Đèn tròn đã xanh, trên cột có biển cấm rẽ trái, còn một người mặc áo phản quang cạnh rào chắn vẫy tay về bên trái. Luật có sẵn thứ tự chấp hành báo hiệu, nhưng người lái xe máy thuê chưa quen báo hiệu Việt Nam cần trả lời thêm ba câu: hai báo hiệu có thật sự trái nhau không, người vẫy tay là ai, và biển nào đang có hiệu lực tại chỗ.
Thứ tự chấp hành báo hiệu theo khoản 2 Điều 11
Khoản 2 Điều 11 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 viết: người tham gia giao thông đường bộ phải chấp hành báo hiệu đường bộ theo thứ tự ưu tiên từ trên xuống dưới như sau:
a) Hiệu lệnh của người điều khiển giao thông;
b) Tín hiệu đèn giao thông;
c) Biển báo hiệu đường bộ;
d) Vạch kẻ đường và các dấu hiệu khác trên mặt đường;
đ) Cọc tiêu, tường bảo vệ, rào chắn, đinh phản quang, tiêu phản quang, cột Km, cọc H;
e) Thiết bị âm thanh báo hiệu đường bộ.
Bài biển báo, đèn tín hiệu và người điều khiển giao thông chỉ dẫn khác nhau đã đi qua từng tầng. Ở đây chỉ bàn tình huống ghép ở nút đang thi công hoặc đang điều tiết.
Đèn xanh và biển cấm rẽ có thật sự trái nhau không
Khoản 4 Điều 11 ghi: “Tín hiệu đèn màu xanh là được đi”. Khoản 5 ghi biển báo cấm “để biểu thị các điều cấm”. Luật không có câu riêng trả lời “đèn xanh có xóa biển cấm rẽ không”.
Cách hiểu thận trọng: đèn tròn xanh cho biết hướng của bạn được đi, biển cấm rẽ cho biết trong đó có một hướng không được đi. Hai báo hiệu không nói ngược nhau, nên bạn chấp hành cả hai và đi theo hướng biển không cấm.
Hiếm hơn là đèn có mũi tên xanh riêng cho đúng hướng biển đang cấm. Khi đó hai báo hiệu thật sự trái nhau, và theo khoản 2, đèn đứng trên biển. Trước khi kết luận, hãy xem biển có biển phụ không (khoản 5 nói biển phụ để “thuyết minh bổ sung” cho biển chính), biển có áp dụng cho xe máy không, và mũi tên có đúng cho làn của bạn không. Vẫn không chắc thì chọn hướng cả đèn lẫn biển đều cho phép.
Người phân luồng: ai là người điều khiển giao thông theo luật
Hiệu lệnh đứng đầu danh sách, nhưng không phải ai vẫy tay giữa đường cũng là người điều khiển giao thông theo luật. Khoản 10 Điều 2 định nghĩa người điều khiển giao thông bao gồm “Cảnh sát giao thông và người được giao nhiệm vụ hướng dẫn giao thông trên đường bộ”.
Khoản 2 Điều 74 cho biết điều khiển giao thông được thực hiện thông qua người điều khiển giao thông, cùng với việc thông báo, thực hiện phương án phân luồng giao thông tạm thời. Luật còn dùng hiệu lệnh của người điều khiển giao thông làm ngoại lệ ở nhiều chỗ; ví dụ khoản 4 Điều 15 liệt kê những nơi không được quay đầu xe, “trừ khi có hiệu lệnh của người điều khiển giao thông hoặc chỉ dẫn của biển báo hiệu tạm thời”.
Vậy nếu người phân luồng là cảnh sát giao thông hoặc người được giao nhiệm vụ hướng dẫn giao thông, hiệu lệnh của họ đứng trên đèn xanh và biển cấm rẽ.
Người phân luồng tự phát
Ở nhiều nút đông của Hà Nội, có lúc người dân hay bảo vệ cửa hàng tự đứng ra vẫy xe khi đường ùn. Khoản 10 Điều 2 chỉ nêu hai nhóm như trên; một người cụ thể có thuộc nhóm “được giao nhiệm vụ” hay không tùy quy định chi tiết mà bài này chưa đối chiếu, nên tôi không khẳng định thay luật.
