Nếu bạn đã quen đạp xe trợ lực đi làm ở Amsterdam, Berlin hay Tokyo, thuê một chiếc xe đạp điện ở Hà Nội nghe có vẻ là chuyện nhỏ. Nhưng câu hỏi xe đạp trợ lực hay tay ga lại là điều đầu tiên cần làm rõ, vì nhiều chiếc xe đạp điện cho thuê ở đây không giống chiếc xe bạn đi ở nhà. Xe có thể tự chạy khi vặn tay ga, nặng hơn, phanh bố trí khác, và con đường bạn đi cũng khác hẳn. Bài này điểm lại những khác biệt đó để bạn không bất ngờ ngay ở mét đường đầu tiên.
Xe đạp trợ lực hay tay ga: khác biệt lớn nhất nằm ở tay phải
Xe trợ lực quen thuộc ở châu Âu hay Nhật Bản thường chỉ hỗ trợ khi bạn đạp. Ngừng đạp là motor ngừng theo, xe chỉ còn lăn bằng quán tính. Cơ thể bạn đã quen với phản xạ đó: muốn chậm lại thì thôi đạp.
Ở Việt Nam thì khác. Nhiều mẫu xe đạp điện có tay ga, thường là phần tay nắm bên phải vặn được hoặc một lẫy nhỏ gạt bằng ngón cái. Chỉ cần vặn, motor đã kéo xe đi dù bạn không đạp vòng nào. Có mẫu chỉ có tay ga, có mẫu chỉ có trợ lực khi đạp, có mẫu có cả hai.
Điều này dẫn đến vài tình huống người quen xe trợ lực hay gặp:
- Xe vọt khi đang dắt. Bạn dắt xe qua vỉa hè, tay phải nắm hơi chặt, xe bỗng chồm lên. Khi dắt, hãy tắt nguồn hoặc rời tay khỏi tay ga.
- Ngừng đạp mà xe vẫn đi. Nếu đang giữ ga, thôi đạp không làm xe chậm lại. Phải nhả ga rồi phanh.
- Xuất phát mạnh hơn dự kiến. Vặn ga khi đứng yên có thể làm xe giật lên. Vặn thật từ từ.
Bài tay ga hay trợ lực bàn đạp trên xe đạp điện thuê hướng dẫn chi tiết từng chế độ khi xuất phát, đi phố đông và vào ngõ. Ở đây ta tập trung vào chỗ khác với thói quen của bạn.
Xe nặng hơn, tư thế ngồi khác
Nhiều xe đạp điện ở Việt Nam được thiết kế gần với xe máy nhỏ: pin lớn đặt dưới yên hoặc sau lưng, có giỏ trước, yên rộng, bánh nhỏ hơn. Kết quả là xe nặng hơn đáng kể so với chiếc xe trợ lực thể thao hay xe đi phố bạn quen.
Cảm giác lái vì thế cũng khác:
- Đánh lái ì hơn. Ở tốc độ thấp, như lúc len trong ngõ phố cổ, xe khó lượn nhanh. Bạn cần vòng rộng hơn và nhìn xa hơn.
- Dừng lại cần quãng dài hơn. Xe nặng thì đà lớn, nhất là khi chở thêm đồ trong giỏ.
- Dắt và dựng xe tốn sức. Đặt xe lên chân chống chính cần kỹ thuật, nhờ người giao xe chỉ một lần.
Tư thế ngồi thường thẳng lưng, chân không duỗi hết như xe đạp thể thao. Nếu yên quá thấp hay quá cao, hỏi để chỉnh trước khi đi.
Phanh: tay trái, tay phải tùy mẫu
Đây là chỗ đáng kiểm tra nhất. Ở mỗi nước, mỗi hãng, tay phanh trái và phải có thể nối với phanh trước hoặc phanh sau theo cách khác nhau. Chiếc xe bạn thuê ở Hà Nội không nhất thiết bố trí giống chiếc xe ở nhà.
