Đang chạy đều trên đường Nguyễn Văn Cừ, bạn chỉ chạm nhẹ ngón tay vào tay phanh và chiếc xe máy điện thuê bỗng hụt lực như bị ai kéo lại. Nhiều người gọi đó là xe điện mất ga khi bóp phanh và lo xe hỏng. Phần lớn trường hợp, đó là công tắc phanh điện đang làm đúng việc của nó. Bài này giải thích công tắc ấy hoạt động ra sao, vì sao thói quen đặt hờ tay lên tay phanh làm xe hụt lực, và khi nào thì đúng là công tắc bị kẹt cần báo chủ xe.
Vì sao xe điện mất ga khi bóp phanh
Trên xe máy điện, mỗi tay phanh ngoài dây hoặc dầu phanh còn gắn một công tắc nhỏ nối về bộ điều khiển. Hướng dẫn sử dụng các mẫu VinFast như Evo, Feliz, Klara S, Theon đều ghi: khi bóp tay phanh trái hoặc phải, tay phanh “đồng thời tác động vào công tắc phanh điện”. Lúc đó đèn phanh sáng, chỉ thị phanh hiện trên màn hình, và trên một số mẫu, một phần năng lượng được nạp ngược về pin, gọi là phanh tái sinh.
Hãng Dat Bike viết thẳng hơn trong hướng dẫn xe Weaver++ và Quantum S: khi dùng phanh tay, động cơ sẽ tự ngắt để bảo đảm an toàn; muốn đi tiếp, bạn nhả phanh tay hoàn toàn rồi vặn ga lại. Hướng dẫn của VinFast thì dặn khi bóp phanh nên thả tay ga về vị trí ban đầu, và khi vặn ga mà xe không chạy, việc đầu tiên là xem chỉ thị phanh và chế độ đỗ trên màn hình.
Lý do của thiết kế này đơn giản: không để động cơ và phanh “giằng co” nhau. Nếu người lái hoảng và vừa bóp phanh vừa lỡ giữ ga, công tắc phanh giúp xe không tiếp tục bị đẩy tới.
Quy chuẩn kỹ thuật nói gì về công tắc ngắt điện tay phanh
Quy chuẩn QCVN 14:2015/BGTVT về xe mô tô, xe gắn máy từng yêu cầu xe điện phải lắp thiết bị tự động ngắt nguồn điện cung cấp cho động cơ khi phanh. Quy chuẩn này đã được thay bằng QCVN 14:2024/BGTVT, ban hành kèm Thông tư 48/2024/TT-BGTVT; bản mới tập trung vào các yêu cầu như chế độ sẵn sàng di chuyển có đèn báo và cảnh báo khi pin yếu. Dù thế nào, trên các mẫu VinFast và Dat Bike chúng tôi đọc hướng dẫn, công tắc phanh điện vẫn là trang bị có sẵn, nên bạn cứ coi đó là chuyện bình thường trên xe thuê.
Đặt hờ ngón tay lên tay phanh: thói quen làm xe hụt lực
Nhiều người quen đi xe đạp hay xe ga chạy xăng hay để hai ngón tay chờ sẵn trên tay phanh, nhất là khi đi phố đông. Trên xe máy điện, công tắc phanh phản ứng theo chuyển động của tay phanh, không chờ má phanh ăn vào đĩa. Hướng dẫn xe Evo ghi rõ đèn phanh bật sáng trước khi phanh có hiệu lực. Vì vậy chỉ một cái chạm nhẹ, tay phanh hơi nhích, xe đã có thể bị ngắt lực kéo dù bạn chưa hề phanh.
Dấu hiệu dễ nhận ra: xe hụt ga từng nhịp, người phía sau thấy đèn phanh của bạn nháy liên tục, và màn hình hiện chỉ thị phanh lúc có lúc không. Cách bỏ thói quen:
- Nắm cả bàn tay quanh tay nắm khi đường thông thoáng, ngón tay không đặt lên tay phanh.
- Chỉ đưa ngón tay sang tay phanh khi thấy tình huống cần giảm tốc phía trước, như ngã tư hay xe dừng đột ngột.
- Sau mỗi lần phanh, nhả tay phanh về hết hành trình rồi mới vặn ga.
- Tập vài vòng ở chỗ vắng để tay quen trước khi vào phố.
Hiện tượng này giống với xe đạp điện, vốn cũng có công tắc ngắt điện ở tay phanh; bài tay phanh xe đạp điện có công tắc ngắt điện nói thêm cách tập tay.
Phanh tái sinh: cảm giác xe ghì lại không phải là lỗi
Một số xe có phanh tái sinh khiến bạn cảm thấy xe ghì lại khi nhả ga hay chạm phanh. Theo hướng dẫn, trên Theon có thể vặn tay ga theo chiều ngược để phanh tái sinh; trên Dat Bike, nhả ga từ từ thì xe tự phanh nhẹ, nhả càng nhiều xe ghì càng mạnh. Không phải mẫu nào cũng có tính năng này, và phanh tái sinh chỉ hỗ trợ, không thay được phanh chính. Lái đều tay, nhả ga sớm trước chỗ cần dừng cũng giúp tiết kiệm pin, như bài cách lái tiết kiệm pin xe máy điện đã nói.
Khi nào là công tắc phanh bị kẹt
Xe điện chạm phanh mất ga là bình thường. Bất thường là khi bạn đã buông tay mà xe vẫn không có ga. Các dấu hiệu nên để ý:
- Đèn phanh sáng liên tục dù không bóp phanh.
- Chỉ thị phanh trên màn hình không tắt.
- Tay phanh không tự bật về hết, hoặc bị kẹt sau khi xe đổ.
- Vặn ga xe không chạy, sau khi đi qua chỗ ngập hoặc rửa xe.
- Màn hình báo mã lỗi; ví dụ trên Feliz, mã 11 là lỗi công tắc phanh điện.
Khi gặp, làm theo thứ tự:
- Dừng xe sát lề, chỗ an toàn.
- Nhả hẳn cả hai tay phanh, bóp rồi nhả lại vài lần xem tay phanh có bật về không.
- Nhìn màn hình xem có chỉ thị phanh hay chế độ đỗ P không.
- Kiểm tra chân chống cạnh đã gạt lên hết chưa, vì chân chống hạ cũng ngắt lực đẩy.
- Nếu vẫn không được, gọi chủ xe, nói rõ đèn phanh có sáng không và màn hình báo gì.
Đừng tự tháo vỏ công tắc hay nối tắt dây để “chữa cháy”. Làm vậy là bỏ đi một lớp an toàn của xe. Các bước kiểm tra khi xe có nguồn mà không nhận ga có thêm ở bài xe điện thuê bật nguồn nhưng không nhận tay ga, còn cách dùng nút P và chân chống có ở bài nút P, chế độ lùi và chân chống ngắt điện trên xe máy điện.
Thử công tắc phanh ngay khi nhận xe
Lúc nhận xe, dựng xe, bật nguồn rồi bóp từng tay phanh: đèn phanh phải sáng, chỉ thị phanh phải hiện, nhả ra thì cả hai tắt. Hướng dẫn xe Evo dặn nếu đèn phanh không sáng khi bóp phanh thì cần đưa xe đi kiểm tra. Với xe thuê, bạn chỉ cần báo ngay cho cửa hàng trước khi lăn bánh.
Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng; xe máy điện chưa có giá ngày cố định nên bạn liên hệ Nguyễn Tú để kiểm tra giá hiện tại, tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Các bài khác về dòng xe này có ở chuyên mục xe máy điện, còn thông tin chung về các dòng xe ở mục xe máy.