Lâu lắm mới ngồi lại lên một chiếc xe đạp, nhiều người thuê xe đạp điện ở Hà Nội ngạc nhiên vì bàn chân cứ xô lệch trên bàn đạp. Chuyện đặt chân bàn đạp xe đạp điện nghe thì nhỏ, nhưng chỉ cần một cú xóc ở nắp cống hay gờ giảm tốc là bàn chân có thể tuột xuống, ống chân va vào bàn đạp, đầu ngón chân quệt mặt đường. Bài này chỉ cách đặt chân khi đạp, khi chỉ vặn ga, cách chọn giày và cách giữ chân chắc trên đoạn đường xấu, để đi cả buổi mà chân không mỏi.
Đặt chân bàn đạp xe đạp điện: dùng nửa trước bàn chân
Chỗ nên tì lên bàn đạp là phần đệm thịt ngay sau các ngón chân, tức phần mũi bàn chân phía dưới khớp ngón cái. Đây là vùng chắc nhất và truyền lực tốt nhất. Khi đặt đúng, trục bàn đạp nằm gần ngay dưới chỗ đó, gót chân hơi thấp hơn mũi chân một chút ở nửa dưới vòng đạp.
Ba kiểu đặt chân sai hay gặp ở người lâu không đạp xe:
- Đặt lòng bàn chân giữa (chỗ vòm). Cảm giác vững lúc đầu, nhưng mắt cá không gập được, toàn bộ lực dồn lên đầu gối. Đi một vòng hồ là gối đã ê.
- Chỉ tì đầu ngón chân. Bắp chân phải gồng liên tục để giữ, chân rất dễ trượt ra phía trước khi xe nảy.
- Đặt gót chân lên bàn đạp. Đạp bằng gót thì lực yếu, và gót không có chỗ bám nên trượt xuống là chuyện thường.
Hãy để bàn chân thẳng theo hướng xe chạy. Mũi chân xoay vào trong thì gót dễ quệt vào đùi đĩa hoặc chắn xích.
Khi chỉ vặn ga thì chân để đâu
Nhiều chiếc xe cho thuê có tay ga, lúc chỉ để motor kéo thì chân vẫn cần chỗ đứng chắc. Cách gọn nhất là quay hai bàn đạp về vị trí ngang nhau, một trước một sau, rồi đặt nửa trước của cả hai bàn chân lên. Sức nặng chia đều cho hai chân, đầu gối hơi chùng, xe sẽ đầm hơn hẳn. Đừng để một bàn đạp ở dưới cùng sát đất, vì khi xe nghiêng hoặc lọt ổ gà, bàn đạp ấy là thứ đầu tiên chạm mặt đường. Chuyện bàn đạp quẹt đất khi vào cua được nói riêng trong bài giữ bàn đạp phía trong ở trên khi vào cua.
Đừng để chân lơ lửng hay gác tạm lên khung xe. Chân thõng xuống dễ bị bàn đạp đập vào ống chân, hoặc mũi giày chạm bánh trước khi đánh lái chậm trong ngõ.
Giày dép: đế bám quan trọng hơn kiểu dáng
Đặt đúng chỗ mà đế giày trơn thì vẫn trượt. Mặt bàn đạp xe đạp điện thường bằng nhựa có gờ hoặc kim loại có răng nhỏ, cần một lớp đế cao su có rãnh để bám vào.
- Nên đi: giày thể thao, giày vải đế cao su, sandal có quai hậu ôm gót.
- Không nên đi: dép lê, dép tông kẹp ngón, guốc, giày đế da phẳng, giày cao gót. Dép lê vừa trượt trên bàn đạp, vừa dễ văng khỏi chân khi bạn chống chân xuống lúc dừng đèn đỏ.
Nếu bạn ra ngoài với đôi dép lê, cách đơn giản nhất là ghé về đổi giày rồi mới đi tiếp. Chuyện ăn mặc và giày dép khi đạp xe được phân tích kỹ hơn trong bài mặc gì khi đạp xe điện.
