Bạn đi xe côn tay hay mô tô nhiều năm, tay trái đã quen bóp côn mỗi khi dừng đèn đỏ, về số hay ôm cua. Khi chuyển từ xe côn tay sang xe ga để đi lại ở Hà Nội cho tiện, chính phản xạ quý giá đó lại thành cái bẫy: trên xe tay ga, tay trái không còn là côn mà là phanh sau. Một cú bóp theo thói quen lúc đang nghiêng xe vào cua có thể khiến bánh sau bị hãm bất ngờ. Bài này dành riêng cho người quen côn tay, đi từng phản xạ cần sửa và cách tập để tay trái “quên” côn trước khi ra phố đông.
Từ xe côn tay sang xe ga: tay lái giờ được bố trí khác
Trước khi nổ máy, hãy ngồi yên trên xe một phút và đọc lại hai tay lái bằng mắt:
- Tay phải: vẫn là tay ga, và tay phanh bên phải vẫn là phanh trước. Phần này giống xe côn tay.
- Tay trái: là phanh sau. Không còn tay côn, không còn tác dụng “ngắt” truyền động.
- Chân trái: không có cần số. Hai chân đặt phẳng trên sàn để chân.
- Chân phải: không có bàn đạp phanh sau. Toàn bộ việc phanh dồn lên hai tay.
Xe tay ga dùng hộp số tự động vô cấp, nên không có số để về, không có số không, cũng không cần giữ côn khi dừng. Một số xe có phanh kết hợp, khi bóp tay trái thì phanh trước cũng tham gia một phần; hãy hỏi tiệm chiếc xe bạn nhận có loại phanh này không.
Phản xạ bóp côn khi dừng: vì sao thành bóp nhầm phanh trái xe ga
Trên xe côn tay, trình tự dừng xe gần như tự động: nhả ga, bóp côn, về số, phanh, dừng. Tay trái bóp côn mạnh và dứt khoát, kéo hết hành trình về sát tay nắm. Mang nguyên động tác đó sang xe ga, tay trái sẽ bóp phanh sau mạnh và dứt khoát, đúng kiểu dễ làm bánh sau trượt nhất.
Ở tốc độ thấp và xe thẳng, bóp nhầm thường chỉ làm xe khựng lại. Nguy hiểm là ở hai tình huống:
- Đang vào cua: bánh sau bị hãm khi xe nghiêng dễ mất bám, đuôi xe trượt ra ngoài.
- Đang đi trong dòng xe đông: xe giảm tốc đột ngột khiến người phía sau không kịp phản ứng.
Cách sửa không phải là “nhớ cho kỹ”, vì phản xạ nhanh hơn trí nhớ. Cách sửa là tập lại động tác cho tới khi tay trái có thói quen mới.
Tập ở bãi vắng: thay phản xạ cũ bằng phản xạ mới
Chọn một chỗ rộng, ít xe, mặt đường phẳng, chẳng hạn một bãi đất trống hay một đoạn đường nội bộ khu dân cư giờ trưa. Đừng tập lần đầu ngay trên những trục đông như Nguyễn Văn Cừ, Xã Đàn hay Tây Sơn.
Trình tự tập gợi ý:
- Đặt tay trái hờ trên tay nắm, bốn ngón không đặt lên tay phanh. Đây là tư thế mặc định mới khi chạy đều. Người quen côn hay để sẵn hai ngón trên tay côn; trên xe ga, bỏ thói quen đó.
- Dừng xe bằng hai tay phanh, bóp nhẹ và tăng dần. Tập khoảng mười lần dừng hẳn. Nói thầm “phanh” mỗi khi tay trái chạm tay phanh, để não gán lại chức năng.
- Đứng chờ đèn đỏ chỉ cần giữ phanh nhẹ. Khi xe đứng yên, bóp nhẹ phanh để xe không trôi, chứ không bóp kịch như giữ côn.
- Vòng tròn rộng ở tốc độ thấp, tay trái không chạm phanh. Chỉ dùng ga để giữ tốc độ, và giảm tốc bằng cách nhả ga trước khi vào vòng.
