Đang đạp qua một con ngõ ở Đống Đa hay dọc phố Nguyễn Văn Cừ bên Long Biên, bỗng chân hẫng một cái, bàn đạp quay tự do mà xe không tiến thêm chút nào: gần như chắc chắn xe đạp điện tuột xích. Câu hỏi đầu tiên: xe còn vặn ga đi tiếp được không, và có nên tự lắp xích lại? Bài này đi đúng theo trình tự bạn cần làm, từ lúc nhận ra sự cố tới lúc quyết định đi tiếp, lắp lại hay gọi chủ xe.
Nhận ra xe đạp điện tuột xích qua cảm giác ở chân
Tuột xích bàn đạp có vài dấu hiệu khá rõ, dễ phân biệt với chuyện hết pin hay hỏng tay ga:
- Bàn đạp quay nhẹ bẫng, không có lực cản, chân như đạp vào khoảng không.
- Có tiếng lạch xạch hoặc tiếng kim loại cọ ngay trước lúc hẫng chân, thường sau khi xe xóc qua ổ gà, gờ giảm tốc hay mép vỉa hè.
- Nhìn xuống thấy xích chùng, một đoạn võng ra ngoài đĩa trước hoặc nằm vắt trên khung.
Nếu bàn đạp vẫn có lực nhưng xe đạp nặng khác thường, đó là chuyện khác, thường do pin yếu; trường hợp ấy đã có bài riêng về xe đạp điện đạp nặng khi hết pin.
Việc đầu tiên khi thấy hẫng chân: ngừng đạp ngay. Cố đạp thêm vài vòng để “kéo xích lên lại” là thói quen của người đi xe đạp thường, nhưng trên xe đạp điện nó dễ làm xích chui vào khe giữa đĩa và khung rồi kẹt cứng.
Tấp vào lề trước, xử lý sau
Đừng dừng giữa làn đường. Xe đạp điện nhỏ, đứng sững giữa dòng xe máy giờ tan tầm trên Giải Phóng hay Trần Khát Chân rất dễ bị va từ phía sau. Hãy làm theo thứ tự:
- Nhìn gương hoặc ngoái nhanh ra sau, bật xi nhan phải nếu xe có.
- Thả trôi hoặc vặn ga thật nhẹ để xe nhích sát vào lề, bóp phanh từ tốn.
- Chọn chỗ mặt đường phẳng như đầu ngõ rộng, bãi trông xe; tránh chân dốc cầu hay khúc cua.
- Xuống xe, dựng chân chống chắc, tắt nguồn bằng khóa điện.
Tắt nguồn là bước nhiều người bỏ qua. Khi còn nguồn, chỉ cần lỡ tay chạm tay ga lúc cúi xuống nhìn xích là bánh có thể quay, kéo theo xích và ngón tay. Cách chọn chỗ dừng tương tự bài xe máy bị tuột xích giữa đường.
Xe đạp điện tuột xích có đi được không
Câu trả lời ngắn: tùy mẫu xe. Điều quan trọng là động cơ của chiếc xe bạn đang đi nằm ở đâu.
Xe có động cơ nằm trong bánh
Nhiều xe đạp điện phổ thông có động cơ đặt trong moay ơ bánh sau (hoặc bánh trước). Với kiểu này, xích bàn đạp chỉ phục vụ việc đạp; tay ga kéo bánh xe trực tiếp mà không cần đến xích. Vì vậy khi xích bàn đạp tuột, nhiều xe vẫn có thể vặn ga đi tiếp chậm rãi. Cách nhận biết: nhìn vào bánh sau, nếu moay ơ to tròn như cái trống, có dây điện chạy vào, thì đó là động cơ trong bánh.
Xe trợ lực đặt giữa khung hoặc chỉ có trợ lực bàn đạp
Một số mẫu đặt động cơ ở cụm trục giữa, lực truyền qua chính sợi xích, hoặc chỉ hỗ trợ khi người lái đạp mà không có tay ga độc lập. Với những xe này, tuột xích nghĩa là xe mất lực kéo, vặn ga cũng không đi. Bài tay ga hay trợ lực bàn đạp trên xe đạp điện thuê giải thích kỹ cách phân biệt hai kiểu này ngay khi nhận xe.
