Người đi làm bằng xe thuê ở Hà Nội đều quen cảnh nhích từng mét trên Trường Chinh lúc sáu giờ chiều, hay đứng gần nửa tiếng ở đoạn Nguyễn Trãi qua Thanh Xuân. Xe máy nóng máy khi kẹt xe kiểu này là chuyện thường gặp: máy chạy liên tục mà gió thổi qua gần như bằng không. Phần lớn trường hợp chỉ là nóng hơn bình thường, nhưng nếu kéo dài ngày này qua ngày khác, hoặc kèm vài dấu hiệu lạ, động cơ đang chịu tải quá sức. Bài này dành cho những người đi lại hằng ngày trên các trục đông, giúp phân biệt nóng bình thường với quá nhiệt, và chỉ ra cách đi, dừng, tắt máy để xe đỡ mệt.
Xe máy nóng máy khi kẹt xe: vì sao giờ cao điểm là lúc máy chịu tải nặng nhất
Động cơ xe máy sinh nhiệt liên tục khi chạy, và cần một luồng gió hoặc dung dịch làm mát để mang nhiệt đi. Khi đi trên đường thoáng, gió thổi qua thân máy, két nước và quạt cũng làm việc nhẹ nhàng. Khi kẹt xe, mọi thứ ngược lại:
- Xe gần như đứng yên nên gió tự nhiên không còn, máy chỉ trông vào quạt.
- Xe xung quanh cũng nóng. Giữa một khối xe máy và ô tô đứng sát nhau trên Giải Phóng hay Phạm Văn Đồng, không khí quanh xe bạn đã nóng sẵn vì khí xả của người khác.
- Vặn ga, bóp phanh liên tục. Mỗi lần nhích lên vài mét là một lần máy phải tăng tốc từ đứng yên, tốn sức hơn chạy đều.
- Thời gian kéo dài. Kẹt mười phút thì không sao, nhưng kẹt bốn mươi phút mỗi chiều, hai lượt mỗi ngày, là bài kiểm tra thật cho bộ làm mát.
Hiểu điều này để thấy: nóng hơn khi kẹt xe là bình thường. Điều cần để ý là khi nhiệt độ vượt quá mức xe tự cân bằng được.
Xe làm mát bằng gió và xe làm mát bằng dung dịch khác nhau thế nào
Không phải xe nào cũng chịu nóng giống nhau. Nói chung có hai kiểu làm mát phổ biến trên xe phổ thông:
Làm mát bằng gió
Nhiều xe số như Wave, Sirius và một số xe ga cỡ nhỏ dùng các lá tản nhiệt trên thân máy, có xe ga thêm quạt thổi cưỡng bức. Kiểu này đơn giản, ít bộ phận, nhưng phụ thuộc nhiều vào luồng gió. Khi kẹt xe lâu, máy nóng lên khá rõ, có thể cảm nhận hơi nóng ở chân hoặc dưới sàn để chân.
Làm mát bằng dung dịch
Một số xe ga như Air Blade dùng nước làm mát chạy qua két, kèm quạt điện tự bật khi nhiệt độ lên. Kiểu này giữ nhiệt độ ổn định hơn khi đứng lâu, và bạn có thể nghe tiếng quạt chạy rì rì khi dừng đèn. Tiếng quạt là bình thường, đó là hệ thống đang làm việc. Nhưng kiểu này lại phụ thuộc mức nước làm mát; thiếu nước thì máy nóng nhanh. Người thuê có thể nhìn bình phụ theo cách trong bài kiểm tra nước làm mát xe tay ga thuê.
Nếu không chắc xe mình thuộc kiểu nào, hỏi tiệm lúc nhận xe. Biết điều này giúp bạn hiểu tiếng động và cảm giác nóng nào là bình thường với chính chiếc xe đang đi.
Dấu hiệu xe máy quá nhiệt cần để ý
Nóng thì ai cũng cảm thấy, nhưng xe máy quá nhiệt thường đi kèm những dấu hiệu khác hẳn:
- Mùi khét. Mùi nhựa nóng, dầu cháy hoặc mùi lạ bốc lên từ thân máy hay dưới sàn để chân. Hơi nóng thì bình thường, mùi khét thì không.
- Máy ì, hụt hơi. Vặn ga mà xe lên chậm hơn hẳn mọi khi, máy nghe nặng, tiếng gõ lạ, hoặc vòng tua chập chờn khi đứng chờ.
- Đèn báo nhiệt độ nếu có. Một số xe làm mát bằng dung dịch có đèn hoặc vạch báo nhiệt độ trên đồng hồ. Đèn sáng là xe đang nói thẳng với bạn là đã quá nóng.