Cách làm an toàn cho người lái xe thuê:
- Coi cái vẫy tay của người không rõ danh tính là lời cảnh báo có chướng ngại phía trước, và giảm tốc.
- Không làm điều biển hoặc đèn đang cấm chỉ vì một cái vẫy tay bạn không chắc là hiệu lệnh.
- Họ ra hiệu dừng thì dừng ở chỗ an toàn để quan sát, rồi đi tiếp khi đã nhìn rõ đèn, biển và dòng xe.
Biển tạm thời và rào chắn ở nút đang phân luồng
Ở nút đang thi công, biển cố định cũ có thể vẫn đứng cạnh biển tạm. Khoản 12 Điều 11 trả lời rõ: khi ở một vị trí vừa có biển báo hiệu đặt cố định vừa có biển báo hiệu tạm thời mà hai biển có ý nghĩa khác nhau, người tham gia giao thông “phải chấp hành hiệu lệnh của biển báo hiệu tạm thời”.
Khoản này chỉ so biển cố định với biển tạm thời, không nói biển tạm thời đứng trên đèn hay hiệu lệnh. Hình dạng biển tạm thời thuộc quy chuẩn kỹ thuật về báo hiệu đường bộ.
Rào chắn cũng là báo hiệu. Khoản 8 Điều 11 ghi rào chắn dùng “để ngăn không cho người, phương tiện qua lại”. Đèn xanh không phải lý do để luồn qua khe rào.
Bốn tình huống thường gặp và cách chọn
- Đèn tròn xanh, biển cấm rẽ trái, không ai điều tiết. Đi thẳng hoặc rẽ phải nếu không bị cấm; không rẽ trái.
- Như trên, nhưng cảnh sát giao thông đứng giữa nút ra hiệu. Làm theo hiệu lệnh, đọc tư thế tay theo vị trí của bạn so với người điều khiển.
- Người tự phát vẫy bạn rẽ vào hướng có biển cấm. Giảm tốc, không rẽ vào hướng bị cấm.
- Biển cố định cho đi thẳng, biển tạm thời cạnh rào chắn yêu cầu rẽ. Theo biển tạm thời, không đi xuyên rào chắn.
Ví dụ giả định: bạn đi từ Long Biên qua cầu Chương Dương về một ngã tư ở Hoàn Kiếm đang rào một phần để sửa đường; biển cũ cho đi thẳng, biển tạm yêu cầu rẽ phải. Bạn rẽ phải theo biển tạm rồi tìm đường quay lại.
Khi chưa chắc thì làm gì
Nhả ga từ xa khi thấy rào chắn, áo phản quang hay biển lạ. Tìm người điều khiển trước, nhìn đèn sau, rồi đọc biển và vạch. Không rẽ gấp, không dừng đột ngột giữa nút.
Không chấp hành báo hiệu có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài không nêu mức tiền. Báo hiệu tại từng nút và quy định có thể thay đổi, hãy luôn chấp hành báo hiệu đặt tại hiện trường.
Muốn đọc kỹ ba tư thế tay, xem hướng dẫn hiệu lệnh tay của cảnh sát giao thông cho khách nước ngoài. Các nhóm biển có ở trang biển báo giao thông; các bài cùng chủ đề nằm ở trang quy định giao thông và chuyên mục an toàn và pháp lý khi thuê xe máy.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: bản gốc trên Cổng văn bản Chính phủ. Đã đọc nguyên văn: Điều 2 khoản 10; Điều 11 khoản 2, 4, 5, 8, 12; Điều 15 khoản 4; Điều 74 khoản 2.
- Văn bản hợp nhất số 55, gồm sửa đổi theo Luật số 118/2025/QH15: bản trên Cổng văn bản Chính phủ.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP: bản trên Cổng văn bản Chính phủ.
- Quy định chi tiết về người được giao nhiệm vụ hướng dẫn giao thông và quy chuẩn về biển tạm thời chưa được đối chiếu trong bài này.