Qua chỗ xóc, chỗ ướt: giữ chân chắc trên bàn đạp
Đường nội thành Hà Nội có đủ những chỗ làm bàn chân dễ tuột: gờ giảm tốc ở đầu ngõ, nắp cống gang trên vỉa hè, ngõ lát gạch quanh phố cổ, mặt đường vá chắp vá ở các khu tập thể cũ như Kim Liên hay Thành Công. Trước những đoạn này, làm theo thứ tự:
- Ngừng đạp trước khi tới chỗ xóc. Đang đạp mạnh mà bánh nảy lên thì chân rất dễ rời bàn đạp, vì lực đẩy đang hướng xuống mà bàn đạp lại bị hất lên.
- Đưa hai bàn đạp về ngang nhau. Chân trước, chân sau, cùng tì bằng nửa trước bàn chân.
- Dồn một phần sức nặng xuống chân. Nhổm nhẹ khỏi yên hoặc chỉ cần đè thêm lên bàn đạp, đầu gối và khuỷu tay hơi chùng như lò xo. Sức nặng đè lên thì chân khó bị hất ra.
- Giảm tốc từ xa, đi thẳng qua. Đi chéo qua gờ hoặc qua mép nắp cống làm bánh xe trượt ngang, kéo theo cả bàn chân.
Mặt đường ướt cần thêm một lưu ý: nắp cống, vạch sơn và gạch lát vỉa hè trơn hơn hẳn mặt nhựa. Khi đi qua những chỗ ấy, giữ chân yên trên bàn đạp, không đạp dồn lực và không vặn ga mạnh. Nếu bắt buộc chống chân xuống ở chỗ ướt, chống bằng cả bàn chân đi giày, không chống bằng mũi chân.
Lỡ trượt chân khỏi bàn đạp thì xử lý ra sao
Trượt chân khỏi bàn đạp thường chỉ làm bạn giật mình; nguy hiểm nằm ở phản xạ sau đó: cúi nhìn xuống hoặc thả chân lê đường để phanh.
Phản xạ đúng là:
- Nhả ga hoặc ngừng đạp ngay, mắt vẫn nhìn phía trước.
- Bóp phanh nhẹ và đều để xe chậm lại. Trên nhiều mẫu, bóp phanh còn ngắt luôn điện vào motor.
- Khi bàn đạp đã quay chậm, dùng mũi giày tìm bàn đạp theo cảm giác, đặt lại nửa trước bàn chân rồi mới đạp tiếp.
Tuyệt đối không kéo lê chân xuống mặt đường khi xe còn chạy. Bàn chân có thể bị bánh xe hoặc bàn đạp cuốn vào, và mũi giày bị mặt đường giật ngược ra sau.
Cách đạp xe đạp điện đỡ mỏi khi đi cả buổi
Đặt chân đúng là nửa câu chuyện; nửa còn lại là chiều cao yên và nhịp đạp. Yên quá thấp làm gối gập sâu, quá cao làm hông lắc qua lại và chân phải duỗi với tới bàn đạp, dễ trượt chân ở vòng dưới. Cách chỉnh yên cho vừa người được hướng dẫn trong bài chỉnh yên và tay lái xe đạp điện.
Một vài thói quen giúp chân bớt mỏi:
- Đạp nhẹ và đều, để motor gánh phần nặng, thay vì đạp mạnh từng cú rồi nghỉ.
- Dồn lực ở nửa trên vòng đạp, khi bàn đạp đi từ trên xuống phía trước; nửa dưới chỉ để chân đi theo.
- Lên dốc cầu hay dốc đê thì tăng mức trợ lực trước khi xe chậm lại, đừng đợi đến lúc chân ì mới tăng. Cách phối hợp này có trong bài lên dốc bằng xe đạp điện.
Thử ở chỗ vắng trước khi ra phố đông
Trước khi vào dòng xe, dành vài phút ở một đoạn vắng: đặt chân, đạp vài vòng, đưa bàn đạp về ngang nhau, nhổm nhẹ khỏi yên rồi ngồi xuống. Làm đến khi không cần nhìn xuống chân. Khi nhận xe ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, hãy xoay thử bàn đạp: nếu bàn đạp lỏng, rơ, cong hoặc mặt gờ đã mòn nhẵn, báo ngay để được kiểm tra hoặc đổi xe.
Xem thêm các bài về cách đi xe đạp điện trong mục xe đạp điện, và các chủ đề khác về xe trong chuyên mục xe máy.