Sau mỗi đợt ra quân kiểm tra cồn, trên mạng lại có tin đồn kiểu “camera ở ngã tư đã quét được mặt người say, vài hôm nữa giấy phạt gửi về nhà”. Câu hỏi nồng độ cồn có bị phạt nguội hay không vì thế được hỏi rất nhiều, nhất là từ người hay đi xe máy qua các trục phố lắp camera ở Hà Nội. Bài này đọc lại văn bản luật để trả lời: vì sao lỗi cồn gắn với phép đo tại chỗ, camera vẫn làm được gì, và khi nào hình ảnh có giá trị.
Nồng độ cồn có bị phạt nguội qua camera không: đọc từ chính câu cấm
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, ghi tại khoản 2 Điều 9 hành vi bị nghiêm cấm:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Câu cấm có hai vế. Vế thứ nhất là hành vi điều khiển xe, thứ mà hình ảnh có thể ghi lại. Vế thứ hai là “nồng độ cồn” trong máu hoặc hơi thở, một đại lượng phải đo mới biết. Khoản 5 Điều 87 giao Bộ Y tế “quy định về xác định nồng độ cồn và nồng độ cồn nội sinh trong máu”, tức việc xác định cồn đi theo phương pháp đo, xét nghiệm do ngành y tế quy định, không theo cảm nhận từ dáng đi hay khuôn mặt.
Theo cách đọc của chúng tôi, một khung hình camera giao thông không cho ra con số nồng độ nào. Vì vậy đến nay chúng tôi không thấy văn bản nào nói camera đường phố tự xác định được lỗi cồn để gửi thông báo phạt nguội. Đây là cách hiểu từ văn bản, không phải kết luận của cơ quan chức năng.
Vì sao phải đo tại chỗ hoặc xét nghiệm
Điều 67 liệt kê các biện pháp phát hiện vi phạm. Bên cạnh camera, khoản 2 nêu việc “sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ”, khoản 5 là “quan sát, kiểm tra, kiểm soát, đối chiếu trực tiếp của người thực thi công vụ”. Máy đo hơi thở ở chốt thuộc nhóm thiết bị này, và phép đo chỉ làm được khi người lái đứng trước máy.
Kết quả đo chỉ có ý nghĩa khi gắn với đúng người, đúng thời điểm điều khiển xe. Vì thế:
- Ở chốt kiểm tra: khoản 2 Điều 66 cho phép dừng xe theo kế hoạch tuần tra để phát hiện những vi phạm mà “buộc phải dừng phương tiện để kiểm tra, kiểm soát mới phát hiện được”. Lỗi cồn là ví dụ dễ hiểu nhất của loại vi phạm này.
- Sau tai nạn: khoản 3 Điều 81 giao cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp cứu người bị nạn thực hiện xét nghiệm nồng độ cồn trong máu của người điều khiển phương tiện, nơi không đủ điều kiện thì lấy mẫu máu bảo quản và chuyển đi xét nghiệm.
- Quyền được biết kết quả: điểm b khoản 1 Điều 72 cho người lái quyền được thông báo căn cứ dừng xe, nội dung và kết quả kiểm tra.
Cách đọc phiếu kết quả có trong bài miligam trên lít khí thở và trên 100 mililít máu nghĩa là gì.
Camera phát hiện nồng độ cồn thì không, nhưng vẫn ghi lỗi khác
Khoản 1 Điều 67 nêu việc vận hành “hệ thống camera trên tuyến giao thông, trong đô thị”. Camera không đo được cồn, nhưng người đã uống thường lái kém đi, và những lỗi thể hiện bằng hình ảnh vẫn bị ghi lại như bình thường:
- vượt đèn đỏ ở nút giao;
- đi sai làn, lấn vào làn ô tô;
- đi ngược chiều, rẽ ở chỗ cấm;
- không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người.
Ví dụ, một người uống ở phố cổ Hoàn Kiếm rồi chạy về Long Biên, đến nút Trần Nhật Duật vội vượt đèn để lên cầu Chương Dương. Thông báo phạt nguội gửi về, nếu có, là cho lỗi đèn đỏ mà hình ảnh ghi được, không phải lỗi cồn. Phạt nguội vận hành ra sao có trong bài phạt nguội là gì và xe máy có bị không.
Khi nào hình ảnh vẫn là chứng cứ
Hình ảnh không đo được cồn, nhưng có thể giúp làm rõ những câu hỏi khác quanh một vụ việc. Khoản 6 Điều 67 cho phép tiếp nhận, xử lý tin báo, phản ánh và “dữ liệu thu thập được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của Chính phủ”. Clip của camera quán, camera hành trình của người đi đường cũng có thể đến tay cơ quan chức năng.
Ai thật sự đang cầm lái
Có người thấy chốt từ xa liền dừng lại, đổi cho bạn chưa uống ngồi lên trước. Nếu camera ven đường hoặc clip của người khác ghi rõ ai lái đoạn trước đó, lời khai “tôi chỉ ngồi sau” có thể bị đối chiếu. Khoản 25 Điều 9 cấm khai báo gian dối hoặc cung cấp thông tin không đúng sự thật để trốn tránh trách nhiệm.
Hành vi trước khi đến chốt
Quay đầu bỏ chạy, lạng lách để tránh chốt là những hành vi camera ghi được. Khoản 4 Điều 9 cấm không chấp hành hiệu lệnh, yêu cầu kiểm tra của người thi hành công vụ. Hậu quả có trong bài thấy chốt kiểm tra nồng độ cồn liền quay đầu bỏ chạy.
Một lưu ý: hình ảnh được dùng thế nào, có giá trị đến đâu là việc cơ quan có thẩm quyền đánh giá theo từng vụ, theo quy định về xử lý vi phạm và tố tụng. Chúng tôi không khẳng định một clip đơn lẻ đủ để xử lý ai, và nếu có clip thì nên gửi cơ quan chức năng thay vì tự đăng lên mạng.
Những ngộ nhận nên bỏ qua
- “Camera nhận diện khuôn mặt biết ai say”: văn bản luật mà chúng tôi đọc không có cơ chế nào như vậy cho lỗi cồn.
- “Không bị phạt nguội thì cứ uống rồi đi đường vắng”: lệnh cấm là tuyệt đối, chốt có thể đặt ở bất cứ tuyến nào, kể cả đường đê, đường ven hồ Tây lúc khuya. Trường hợp được dừng xe để kiểm tra xem bài cảnh sát giao thông được dừng xe máy để kiểm tra nồng độ cồn.
Thông điệp không đổi: đã uống thì không lái. Gửi xe lại, gọi taxi, xe ôm hoặc nhờ người chưa uống đưa về. Nếu đang dùng xe thuê và muốn để xe lại qua đêm, hãy hỏi trước cửa hàng qua số 0942467674.
Nguồn tham khảo và lưu ý
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi, không thay cho giải đáp của cơ quan có thẩm quyền. Mức xử phạt cụ thể thuộc Nghị định 168/2024/NĐ-CP, bài này không nêu.
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2, 4, 25; Điều 66 khoản 2; Điều 67 khoản 1, 2, 5, 6; Điều 72 khoản 1; Điều 81 khoản 3; Điều 87 khoản 5 (đối chiếu nguyên văn bản hợp nhất).
Tóm lại, lỗi cồn cần phép đo gắn với đúng người, đúng lúc, còn camera giữ vai trò ghi lại hành vi và người cầm lái. Đọc thêm trong mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.