Đang đi trên phố Hà Nội, tay ga vẫn vặn mà chiếc xe thuê bỗng hụt lực, lúc kéo lúc không, như pin sắp cạn. Thủ phạm nhiều khi là cơ chế phanh ngắt điện xe đạp điện cộng với ngón tay đang đặt hờ trên tay phanh, chứ không phải pin hay motor. Hiểu cơ chế ấy sẽ giúp bạn tự nhận ra lỗi do thói quen cầm lái, phân biệt nó với lỗi của xe, và biết lúc nào nên báo chủ xe kiểm tra.
Phanh ngắt điện xe đạp điện là gì
Nhiều mẫu xe đạp điện có một công tắc nhỏ gắn trong cụm tay phanh. Khi tay phanh nằm yên ở vị trí nghỉ, công tắc cho phép bộ điều khiển cấp điện vào motor. Chỉ cần tay phanh rời khỏi vị trí đó một chút, công tắc lập tức báo về bộ điều khiển và điện vào motor bị cắt, dù bạn vẫn đang vặn ga hay đang đạp.
Thiết kế này có lý do an toàn rõ ràng: khi bạn phanh, motor không được tiếp tục đẩy xe về phía trước, chống lại lực phanh. Nhờ vậy, ở ngã tư hay khi có người băng ngang, chỉ một cái bóp phanh là xe thôi kéo ngay. Hiện tượng xe đạp điện chạm phanh mất ga vì thế là đúng thiết kế, không phải hỏng hóc.
Điểm cần nhớ là công tắc này rất nhạy. Nó được chỉnh để ngắt điện trước khi má phanh kịp ăn vào vành hay đĩa, tức là ngắt ở đoạn hành trình rất ngắn đầu tiên của tay phanh. Không phải mẫu nào cũng có công tắc, và có mẫu chỉ gắn ở một bên tay phanh, nên với xe lạ, đừng mặc định.
Vì sao ngón tay hờ trên tay phanh làm xe hụt lực
Người mới đi phố đông thường đặt sẵn hai ngón tay lên tay phanh để phản ứng cho nhanh. Đó là thói quen tốt, chỉ có điều nhiều người vô thức đè nhẹ lên tay phanh, nhất là khi căng thẳng hoặc khi đường xóc làm tay nảy lên nảy xuống.
Với công tắc nhạy, chừng ấy đã đủ gây chuyện:
- Ngắt điện chập chờn. Tay phanh nhích ra rồi trở về liên tục, công tắc bật tắt theo. Xe lúc kéo lúc thả, cảm giác giật cục, hụt lực như pin yếu.
- Má phanh cọ nhẹ. Nếu ngón tay đè sâu hơn một chút, má phanh bắt đầu chạm vành hoặc đĩa. Xe nặng hẳn, có tiếng rít nhỏ, đạp mệt hơn và pin hao nhanh hơn.
- Bạn tưởng xe hỏng. Vì không nhận ra mình đang đè phanh, người lái thường vặn ga mạnh hơn, đạp mạnh hơn, càng mỏi mà xe vẫn ì.
Những đoạn hay gặp tình trạng này là nơi người lái căng thẳng nhất: phố đông quanh hồ Hoàn Kiếm, Tràng Tiền, Hàng Bài, hay dòng xe dày đặc trên đường Nguyễn Văn Cừ, Long Biên giờ tan tầm. Càng lo, tay càng siết, và ngón tay trên tay phanh cũng siết theo.
Đặt ngón tay cho đúng: chạm hờ mà không đè
Mục tiêu là sẵn sàng phanh nhưng không làm tay phanh nhúc nhích. Cách cầm gọn gàng:
- Ngón cái và hai ngón cuối ôm chắc tay nắm. Đây là phần giữ lái, không để lỏng.
- Ngón trỏ và ngón giữa đặt lên mặt ngoài tay phanh. Chỉ chạm, không ấn. Có thể hình dung như đặt ngón tay lên phím đàn mà chưa bấm.
