Ai thuê xe số ở trọ trong những ngõ dốc ven đê Long Biên hay Tây Hồ đều quen cảnh này: lối vào nhà cao hơn mặt ngõ, chỗ đỗ duy nhất lại hơi nghiêng, và sáng ra thấy xe đã xê dịch khỏi chỗ cũ. Đỗ xe số trên dốc có một lợi thế mà xe ga không có: bạn có thể để xe ở số 1 khi tắt máy. Nhưng thói quen này đi kèm một việc phải nhớ ở chiều ngược lại, là về số mo trước khi bấm đề. Bài này đi theo đúng một vòng: dừng xe, cài số, rời xe, rồi quay lại nổ máy.
Vì sao đỗ xe số trên dốc hay bị trôi
Xe đỗ ở số mo (số N) thì bánh sau quay tự do, chỉ còn chân chống và ma sát của lốp giữ xe. Trên dốc, trọng lượng xe luôn kéo theo chiều dốc. Gặp nền trơn vì rêu, cát, hay chỉ cần ai đó chạm vào yên, xe bắt đầu lăn rồi gập chân chống.
Những chỗ hay gặp chuyện này ở Hà Nội là các ngõ nhỏ dốc xuống từ mặt đê Ngọc Thụy bên Long Biên, các lối rẽ từ đường Âu Cơ xuống khu dân cư Nhật Tân, Quảng An bên Tây Hồ, và rất nhiều cửa nhà có tấm dắt xe bằng bê tông dựng nghiêng trước bậc cửa.
Để số khi đỗ xe số: số 1 giữ được gì và không giữ được gì
Khi xe ở số và máy tắt, bánh sau nối với hộp số và máy, muốn lăn phải kéo theo cả bộ truyền động, nên xe khó trôi hơn lúc ở số mo. Số 1 là số có tỷ số truyền lớn nhất, nên cài số 1 cho cảm giác giữ chắc nhất.
Nhưng cần nói thẳng: đây chỉ là lớp phụ. Xe số phổ thông như Wave hay Sirius dùng ly hợp tự động, mức giữ của số 1 khi tắt máy khác nhau theo từng xe và theo chiều dốc. Có xe giữ khá chắc khi bị đẩy tới, nhưng trôi lùi lại dễ hơn. Vì vậy số 1 không thay được hai việc chính:
- Chọn chỗ đỗ: ưu tiên mảng nền phẳng nhất, khô nhất, tránh mép rãnh, nắp cống và chỗ có rêu.
- Hướng xe và chân chống: quay đầu xe lên dốc, dùng chân chống nghiêng, đỗ sao cho xe tựa vào chân chống chứ không đè ra phía ngoài.
Cách dựng chân chống trên từng xe có trong bài dựng chân chống giữa Honda Wave khi phải đỗ trên dốc và bài dựng Sirius ở hầm gửi xe và chỗ dốc. Ở đây ta chỉ bàn phần số.
Một lưu ý quan trọng: số chỉ có tác dụng khi bánh sau chạm đất. Nếu bạn dựng chân chống giữa, bánh sau đã nhấc lên, cài số gì cũng như nhau.
Trình tự dừng xe và cài số 1 trước khi tắt máy
Thứ tự đúng khi về tới cửa nhà trong ngõ dốc:
- Dừng hẳn xe ở chỗ đã chọn, bóp phanh trước và giữ phanh suốt các bước sau.
- Hạ chân chống nghiêng trong lúc vẫn ngồi trên xe, hai chân chạm đất.
- Về số 1. Nếu đang ở số mo, ấn mũi chân vào cần số một nấc. Liếc đồng hồ để chắc đèn N đã tắt, tức là xe đã vào số.
- Tắt khóa điện khi vẫn đang giữ phanh.
- Từ từ nhả phanh và cảm nhận xem xe có nhích không. Xe đứng yên thì mới xuống xe.
- Thử lay nhẹ tay lái tới và lui. Nếu xe trượt dễ, chuyển sang chỗ khác bằng hơn thay vì tin vào số.
Bước sáu nhiều người bỏ qua, nhưng nó cho bạn biết lớp phụ đó có thật sự làm việc trên chiếc xe này, ở chỗ dốc này hay không.
