đèn. Điều 21 chỉ cho dùng còi để báo tình huống có thể mất an toàn hoặc báo hiệu chuẩn bị vượt xe.
Theo khoản 4, người phía trước khi đủ điều kiện an toàn phải giảm tốc, bật tín hiệu rẽ phải và đi sát bên phải; chưa an toàn thì bật tín hiệu rẽ trái để báo chưa được vượt. Thấy xi nhan trái lúc bạn đang xin vượt, hãy ở lại phía sau.
Mười trường hợp luật cấm vượt xe
Khoản 6 Điều 14 liệt kê các trường hợp không được vượt, chia ba nhóm cho dễ nhớ.
Do địa hình và công trình
- Trên cầu hẹp có một làn đường.
- Đường cong có tầm nhìn bị hạn chế.
- Trên đường hai chiều tại khu vực đỉnh dốc có tầm nhìn bị hạn chế.
- Trong hầm đường bộ.
Trên đường đê sông Hồng phía Long Biên, Gia Lâm hay đường đồi phía Ba Vì, Sóc Sơn, gặp đúng đặc điểm luật mô tả là không vượt, dù không có biển.
Do nút giao và người đi bộ
- Nơi đường giao nhau, đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt.
- Ở phần đường dành cho người đi bộ qua đường.
- Khi có người đi bộ, xe lăn của người khuyết tật qua đường.
Trong phố, đây là nhóm dễ vi phạm nhất, nhất là lách lên ngay miệng ngã tư.
Do hoàn cảnh lúc đó
- Khi không bảo đảm các điều kiện ở khoản 3.
- Khi điều kiện thời tiết hoặc đường không bảo đảm an toàn cho việc vượt.
- Khi gặp xe ưu tiên.
Mưa to, sương mù ven sông Hồng hay mặt đường trơn đều có thể thuộc trường hợp thời tiết, đường không bảo đảm an toàn. Gặp đoàn xe ưu tiên thì nhường đường, cách làm có trong bài nhường đường cho đoàn xe ưu tiên.
Ngoài mười trường hợp này còn có biển báo và vạch kẻ: biển cấm vượt, vạch liền giữa đường. Bài biển cấm vượt trên quốc lộ ngoại thành giải thích xe máy được vượt xe nào trong đoạn có biển, còn bài vượt xe chậm bằng cách lấn qua vạch kẻ liền nói về lỗi lấn vạch.
Tình huống thường gặp từ nội đô ra ngoại thành
Ô tô bật xi nhan trái chờ rẽ trên đường đê. Đường mỗi chiều một làn, ô tô dừng chờ xe ngược chiều. Bạn được vượt bên phải theo khoản 2, nhưng đi chậm, coi chừng người từ ngõ bên phải đi ra.
Xe tải chở vật liệu chạy chậm trên quốc lộ. Muốn qua thì vượt bên trái khi đủ điều kiện khoản 3: đường thẳng, không có xe ngược chiều, đã báo hiệu, xe tải đã dạt phải. Lên dốc dẫn cầu hay vào cua khuất thì bám sau, giữ khoảng cách.
Dòng xe chậm lại trước nút giao trong phố. Nơi đường giao nhau nằm trong danh sách cấm vượt. Đi theo hàng, không lách lên vạch người đi bộ.
Trục nhiều làn như đường Võ Nguyên Giáp hướng sân bay Nội Bài. Đây không còn là tình huống vượt theo khoản 1, mà là chuyện giữ làn và chuyển làn theo Điều 13. Chuyển từng làn một, có xi nhan, quan sát gương.
Xử phạt và năm câu hỏi trước khi vượt
Vượt sai quy định có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Tôi không ghi mức tiền vì văn bản xử phạt có thể được sửa đổi; lỗi thuộc người cầm lái, xe thuê hay xe nhà như nhau.
Trước mỗi lần vượt, tự hỏi:
- Đường này mỗi chiều một làn hay nhiều làn có vạch?
- Mình định vượt bên trái, hay đang rơi vào đúng ngoại lệ được vượt phải?
- Đoạn trước mặt có thuộc mười trường hợp cấm không?
- Có biển cấm vượt hay vạch liền không?
- Đã báo hiệu, đã thấy xe trước dạt phải chưa?
Một câu trả lời không chắc là đủ để ở lại phía sau. Xe thuê cần hỗ trợ thì liên hệ Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00. Các quy tắc khác ở trang quy định giao thông và chuyên mục an toàn và pháp lý.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cơ sở dữ liệu văn bản của Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đối chiếu Điều 13, Điều 14 và Điều 21.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ: văn bản gốc.
- Quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất trước chuyến đi.