- Cổ tay thẳng, khuỷu tay hơi chùng. Cổ tay gập xuống là ngón tay tự nhiên đè lên tay phanh.
- Đường thoáng thì rút ngón về tay nắm. Trên đoạn rộng, vắng như đường Thanh Niên buổi trưa, không cần đặt sẵn ngón trên tay phanh. Gần ngã tư, đầu ngõ, chỗ đông người mới đưa ngón ra.
Mùa đông đeo găng dày, cảm giác ngón tay kém hẳn, rất dễ đè phanh mà không biết. Nếu đeo găng, thử vài lần ở chỗ vắng để quen lực tay trước khi ra phố. Khi cần phanh thật, cách bóp phanh trước sau cho êm có trong bài phanh xe đạp điện êm khi có người băng ngang.
Tự kiểm tra: do ngón tay hay tay phanh không nhả hết
Khi xe hụt lực, tấp vào chỗ an toàn rồi làm phép thử đơn giản: buông hẳn cả hai bàn tay khỏi tay phanh, chỉ cầm tay nắm, rồi vặn ga nhẹ hoặc đạp lại.
- Lực kéo trở lại bình thường: lỗi ở cách đặt ngón tay. Chỉnh lại theo phần trên là xong.
- Vẫn hụt lực, vẫn giật cục: nhìn kỹ tay phanh có về sát vị trí nghỉ không. Tình trạng tay phanh xe đạp điện không nhả hết có thể do dây phanh khô rít, lò xo hồi yếu, hoặc tay phanh bị va lệch khi xe đổ.
- Dắt xe thấy nặng, bánh quay không trơn: má phanh đang cọ, cần kiểm tra.
Cũng nên nhớ các nguyên nhân hụt lực khác: pin yếu, mức trợ lực đặt thấp, hoặc đang lên dốc cầu. Chuyện motor trễ một nhịp khi ngừng đạp, khác với hụt lực, được giải thích trong bài ngừng đạp mà xe vẫn đẩy thêm một nhịp.
Thử công tắc ngắt điện ngay khi nhận xe
Vài phút kiểm tra lúc nhận xe giúp bạn biết chiếc xe mình đang đi phản ứng thế nào:
- Dắt xe ra chỗ vắng, bật nguồn, cho xe chạy chậm bằng ga hoặc vài vòng đạp.
- Bóp khẽ từng bên tay phanh. Nếu xe có công tắc, motor tắt ngay khi tay phanh vừa nhích.
- Nhả tay phanh ra hết. Motor phải kéo lại bình thường, tay phanh tự bật về chỗ cũ.
- Hỏi người giao xe bên nào có công tắc, nhất là khi xe chỉ có một bên.
Các bước kiểm tra khác khi thuê có trong bài thuê xe đạp điện ở Hà Nội lưu ý gì.
Khi nào nên báo chủ xe kiểm tra
Có những dấu hiệu không còn là chuyện thói quen cầm lái:
- Đã buông hẳn tay khỏi phanh mà xe vẫn hụt lực bất thường hoặc tắt bật liên tục trên đường bằng.
- Tay phanh không tự bật về, phải dùng tay đẩy ra.
- Có tiếng rít đều đặn ở bánh, hoặc dắt xe thấy nặng như bị ghì.
- Bóp phanh mà motor không ngắt, xe vẫn đẩy về phía trước.
Gặp những trường hợp này, dừng xe ở chỗ rộng, sát lề, đừng dừng giữa cầu hay giữa dòng xe, rồi tắt nguồn. Đừng tự tháo dây công tắc hay bẻ tay phanh để chữa cháy, vì như vậy có thể mất luôn tính năng ngắt điện khi phanh. Với xe thuê ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, hãy gọi chủ xe qua số 0942467674 trong giờ mở cửa từ 09:00 đến 21:00 để được hướng dẫn hoặc hẹn kiểm tra.
Xem thêm các bài về cách sử dụng xe đạp điện trong mục xe đạp điện, và các chủ đề khác trong chuyên mục xe máy.