Khi nhận xe, hãy làm ba việc:
- Hỏi người giao xe tay phanh trái nối với bánh nào, tay phải nối với bánh nào.
- Tự kiểm tra: dắt xe chậm, bóp từng tay phanh và để ý bánh nào bị giữ lại.
- Thử phanh trên đoạn vắng trước khi ra phố, kể cả phanh hơi gấp, để tay quen độ ăn của phanh.
Một số mẫu có công tắc ở tay phanh để ngắt motor khi bóp phanh, một số mẫu thì không. Đừng giả định, hỏi cho chắc. Muốn hiểu thêm cách phối hợp hai phanh khi có người băng ngang, xem bài phanh xe đạp điện êm khi có người băng ngang.
Giao thông hỗn hợp: xe máy là chủ đạo
Có lẽ khác biệt lớn nhất không nằm ở chiếc xe mà ở con đường. Ở nhiều thành phố châu Âu hay Nhật Bản, bạn quen làn xe đạp riêng, đèn tín hiệu riêng, và người lái ô tô nhường xe đạp. Ở Hà Nội, phần lớn đường phố không có làn xe đạp riêng. Bạn đi chung với xe máy, ô tô, xe buýt, xe ba gác và người đi bộ.
Vài điểm cần chuẩn bị tinh thần:
- Đi bên phải đường. Việt Nam lưu thông bên phải. Nếu bạn đến từ Nhật Bản hay nước đi bên trái, hãy đặc biệt chú ý lúc rẽ và lúc ra khỏi ngõ, vì phản xạ cũ dễ kéo bạn sang sai làn.
- Xe máy đi sát và vượt cả hai bên. Giữ hướng đi đều, không đánh lái đột ngột, để người phía sau đoán được bạn định làm gì.
- Rẽ trái là lúc khó nhất. Trên những phố như Thanh Niên hay đường ven Hồ Tây, rẽ trái giữa dòng xe đòi hỏi quan sát kỹ. Bài rẽ trái giữa dòng xe máy đông bằng xe đạp điện nói cụ thể cách làm.
- Còi là để báo, không phải để mắng. Người Hà Nội bấm còi nhiều để báo mình đang tới. Đừng giật mình phanh gấp khi nghe còi phía sau.
Ở phố cổ Hoàn Kiếm, phố hẹp, đông người đi bộ và hàng quán lấn vỉa hè. Đi chậm, sẵn sàng dừng, và luôn đội mũ bảo hiểm cài quai.
Kiểm tra gì khi nhận xe thuê
Trước khi rời tiệm, dành vài phút làm quen với chiếc xe ngay tại chỗ:
- Xe có tay ga không, có trợ lực khi đạp không, có mấy mức trợ lực.
- Tay phanh nào nối với bánh nào, phanh có ăn đều không.
- Cách bật tắt nguồn, cách đọc mức pin trên màn hình.
- Đèn, còi, chân chống, khóa xe.
- Pin có đủ cho lịch trình trong ngày không, hỏi cách sạc nếu cần.
Nếu thuê ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, tiệm mở cửa từ 09:00 đến 21:00. Giá thuê xe đạp điện vui lòng liên hệ để được báo cụ thể. Nếu muốn giao xe tới khách sạn, thời gian và chi phí giao cần xác nhận trước khi đặt. Những lưu ý chung khi thuê loại xe này có trong bài thuê xe đạp điện ở Hà Nội lưu ý gì.
Tóm lại
Kinh nghiệm đạp xe trợ lực ở nhà là nền tảng tốt, nhưng xe đạp điện thuê ở Hà Nội có thể tự chạy khi vặn ga, nặng hơn, phanh bố trí khác, và đường phố đông xe máy hơn nhiều. Hỏi kỹ cách điều khiển, kiểm tra phanh, tập vài vòng ở chỗ vắng rồi mới vào phố. Các bài khác về loại xe này nằm ở mục xe đạp điện, còn kinh nghiệm chọn và dùng xe nói chung có trong chuyên mục xe máy.