Xe số đỗ dốc bị trôi dù đã cài số: kiểm tra gì
Nếu xe vẫn nhích dù đã vào số 1, thường là do một trong mấy lý do sau:
- Xe thật ra chưa vào số. Cần số chưa ăn khớp hẳn, đèn N tắt nhưng bánh vẫn lăn. Bật khóa, ấn lại cần số một lần nữa rồi tắt khóa.
- Xe đang trôi lùi. Như đã nói, nhiều xe số giữ chiều lùi kém hơn. Quay lại hướng đỗ, đặt đầu xe lên dốc nhưng tìm chỗ thoải hơn.
- Nền quá trơn. Lốp trượt trên mặt nền thì số nào cũng vô ích. Đổi chỗ, hoặc chèn một viên gạch phía bánh thấp nếu nhà có sẵn.
- Dốc quá gắt. Đừng đỗ trên tấm dắt xe dựng dốc, đẩy xe lên hẳn nền nhà hoặc gửi ở chỗ bằng phẳng gần đó.
Về số mo trước khi đề lại: đề khi đang ở số thì xe chồm
Đây là phần quan trọng nhất của cả bài. Buổi sáng, bạn đã quên mất tối qua xe đang để số 1. Nếu bấm đề hoặc đạp cần khởi động ngay, máy nổ trong khi xe vẫn đang vào số, xe có thể chồm tới bất ngờ, nhất là khi tay lỡ vặn ga. Trong ngõ hẹp, một cú chồm ngắn cũng đủ va vào tường hay người đi qua.
Trình tự nổ máy lại trên dốc:
- Ngồi lên xe, hai chân chống đất, bóp chặt phanh trước. Phải giữ phanh trước khi về số, vì khi rời số 1, lớp giữ phụ biến mất và xe có thể bắt đầu lăn.
- Bật khóa điện, chưa bấm đề. Đồng hồ sáng lên và bạn đọc được trạng thái số.
- Về số mo bằng cách gạt cần số theo chiều về N cho tới khi đèn N sáng.
- Lúc này mới bấm đề. Máy nổ, xe đứng yên.
- Gạt chân chống lên, vào số 1 và nhả phanh từ từ theo cách khởi hành trên dốc.
Kỹ thuật bắt đầu lăn bánh trên dốc mà không bị trôi lùi được hướng dẫn riêng trong bài đề xe số trên dốc nghiêng: chống trôi và giữ thăng bằng.
Một mẹo giúp không quên: tập thói quen liếc đèn N trước mỗi lần bấm đề, dù bạn nghĩ xe đang ở số mo.
Cách về N khi đã tắt khóa
Đôi khi bạn cần dắt xe ra đầu ngõ mà không nổ máy. Xe đang ở số 1, khóa đã tắt nên đồng hồ tối, không thấy đèn N. Cách làm trên chỗ dốc:
- Đứng bên trái xe, tay phải bóp phanh trước trước khi làm bất cứ gì khác.
- Bật khóa điện để đèn N hiện lên, không bấm đề.
- Dùng mũi giày gạt cần số về N từng nấc. Cần cứng thì lắc nhẹ xe một chút trong lúc vẫn giữ phanh.
- Đèn N sáng thì tắt khóa và dắt xe, tay vẫn đặt sẵn trên phanh.
Không thấy đèn, bạn vẫn nhận ra N bằng cảm giác: xe lăn nhẹ hẳn khi đẩy. Trên dốc, phép thử này chỉ làm khi đã giữ phanh. Cách gạt cần số khi đứng dưới đất có trong bài dắt và lùi xe số khi đã tắt máy.
Tóm lại
Đỗ xe số trên dốc an toàn dựa trên chỗ đỗ đúng, hướng xe đúng và chân chống đúng. Cài số 1 khi tắt máy là thêm một lớp giữ phụ, nên thử lay xe để biết nó có tác dụng thật. Lần sau nổ máy, nhớ giữ phanh, về số mo, nhìn đèn N rồi mới bấm đề. Muốn hiểu thêm về dòng xe này, xem chuyên mục xe số, còn các kinh nghiệm chọn và dùng xe khác nằm trong mục xe máy.