Khi đã qua hai, ba lượt mà tay trái không còn tự giật lên, bạn có thể ra phố.
Vào cua và giảm tốc trên xe ga: không còn về số, không còn phanh động cơ mạnh
Người đi côn tay quen giảm tốc trước cua bằng cách về số, để máy ghìm xe lại. Xe tay ga gần như không có hiệu ứng ghìm đó: nhả ga thì xe trôi khá xa. Vì vậy cách vào cua cần đổi:
- Phanh xong trước khi vào cua. Giảm tốc khi xe còn thẳng, dùng cả hai tay phanh nhẹ nhàng.
- Trong cua, giữ ga đều, không động vào tay trái. Nếu cần giảm thêm tốc độ, chỉ nhả bớt ga hoặc bóp rất nhẹ cả hai phanh, tuyệt đối không bóp mạnh tay trái.
- Ra khỏi cua mới tăng ga, vặn từ từ vì xe ga không có số để bạn “nạp” tốc độ theo nhịp quen.
Xuống dốc cầu cũng vậy. Trên dốc xuống cầu Long Biên hay cầu Vĩnh Tuy, xe ga trôi nhanh hơn xe côn tay đang cài số thấp. Hãy rà phanh đều cả hai tay từng đợt ngắn, đừng ghì một tay suốt dốc.
Đi phố đông và đường vành đai: những tình huống dễ bóp nhầm
Trên phố đông, thói quen côn tay lộ ra nhiều nhất khi dòng xe dừng đi liên tục. Ở đường Trường Chinh thuộc vành đai 2 hay các nút giao đông như Ngã Tư Sở, bạn sẽ dừng và đi lại hàng chục lần.
Mấy điểm cần nhớ:
- Xuất phát không cần nhả côn. Chỉ vặn ga từ từ. Người quen côn hay vặn ga hơi sâu như lúc chờ côn bắt, khiến xe ga lao vọt.
- Bò chậm trong dòng kẹt bằng ga và phanh nhẹ, không “bán côn” như trước. Có thể giữ nhẹ phanh sau để xe đi rất chậm, miễn bóp nhẹ, không dứt khoát.
- Trên đường Phạm Văn Đồng, đoạn vành đai 3 mà xe máy đi ở đường dưới thấp, xe tải và xe buýt nhập làn liên tục. Giữ khoảng cách đủ xa để không phải phanh gấp, vì đó là lúc phản xạ cũ dễ quay lại nhất.
Chú ý thêm: vành đai 3 trên cao cấm xe máy, nên luôn đi đường bên dưới.
Trước khi nhận xe: vài điều nên hỏi
Nếu bạn cầm bằng A1, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 (Điều 57) cho phép lái xe mô tô hai bánh dung tích đến 125 cm³; hãy hỏi tiệm dung tích chiếc xe bạn nhận để chắc chắn phù hợp. Các hạng bằng được giải thích kỹ trong bài bằng lái A1 điều khiển xe máy phạm vi nào.
Khi nhận xe, nhờ tiệm chỉ rõ từng tay phanh trên chiếc xe đó, rồi tự bóp thử cả hai tay trước khi đi. Nếu bạn quen xe số phổ thông chứ không phải côn tay, bài chuyển từ xe số sang xe tay ga sẽ sát hơn. Còn ai lần đầu cầm Vision sau thời gian đi Wave có thể đọc bài quen Wave lần đầu lái Vision.
Tiệm Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 đến 21:00, số liên hệ 0942467674. Nếu cần giao nhận xe, thời gian và chi phí phải xác nhận trước khi đặt.
Tóm lại, người quen côn tay chỉ cần sửa một phản xạ chính: tay trái giờ là phanh sau, bóp nhẹ chứ không bóp kịch. Tập ở bãi vắng trước, phanh xong rồi mới vào cua, và giữ khoảng cách trên phố đông. Các bài khác về dòng xe này nằm trong chuyên mục xe tay ga, còn kinh nghiệm chọn và dùng xe thuê có ở mục xe máy.