Tan bữa nhậu ở quán ven đê Long Biên, bạn thân bảo “anh vẫn tỉnh, lên đi”, và bạn ngồi lên yên sau dù biết người đó vừa uống mấy cốc bia. Đến dốc cầu Chương Dương xe đổ, bạn gãy tay. Chuyện ngồi sau người say bị thương đặt ra câu hỏi khó nói giữa bạn bè: ai bồi thường, và việc bạn biết mà vẫn lên xe có làm thay đổi gì không. Bài này giải thích nguyên tắc chung, không thay cho tư vấn của luật sư.
Người lái đã uống: vi phạm ngay từ lúc nổ máy
Khoản 2 Điều 9 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (hiệu lực từ ngày 01/01/2025) nghiêm cấm việc:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Luật cấm mọi nồng độ cồn với người điều khiển. Phần xử phạt thuộc Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài này không bàn mức phạt. Với người ngồi sau, điều đáng nhớ là người cầm lái đã vi phạm trước khi xe lăn bánh, và khi có tai nạn, vi phạm đó thường được xem xét đầu tiên khi xác định lỗi.
Luật không cấm riêng việc ngồi sau người đã uống. Nhưng ở phần dân sự, việc bạn biết rõ mà vẫn lên xe có thể thành câu hỏi về lỗi của chính bạn.
Ngồi sau người say bị thương: ai bồi thường cho ai
Theo các bản trích dẫn khớp nhau của Bộ luật Dân sự năm 2015 mà chúng tôi đối chiếu (chưa so với bản Công báo):
- Điều 584: người xâm phạm sức khỏe, tài sản của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường; không phải bồi thường nếu thiệt hại hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng, trừ khi có thỏa thuận hoặc luật quy định khác.
- Điều 585: thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời; các bên có thể thỏa thuận mức và cách bồi thường.
Áp vào tình huống trên: người lái đã uống, xe đổ do mất lái, bạn bị thương. Về nguyên tắc, người lái có thể phải bồi thường cho bạn chi phí chữa trị, thu nhập bị mất khi điều trị. Quan hệ bạn bè không làm mất trách nhiệm đó. Bộ luật còn có Điều 601 về nguồn nguy hiểm cao độ, gồm phương tiện giao thông cơ giới; áp dụng vào vụ cụ thể cần luật sư đọc hồ sơ.
Lỗi của người bị thiệt hại có thể làm giảm phần được nhận
Theo các bản trích dẫn Điều 585 mà chúng tôi tham khảo, khi bên bị thiệt hại cũng có lỗi trong việc gây ra thiệt hại, họ không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của chính mình. Chúng tôi chưa đối chiếu nguyên văn khoản này trên Công báo, nên chỉ diễn giải.
Biết người lái đã uống mà vẫn lên xe có bị coi là lỗi không? Chúng tôi không khẳng định thay tòa án. Vài yếu tố thường được xem xét:
- Bạn có biết rõ không. Ngồi cùng mâm khác với chỉ được đón ở đầu ngõ.
- Bạn có lựa chọn khác không. Tám giờ tối trên phố Nguyễn Văn Cừ còn nhiều taxi, khác với đường vắng lúc nửa đêm.
- Hành vi của bạn trên xe. Khoản 2 Điều 33 Luật 36/2024/QH15 buộc cả người lái lẫn người được chở đội mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn, cài quai đúng quy cách. Không đội mũ mà chấn thương đầu là ví dụ dễ thấy về lỗi góp phần vào thiệt hại.
Phần bồi thường có bị giảm không, giảm bao nhiêu, tùy hồ sơ từng vụ; bài này không đưa ra tỷ lệ nào. Trường hợp hai xe cùng có lỗi có ở bài hai xe máy va chạm mà cả hai cùng có lỗi.
Bảo hiểm bắt buộc của chính chiếc xe thường không chi cho bạn
Theo nội dung Nghị định 67/2023/NĐ-CP đăng trên các cơ sở dữ liệu pháp luật (chưa đối chiếu Công báo; nghị định đã có văn bản sửa đổi), Điều 3 hiểu người thứ ba là người bị xe gây thiệt hại, không gồm người lái và người trên chính chiếc xe đó. Vì vậy khi chính chiếc xe bạn ngồi tự đổ, bảo hiểm bắt buộc của nó thường không bồi thường cho bạn.
Bảo hiểm tự nguyện cho người ngồi trên xe hay bảo hiểm cá nhân thì quyền lợi nằm trong từng hợp đồng; hãy hỏi đơn vị phát hành. Chi tiết ở bài người ngồi sau bị thương, bảo hiểm của chính xe có chi trả không; khi người lái có cồn va vào người khác, xem bài gây tai nạn khi trong người có cồn.
Sau cú ngã: việc cần làm để bảo vệ quyền lợi
- Gọi 115 nếu có người bị thương nặng, 113 nếu cần công an. Không cố đỡ người nghi chấn thương cổ, lưng.
- Chụp ảnh vị trí xe, mặt đường, mũ và vết thương khi đã an toàn.
- Giữ giấy tờ y tế: sổ khám, đơn thuốc, hóa đơn, giấy ra viện.
- Không ký giấy “tự nguyện bỏ qua” khi chưa rõ mức độ thương tích.
- Hỏi luật sư trước khi thương lượng, nhất là khi hai bên không thống nhất về lỗi.
Nếu là xe thuê, hư hỏng của xe và trách nhiệm người thuê cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng; với cửa hàng Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, gọi 0942467674 trong giờ 09:00 đến 21:00.
Vì sao nên từ chối lên xe ngay từ đầu
Mọi phân tích ở trên diễn ra khi đã có người nằm viện. Lời từ chối ở cửa quán rẻ hơn nhiều:
- Nói thẳng: “Tối nay mình gọi xe, mai qua lấy xe với cậu.”
- Gọi taxi hoặc xe ôm cho cả hai, gửi xe qua đêm; xem bài để xe lại qua đêm khi đã uống.
- Nhờ người không uống có giấy phép lái xe phù hợp đưa về.
- Bạn cứ đòi tự chạy: tham khảo bài bạn đi cùng đã say nhưng nhất quyết tự chạy xe về.
Từ quán bia ở Hoàn Kiếm, Tây Hồ hay Cầu Giấy về bên kia sông, đoạn qua cầu luôn đông xe và gió mạnh, đúng nơi một người lái đã uống dễ mất lái nhất.
Nguồn tham khảo và lưu ý
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: khoản 2 Điều 9, khoản 2 Điều 33 (đối chiếu nguyên văn bản hợp nhất).
- Bộ luật Dân sự năm 2015: Điều 584, 585, 601, diễn giải theo các bản trích dẫn khớp nhau, chưa đối chiếu Công báo.
- Nghị định 67/2023/NĐ-CP, Điều 3: diễn giải theo bản đăng trên cơ sở dữ liệu pháp luật, chưa đối chiếu Công báo.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi; hãy hỏi luật sư trước khi kết luận về trách nhiệm của mình.
Tóm lại, người lái đã uống có thể phải bồi thường cho người ngồi sau, nhưng việc bạn biết mà vẫn lên xe có thể khiến phần mình nhận được bị xem xét lại. Các bài khác ở mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.