Bạn chở bạn thân đi ăn tối, xe va chạm ở chân cầu Chương Dương và người ngồi sau bị trầy, bong gân. Câu hỏi đầu tiên thường là: bảo hiểm người ngồi sau xe máy nằm ở đâu, và tờ chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trong cốp có lo cho bạn mình không? Câu trả lời ngắn: thường là không, nếu chính chiếc xe bạn lái gây ra tai nạn. Bài này giải thích vì sao, khi nào bảo hiểm của xe khác vào cuộc, và nên kiểm tra thêm nguồn nào.
Bảo hiểm TNDS bắt buộc được thiết kế để bảo vệ ai
Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới được quy định tại Nghị định 67/2023/NĐ-CP, ban hành và có hiệu lực từ ngày 06/9/2023, căn cứ Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15. Nghị định này đã được sửa đổi, bổ sung một số điều bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 cũng liệt kê chứng nhận bảo hiểm này trong các giấy tờ người lái phải mang theo (điểm d khoản 1 Điều 56).
Tên gọi đã nói lên bản chất: đây là bảo hiểm cho trách nhiệm của chủ xe khi xe gây thiệt hại cho người khác, trong giới hạn theo quy định. Nó không phải bảo hiểm sức khỏe cho người đang ngồi trên xe.
Vì sao người ngồi sau thường không phải bên thứ ba
Theo nội dung Nghị định 67/2023/NĐ-CP mà chúng tôi tra cứu qua các cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật, phần giải thích từ ngữ (Điều 3) định nghĩa người thứ ba là người bị thiệt hại về sức khỏe, tính mạng, tài sản do xe cơ giới gây ra, nhưng loại trừ người lái xe và những người đang ở trên chính chiếc xe đó, cùng chủ sở hữu xe (trừ khi chủ xe đã giao xe cho người khác chiếm hữu, sử dụng).
Hệ quả thực tế: khi chiếc xe bạn lái tự ngã trên mặt đường trơn ở phố Nguyễn Văn Cừ, hoặc bạn là bên có lỗi khi va vào xe khác, người ngồi sau của bạn không đứng ở vị trí bên thứ ba đối với hợp đồng bảo hiểm của chính xe này.
Một điểm cần đọc kỹ: phạm vi bồi thường của Nghị định có nhắc riêng nhóm hành khách trên xe. Người ngồi sau xe máy cá nhân có thuộc nhóm này hay không, chúng tôi chưa đối chiếu được nguyên văn nên không khẳng định thay bạn. Hãy đọc giấy chứng nhận bảo hiểm của xe và hỏi thẳng doanh nghiệp bảo hiểm đã cấp giấy.
Khi lỗi thuộc xe khác: người ngồi sau là bên thứ ba của xe đó
Tình huống đảo ngược nếu xe kia gây tai nạn. Giả sử bạn đang chờ đèn ở nút giao Long Biên thì một xe máy khác lao vào phía sau. Với chiếc xe gây tai nạn, cả bạn và người ngồi sau đều là người bên ngoài xe đó, tức là bên thứ ba. Khi đó, bảo hiểm bắt buộc của xe gây tai nạn là nguồn chi trả được xem xét, trong giới hạn và theo trình tự mà Nghị định quy định.
Vì vậy, xác định lỗi tại hiện trường rất quan trọng:
- Ghi biển số, chụp ảnh vị trí hai xe trước khi di chuyển nếu an toàn.
- Hỏi tên và số điện thoại của người lái xe kia, chụp giấy chứng nhận bảo hiểm của họ nếu họ đồng ý cho xem.
- Giữ hồ sơ khám, hóa đơn thuốc của người ngồi sau ngay từ ngày đầu.
Trình tự làm hồ sơ và các giấy tờ cần chuẩn bị có trong bài thủ tục bồi thường bảo hiểm TNDS khi va chạm.
Bảo hiểm người ngồi sau xe máy: các nguồn chi trả khác
Nếu bảo hiểm bắt buộc của chính xe không áp dụng, người ngồi sau vẫn còn vài hướng để rà lại.
Bảo hiểm tự nguyện cho người ngồi trên xe. Đây là sản phẩm chủ xe tự quyết định mua thêm. Quyền lợi, điều kiện chi trả và trường hợp loại trừ khác nhau tùy hợp đồng, nên đọc điều khoản thay vì đoán. So sánh lớp tự nguyện cho người lái và người đi cùng có trong bài bảo hiểm tai nạn cho người đi xe máy thuê.
Bảo hiểm cá nhân của chính người ngồi sau. Bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn qua nơi làm việc, hay hợp đồng nhân thọ có quyền lợi tai nạn đều có thể liên quan. Mỗi loại có phạm vi riêng, cần hỏi đơn vị phát hành. Riêng nhân thọ đã có bài bảo hiểm nhân thọ có chi trả tai nạn xe máy không.
Trách nhiệm dân sự của người lái. Không có bảo hiểm đứng ra không có nghĩa là không ai chịu trách nhiệm: người gây thiệt hại vẫn có thể phải bồi thường theo pháp luật dân sự, kể cả với người quen ngồi sau. Khi có tranh chấp hoặc thương tích nặng, nên tìm tư vấn pháp lý.
Chở người sau trên xe thuê: hỏi trước điều gì
Xe thuê có bảo hiểm bắt buộc đứng tên chủ xe, tức cửa hàng. Người thuê không phải bên thứ ba của chính chiếc xe mình đang lái, và người ngồi sau cũng vậy. Trước khi chở bạn đi chơi quanh hồ Hoàn Kiếm hay lên Tây Hồ, nên hỏi rõ:
- Giấy chứng nhận bảo hiểm của xe còn hạn tới ngày nào, bản giấy hay bản điện tử.
- Xe có kèm bảo hiểm tự nguyện cho người ngồi trên xe hay không, phạm vi ra sao.
- Khi có va chạm, cần báo cho ai và trong bao lâu.
Ở cửa hàng Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên (mở cửa 09:00 đến 21:00), mọi câu hỏi về bảo hiểm của từng xe và trách nhiệm khi có sự cố cần xác nhận trực tiếp qua số 0942467674 trước khi nhận xe. Nên xin xác nhận bằng tin nhắn để có bằng chứng.
Cách giảm thiệt hại tốt nhất vẫn là phòng ngừa. Luật 36/2024/QH15 yêu cầu người lái và người được chở trên xe mô tô hai bánh đội mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn và cài quai đúng quy cách (khoản 2 Điều 33). Cài quai chặt, bám chắc, không ngồi lệch là việc nhỏ nhưng giảm hẳn nguy cơ chấn thương.
Nguồn tham khảo và lưu ý
- Nghị định 67/2023/NĐ-CP về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.
- Nghị định 220/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 67/2023/NĐ-CP.
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 33, Điều 56.
Định nghĩa người thứ ba nêu trên được đọc qua bản đăng tải trên các cơ sở dữ liệu pháp luật, chưa đối chiếu với bản Công báo. Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi; hãy đọc giấy chứng nhận bảo hiểm và hỏi doanh nghiệp bảo hiểm trước khi kết luận.
Tóm lại
Bảo hiểm bắt buộc của một chiếc xe máy bảo vệ người bên ngoài xe, không phải người lái và người ngồi sau trên chính chiếc xe đó. Nếu xe khác gây tai nạn, người ngồi sau là bên thứ ba của xe kia. Lớp bảo vệ riêng nằm ở bảo hiểm tự nguyện và bảo hiểm cá nhân. Các bài liên quan nằm ở mục bảo hiểm xe máy và chuyên mục an toàn và pháp lý.