Nhiều người thuê xe tay ga ở Hà Nội lần đầu nghe một tiếng “két” kim loại dưới gầm khi ôm vòng xuyến hay rẽ lên dốc cầu, rồi giật mình bóp phanh ngay giữa cua. Xe ga vào cua có vài điểm khác với xe số: gầm thấp, bánh nhỏ, không có số để ghìm máy, và tay ga điều khiển gần như mọi thứ. Bài này không nói chung chung về lái xe trong phố, mà chỉ đi qua một khúc cua theo ba nhịp: trước cua, trong cua và lúc ra cua, kèm lý do vì sao chân chống hay cạ xuống mặt đường.
Vì sao xe ga vào cua dễ cạ gầm hơn xe số
Xe tay ga phổ thông như Vision, Air Blade hay Click có sàn để chân phẳng, và cái giá của sàn phẳng là gầm thấp. Chân chống giữa nằm dưới sàn, chân chống nghiêng ở bên trái, cả hai đều khá sát mặt đường.
Khi xe nghiêng, khoảng hở giữa gầm và mặt đường ở phía bên trong cua thu hẹp lại. Nghiêng tới một mức nào đó, phần thấp nhất chạm đất trước, thường là đầu chân chống giữa hoặc gót chân chống nghiêng. Mức nghiêng gây cạ còn sớm hơn trong những trường hợp sau:
- Chở thêm người hoặc đồ nặng. Giảm xóc sau bị nén xuống, gầm hạ thấp thêm.
- Giảm xóc yếu hoặc lốp non hơi. Xe thuê đã chạy nhiều có thể lún sâu hơn khi đè vào cua.
- Mặt đường không phẳng. Mép nắp cống, gờ vạch sơn dày hay chỗ vá nhựa nhô cao ngay trong lòng cua.
Tiếng cạ tự nó không làm xe ngã. Nguy hiểm là khi kim loại tì mạnh xuống đất có thể nhấc bánh lên làm lốp mất bám, và phản xạ hoảng hốt của người lái sau tiếng động đó.
Trước cua: giảm tốc xong rồi mới vào
Quy tắc quan trọng nhất là mọi việc phanh phải xong khi xe còn đi thẳng. Lúc xe thẳng, lốp dùng toàn bộ độ bám để hãm; khi đã nghiêng, phần độ bám còn lại cho phanh rất ít.
Cách làm từ xa:
- Nhìn thấy cua thì nhả ga sớm. Xe ga gần như không có lực ghìm máy như xe số về số thấp, nên chỉ nhả ga là xe trôi khá xa. Đừng đợi sát cua mới xử lý.
- Bóp cả hai phanh nhẹ và đều khi xe còn thẳng. Nhiều xe ga có phanh kết hợp, bóp phanh trái là xe tự chia lực cho cả hai bánh. Cách phối hợp hai phanh được nói kỹ trong bài phanh trước, phanh sau dùng thế nào.
- Nhả phanh từ từ ngay trước điểm bắt đầu nghiêng. Chọn mức tốc độ đủ để qua cua mà không cần chạm phanh nữa. Còn phân vân thì chậm thêm.
Ở các lối lên cầu như dốc lên cầu Chương Dương từ phía Trần Nhật Duật, hay nhánh rẽ lên cầu Vĩnh Tuy, cua thường đi liền với dốc. Giảm tốc trước cả hai, đừng phanh để vào cua rồi lại vặn ga mạnh để leo dốc trong lúc xe vẫn đang nghiêng.
Trong cua: giữ ga nhẹ và đều, nghiêng vừa đủ
Khi xe đã nghiêng, tay phải chỉ còn một việc: giữ ga nhẹ và đều. Đóng hẳn ga giữa cua làm trọng lượng dồn về bánh trước, xe chúi đầu và cắt vào phía trong; vặn ga mạnh thì bộ truyền động đẩy xe đi đột ngột, bánh sau dễ trượt trên mặt đường bụi. Một chút ga giữ giảm xóc ổn định và xe đi đúng đường đã chọn.
Về độ nghiêng, có vài cách giữ ở mức vừa đủ:
- Đi cua rộng thay vì cua hẹp. Với khúc cua cho phép, ôm vòng rộng hơn trong phần đường của mình giúp giảm độ nghiêng cần thiết. Không lấn sang làn ngược chiều để làm việc này.
