Nhiều gia đình ở Hà Nội có cảnh quen thuộc: bố đi ăn cỗ ở làng bên Đông Anh, ông ngồi với mấy cụ hưu ở quán đầu ngõ, uống “vài chén cho vui” rồi tự đi xe máy về. Chuyện bố mẹ uống rượu đi xe máy khó nói hơn chuyện bạn bè, vì người cần thuyết phục là người lớn mình kính trọng. Bài này dành cho con cháu muốn mở lời mà không làm người lớn phật lòng, và muốn có sẵn cách đi lại thay thế để lời khuyên không chỉ dừng ở câu nói.
Vì sao bố mẹ uống rượu đi xe máy vẫn thấy “không sao”
Trước khi nói, hãy hiểu vì sao người lớn tự tin như vậy:
- Thói quen lâu đời. Họ đã đi con đường từ đình làng về nhà hàng nghìn lần, quen từng ổ gà, nên tin rằng mình không thể ngã.
- “Vài chén” nghe nhỏ. Chén rượu trắng nhỏ, rót mời nhau theo lượt, nên người uống thường không đếm.
- Ngại phiền con cháu. Nhiều cụ không muốn gọi con đón vì sợ làm phiền giờ làm, giờ nghỉ.
- Rượu mời là lễ. Ở đám giỗ, đám cưới, hội làng, từ chối chén rượu đôi khi bị coi là thiếu nể.
Thêm vào đó, theo tuổi tác, thị lực ban đêm và phản xạ thường không còn như trước, dù người lớn ít khi tự nhận ra. Rượu có thể làm những thay đổi đó rõ hơn. Bài vài ly bia đã ảnh hưởng thế nào đến thăng bằng và phản xạ giải thích kỹ hơn.
Chọn lúc mở lời và cách nói giữ được lễ
Lúc nên nói và lúc nên tránh
Nói khi bố mẹ đang tỉnh táo, thoải mái, ví dụ lúc uống trà sáng hay bữa cơm không có rượu. Tránh nói ngay khi người lớn vừa về đến cửa, đang ngà ngà, hay trước mặt họ hàng, hàng xóm. Một lời nhắc trước đám đông dễ thành chuyện thể diện.
Nói từ nỗi lo, không phải lời trách
So với “Bố uống thế mà còn đi xe à”, câu “Con lo lắm mỗi lần bố đi cỗ về muộn” dễ nghe hơn nhiều. Vài cách nói con cháu hay dùng:
- “Hôm nào bố đi ăn cỗ, bố nhắn con, con qua đón, tiện con ngồi với các bác một lúc.”
- “Ông cứ uống với các cụ cho vui, cháu đặt xe đón ông về, xe máy cháu đi lấy sau.”
- “Mẹ ạ, bây giờ luật không còn mức nào được tính là ít nữa, con không muốn mẹ gặp chuyện.”
Nhờ người có tiếng nói
Có những điều con nói chưa chắc bằng anh chị cả, người bạn già thân, hay bác sĩ quen của gia đình nói. Một lời nhắc từ người cùng lứa tuổi thường được nghe hơn lời con cháu.
Nói về luật thế nào cho nhẹ nhàng mà đúng
Nhiều người lớn vẫn nhớ thời “uống ít thì không sao”. Bạn có thể đọc nguyên văn cho bố mẹ nghe. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, tại Điều 9 khoản 2 nghiêm cấm:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Theo Điều 2 của luật, phương tiện giao thông đường bộ gồm cả xe cơ giới lẫn xe thô sơ, nên đổi sang đạp xe hay đi xe đạp điện sau khi uống cũng không phải lối thoát. Luật không có ngoại lệ cho tuổi tác hay cho “vài chén”. Mức xử phạt cụ thể do Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định; bài này không nêu con số. Chuyện chén rượu thuốc trước bữa cơm có ở bài một chén rượu thuốc, rượu ngâm vẫn là rượu khi ngồi lên xe.
Hãy nói luật như một thông tin chung, không phải lời đe dọa. Điều người lớn cần nghe là con cháu lo cho họ, không phải sợ họ bị phạt.
Sắp xếp đi lại thay thế trong gia đình
Lời khuyên chỉ có tác dụng khi có sẵn cách khác để về nhà.
Lập lịch đưa đón chung
Tạo một nhóm Zalo gia đình, ghi trước các dịp có rượu: đám giỗ, cỗ cưới, họp lớp, gặp hội đồng ngũ, hội làng. Mỗi dịp phân một người đưa và đón. Ví dụ bố đi ăn cỗ ở Gia Lâm chiều thứ bảy, con trai út chở đi; tối về, con gái ở Long Biên ghé đón vì cùng ở phía bắc sông Hồng.
Xe ôm, taxi quen và ứng dụng gọi xe
- Lưu sẵn số một bác xe ôm quen ở đầu ngõ hoặc một hãng taxi vào danh bạ của bố mẹ, đặt tên dễ nhớ.
- Cài ứng dụng gọi xe trên điện thoại của bố mẹ, ngồi cùng bấm thử một chuyến cho quen tay.
- Với ông bà không dùng điện thoại thông minh, con cháu đặt xe hộ từ xa, nhắn tài xế điểm đón cụ thể và gửi thông tin chuyến xe vào nhóm gia đình.
Để xe ở nhà ngay từ đầu
Biết hôm đó có rượu thì để xe máy ở nhà, đi xe ôm hoặc nhờ con chở đến. Cách này dễ hơn việc phải gửi xe lại nhà người khác rồi hôm sau quay lại lấy.
Ngủ lại hoặc đi cùng người không uống
Ăn giỗ ở quê họ hàng, ở lại một đêm là chuyện bình thường. Đi ăn cỗ cùng bạn già, có thể hẹn người không uống chở cả hai.
Khi bố mẹ chưa đồng ý ngay
Đừng mong một lần nói là xong. Nhắc lại nhẹ nhàng, ghi nhận mỗi lần bố mẹ chịu để con đón: “Hôm nay bố gọi con là con yên tâm lắm”. Nếu đã đến lúc người lớn vừa uống mà nhất quyết lên xe, hãy ở bên, đề nghị chở về, gọi thêm anh chị em; tránh giằng co chìa khóa, vì xô đẩy với người lớn tuổi có thể khiến họ ngã. Cách giữ bình tĩnh trong tình huống này có ở bài bạn đi cùng đã say nhưng nhất quyết tự chạy xe về.
Nếu ông bà đang đi xe máy thuê ở Hà Nội
Có gia đình ông bà lên Hà Nội ở với con cháu một thời gian và thuê xe máy để đi lại. Nguyên tắc không đổi: đã uống thì không lái, kể cả xe thuê. Xe để lại nhà, việc trả xe muộn hay đổi giờ trả vui lòng xác nhận trực tiếp với tiệm Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, số 0942467674. Gợi ý chọn xe cho người lớn có ở bài ông bà từ quê lên Hà Nội trông cháu thuê xe máy theo tháng.
Ghi chú về nguồn
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Phần trích dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 2 khoản 2, 3; Điều 9 khoản 2.
Thuyết phục người lớn là việc của sự kiên nhẫn và một lịch đưa đón rõ ràng. Các bài khác nằm trong mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.