- Tự tắt máy khi đang kẹt mà không phải do chức năng Idling Stop.
- Có khói hoặc hơi nước bốc lên quanh thân máy, két nước, hay có vết chất lỏng nhỏ xuống đường khi dừng.
Chỉ cần một trong những dấu hiệu này, đừng cố đi tiếp cho tới nhà. Tìm chỗ an toàn để dừng.
Cách giảm tải cho động cơ khi đang kẹt
Có những việc nhỏ làm được ngay giữa dòng xe, giúp máy bớt phải gồng:
- Không rồ ga khi đứng chờ. Nhiều người có thói quen vặn ga vài lần cho máy “khỏi tắt”. Việc này chỉ thêm nhiệt mà không có gió để mang đi.
- Nhích đều, đừng giật cục. Giữ khoảng cách với xe trước đủ để đi chậm đều thay vì phóng lên rồi phanh gấp. Một nhịp nhích êm đỡ tải hơn nhiều lần tăng tốc mạnh.
- Với xe số, dùng số thấp. Kẹt xe mà để số cao thì máy ì, phải vặn ga nhiều hơn.
- Không chở quá nặng. Chở thêm người, thêm thùng đồ nặng trong giờ cao điểm là cộng dồn tải lên máy. Nếu phải chở nhiều, cân nhắc đi sớm hoặc muộn hơn.
- Đừng phủ đồ lên chỗ thoát gió. Áo mưa, túi xách treo che kín phần đầu xe hay sườn máy làm gió càng khó lưu thông.
Tắt máy khi dừng lâu: làm ở đâu cho an toàn
Nếu biết chắc sẽ đứng yên vài phút, ví dụ đèn đỏ dài ở nút giao lớn hoặc dòng xe phía trước đứng hẳn, tắt máy giúp động cơ nghỉ. Nhưng chỉ làm khi an toàn:
- Chỉ tắt khi đã dừng hẳn và dòng xe quanh bạn cũng đứng yên, không ai đang len lách bên cạnh.
- Không tắt máy khi đang ở giữa dốc cầu hoặc nơi phải đi ngay khi đèn xanh.
- Bật lại máy sớm hơn một chút trước khi dòng xe chuyển động, để không cản người phía sau.
Xe có Idling Stop sẽ tự làm việc này; cách dùng nằm trong bài chức năng Idling Stop khi kẹt xe. Trường hợp xe Air Blade ngày nắng được nói riêng trong bài kẹt xe giữa trưa hè trên Honda Air Blade thuê.
Nghỉ cho máy nguội: bao lâu và kiểm tra gì
Khi thấy dấu hiệu quá nhiệt, tấp vào lề hoặc vỉa hè rộng, nơi không cản lối đi, tắt máy và để xe nghỉ. Không có con số cố định, nhưng hãy chờ tới khi thân máy không còn bốc hơi nóng rõ rệt, mùi khét đã hết. Trong lúc chờ:
- Không tạt nước lên máy nóng, không mở nắp két nước khi máy còn nóng vì dung dịch có thể phun ra.
- Không chạm tay vào ống xả, thân máy.
- Nhìn quanh xem có vết chất lỏng dưới gầm không.
Nếu nghỉ xong, nổ lại máy thấy êm, đèn báo tắt, không còn mùi lạ, có thể đi tiếp chậm rãi về nhà và báo cho tiệm biết. Bài xe máy nóng máy khi kẹt xe giữa trưa hè có thêm cách chọn chỗ mát để nghỉ trong những ngày nắng gắt.
Khi nào báo tiệm
Gọi cho tiệm khi đèn báo nhiệt độ sáng, có khói, có chất lỏng rò, hoặc xe quá nhiệt lặp lại nhiều ngày dù bạn đã đi nhẹ nhàng. Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00. Mang xe tới kiểm tra hoặc đổi xe đều nên hẹn trước, hỏi rõ thời gian và chi phí nếu có. Đừng tự châm nước lạ vào két hay mang xe ra tiệm sửa ven đường khi chưa trao đổi với tiệm.
Tóm lại
Kẹt xe lâu trên Trường Chinh, Nguyễn Trãi, Phạm Văn Đồng hay Giải Phóng thì xe nào cũng nóng hơn, nhưng mùi khét, máy ì, đèn báo nhiệt mới là lúc cần dừng lại. Đi đều, không rồ ga, không chở quá tải, tắt máy khi dừng lâu ở chỗ an toàn và cho máy nghỉ khi cần là đủ để động cơ đi cùng bạn qua mùa giờ cao điểm. Các bài khác về chăm xe nằm ở mục bảo dưỡng xe máy, kiến thức chung có trong chuyên mục xe máy.