- Để người nghiêng cùng xe, không ngồi cứng. Người và xe là một khối; người ngồi thẳng đơ trong khi xe đổ thì xe phải nghiêng nhiều hơn để bù.
- Người ngồi sau nghiêng theo người lái, không ngồi ngược hướng nghiêng.
- Thấy cạ thì nâng xe lên một chút, đừng phanh. Thả bớt độ nghiêng bằng cách nhẹ nhàng đẩy ghi đông, giữ ga đều. Xe sẽ đi rộng ra một chút và hết cạ.
Nếu bạn vẫn còn bóp phanh giữa cua, ưu tiên phanh sau thật nhẹ, tuyệt đối không bóp gấp phanh trước. Cú bóp mạnh khi đang nghiêng là nguyên nhân phổ biến khiến xe ga trượt bánh trước ở những vòng xuyến có cát bụi hay vệt dầu.
Nhìn hướng ra cua: mắt dẫn đường cho tay lái
Xe đi theo hướng mắt nhìn. Người mới hay nhìn chằm chằm xuống mặt đường trước bánh, hoặc vào chính chướng ngại mình đang sợ như cột điện, mép vỉa hè, và xe đi đúng vào chỗ đó. Hãy làm ngược lại:
- Quay đầu và nhìn tới điểm ra cua trước khi xe bắt đầu nghiêng. Ở vòng xuyến, nhìn tới lối ra bạn định rẽ vào.
- Liếc nhanh rồi lại nhìn xa. Kiểm tra mặt đường có ổ gà hay nắp cống không, rồi đưa mắt trở lại hướng đi.
- Ở cua khuất tầm nhìn, giữ sát phần đường bên phải và chậm hơn, vì bạn không biết có gì sau khúc quanh.
Đường ven hồ Tây là chỗ tập tốt kỹ năng này. Những đoạn như Trích Sài, Nhật Chiêu uốn theo bờ hồ với khúc cong liên tiếp, xe đạp và người đi bộ sát mép, buộc bạn nhìn trước vài khúc và giữ nhịp ga đều.
Vòng xuyến và lối lên cầu: hai chỗ cạ chân chống nhiều nhất
Vòng xuyến như bùng binh Cửa Nam bắt xe nghiêng liên tục trong một quãng dài, dòng xe vào ra nhiều phía. Càng bị dồn sát tâm vòng thì càng phải nghiêng nhiều. Hãy vào chậm, đi phía ngoài, giữ ga nhẹ và đều suốt vòng. Cách tránh góc khuất của xe tải ở đây được nói trong bài tránh góc mù xe tải ở vòng xuyến.
Lối lên xuống cầu thường là khúc cua gắt nối với dốc. Xuống dốc rồi vào cua, xe có đà và giảm xóc trước bị nén vì phanh, đây là lúc gầm thấp nhất. Phanh xong ở đoạn thẳng, rồi để xe qua cua với một chút ga. Gờ giảm tốc đặt ngay đầu cua cũng làm gầm chạm đất dù xe gần như thẳng, cách đi được nói trong bài qua gờ giảm tốc và ổ gà bằng xe máy.
Kiểm tra xe thuê để cua cho yên tâm
Trước khi chạy, dành vài phút với chiếc xe:
- Chân chống nghiêng gập hết, lò xo kéo chặt. Chân chống lỏng rơi xuống khi xóc là thứ cạ đường nguy hiểm nhất.
- Chân chống giữa không lủng lẳng. Lắc nhẹ bằng chân, nếu thấy rơ hoặc lò xo yếu, báo tiệm trước khi đi.
- Lốp đủ hơi, gai lốp còn rõ. Lốp non làm xe lún và đánh lái nặng ở cua.
- Phanh ăn đều, không giật.
Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00; khi nhận xe có thể nhờ kiểm tra lại chân chống và lốp. Muốn giao xe đến chỗ ở thì thời gian và chi phí cần xác nhận trước, trong giờ mở cửa.
Tóm lại: phanh xong khi xe còn thẳng, giữ ga nhẹ và đều trong cua, nghiêng vừa đủ, mắt nhìn hướng ra, và đừng phanh gấp khi nghe tiếng cạ. Nếu muốn ôn thêm cách xử lý trong phố đông, xem lái xe ga trong phố đông. Các bài khác về dòng xe này ở mục xe tay ga, còn kiến thức chung về xe nằm ở trang xe máy.