Nếu xe vẫn chạy bằng tay ga
Thử lại theo cách an toàn: mở nguồn khi đang đứng cạnh xe, hai tay giữ chắc ghi đông, vặn ga thật khẽ để xem bánh có quay không. Nếu bánh quay đều, không có tiếng xích cọ hay vướng, bạn có thể đi tiếp, nhưng nhớ mấy điều:
- Không đạp chút nào suốt quãng đường còn lại, để chân nghỉ trên bàn đạp ở tư thế ngang.
- Đi chậm, nép lề phải, ưu tiên ngõ và đường nhỏ ít xe.
- Nếu nghe tiếng xích quẹt vào khung hay nan hoa, dừng lại ngay.
Đi tiếp kiểu này chỉ để về chỗ ở hoặc quay lại tiệm, không phải để tiếp tục cả hành trình.
Lắp xích lại: chỉ làm khi xích chỉ trật khỏi đĩa
Với xe thuê, việc bạn nên tự làm có giới hạn rất rõ. Chỉ thử lắp lại bằng tay khi quan sát thấy xích còn nguyên, chỉ trật khỏi răng đĩa trước hoặc líp sau, không bị xoắn, không chui vào khe.
Các bước nhẹ tay:
- Xe đã tắt nguồn, chân chống dựng vững.
- Đeo găng hoặc lót tay bằng một mảnh giấy, túi ni lông. Xích luôn có dầu và bụi, rất bẩn và khó giặt.
- Móc xích vào líp sau trước cho đúng răng, vì phía sau thường chặt hơn.
- Đặt một đoạn xích lên vài răng phía trên của đĩa trước.
- Dùng tay quay bàn đạp chậm, theo chiều đạp tới, để răng đĩa tự kéo phần xích còn lại vào.
Trong lúc làm, giữ ngón tay tránh xa chỗ xích ăn vào răng đĩa. Đây là điểm dễ bị kẹp tay nhất, nhất là khi bánh xe bất ngờ lăn. Nếu sau hai ba lần thử mà xích không vào, đừng dùng sức ép hay nạy bằng que, chìa khóa. Cạy mạnh có thể cong răng đĩa hoặc làm lệch bộ líp.
Khi nào dừng hẳn và gọi chủ xe
Có những trường hợp không nên tự xử lý, cũng không nên cố đi tiếp:
- Xích đứt, rơi ra thành hai đầu hoặc thấy mắt xích bung.
- Xích kẹt cứng giữa đĩa và khung, kéo nhẹ không ra.
- Xích tuột lại ngay sau khi vừa lắp, chứng tỏ có thứ khác bị lệch.
- Bánh xe không quay trơn, có tiếng cọ hoặc vướng khi đẩy xe.
Lúc đó hãy dắt xe vào chỗ an toàn và gọi chủ xe theo số 0942467674. Nói rõ bạn đang ở phố nào, gần mốc gì dễ nhận như chợ Long Biên, và xe còn chạy bằng tay ga hay không. Gửi kèm ảnh cụm xích qua Zalo để chủ xe đoán lỗi nhanh hơn. Nếu hỗ trợ cần di chuyển tới chỗ bạn, thời gian và chi phí sẽ được xác nhận trước, trong khung giờ tiệm làm việc.
Dù đã tự lắp lại thành công, cũng nên kể với chủ xe lúc trả. Xích hay tuột thường báo hiệu xích đã giãn hoặc đĩa đã mòn, cần kiểm tra để người thuê sau không gặp lại.
Tóm lại
Khi xe đạp điện tuột xích giữa đường: ngừng đạp, tấp lề, tắt nguồn rồi mới xem xét. Nhiều mẫu xe vẫn vặn ga về được nhờ động cơ trong bánh, nhưng hãy đi chậm và không đạp. Chỉ lắp lại bằng tay khi xích còn nguyên và chỉ trật khỏi đĩa; xích đứt hoặc kẹt thì gọi chủ xe. Những kinh nghiệm khác khi thuê và đi xe đạp điện ở Hà Nội được gom ở chuyên mục xe đạp điện, còn các chủ đề chung về các loại xe nằm trong mục xe máy.