Người quen đi xe máy hay xe tay ga khi chuyển sang xe đạp điện thường gặp một bất ngờ khó chịu: đang rẽ vào đầu ngõ thì nghe “két” một tiếng, bàn đạp xe đạp điện chạm đất, xe giật nảy và lệch hướng. Có người chỉ giật mình, có người bị hất bánh sau, chống chân xuống vội hoặc ngã sang bên. Nguyên nhân gần như luôn giống nhau: bàn đạp phía trong cua đang ở vị trí dưới, xe nghiêng hơi nhiều, và tốc độ vào cua còn cao. Bài này giải thích vì sao chuyện đó xảy ra và cách sửa thói quen trước khi rẽ ở các góc phố hẹp của Hà Nội.
Vì sao bàn đạp xe đạp điện chạm đất khi vào cua
Xe máy không có bàn đạp quay, chân bạn đặt cố định trên gác chân. Xe đạp điện thì khác: hai bàn đạp gắn vào đùi đĩa, quay theo vòng tròn. Ở điểm thấp nhất của vòng quay, bàn đạp nằm khá gần mặt đường.
Khi xe đi thẳng, khoảng hở đó không thành vấn đề. Nhưng khi nghiêng xe vào cua, phía trong cua hạ thấp xuống. Nếu đúng lúc đó bàn đạp bên trong đang ở vị trí dưới, mép bàn đạp sẽ là điểm đầu tiên chạm mặt đường hoặc mép bó vỉa. Lực chạm này đẩy ngược lên, có thể nhấc nhẹ bánh xe khỏi đường và làm xe mất bám trong tích tắc.
Mức độ dễ chạm còn tùy mẫu xe. Một số xe đạp điện có khung gầm thấp, đùi đĩa ngắn hoặc bàn đạp bản rộng nên khoảng hở với mặt đường ít hơn xe đạp thể thao. Khi nhận xe ở tiệm, hãy nhìn thử hai bàn đạp khi xe đứng thẳng để có cảm giác chúng thấp tới đâu.
Những chỗ ở Hà Nội dễ quẹt bàn đạp nhất
Lỗi này hiếm khi xảy ra trên đường rộng, cua thoải. Nó hay xuất hiện ở:
- Đầu ngõ hẹp trong phố cổ, như các ngõ nhỏ quanh Hàng Bạc, Hàng Buồm, nơi phải rẽ gần như vuông góc ngay sát mép tường.
- Lối rẽ gấp trong khu tập thể cũ như Kim Liên, Thành Công, Giảng Võ, nơi lối đi giữa các dãy nhà hẹp và có bậc, gờ xi măng.
- Góc có bó vỉa cao ở các ngã ba, chỗ người đi xe hay ôm sát vỉa hè để rẽ phải.
- Đoạn lên xuống dốc đê ở Long Biên, Tây Hồ, nơi mặt đường đổi độ dốc đúng lúc bạn đang rẽ.
Kinh nghiệm chung khi len ngõ nhỏ được viết riêng trong bài len vào ngõ nhỏ khu tập thể cũ bằng xe đạp điện. Bài hiện tại chỉ tập trung vào chuyện bàn đạp.
Giữ bàn đạp phía trong cua ở vị trí trên
Đây là thói quen quan trọng nhất, và cũng dễ tập nhất. Nguyên tắc: bàn đạp ở phía hướng rẽ luôn nằm ở vị trí trên.
- Rẽ trái: bàn đạp trái ở trên, bàn đạp phải ở dưới.
- Rẽ phải: bàn đạp phải ở trên, bàn đạp trái ở dưới.
Khi bàn đạp phía trong cua ở trên, phần thấp nhất của xe về phía nghiêng là khung và bánh, không phải mép bàn đạp. Dồn một chút trọng lượng xuống bàn đạp phía ngoài (bên đang ở dưới) còn giúp xe bám đường chắc hơn.
Cách tập: trên đoạn đường vắng, trước mỗi lần rẽ, hãy nói thầm trong đầu “trái lên” hoặc “phải lên” rồi xoay bàn đạp về đúng vị trí. Sau vài hôm, chân sẽ tự làm mà không cần nghĩ.
Giảm tốc trước góc phố, không phải trong góc
Phần lớn những cú quẹt đất xảy ra vì người lái vào cua quá nhanh, rồi phải nghiêng xe nhiều để kịp rẽ. Nghiêng càng sâu thì khoảng hở giữa bàn đạp và mặt đường càng ít.
Thứ tự đúng khi tới một góc rẽ:
- Nhìn trước góc rẽ từ xa, để ý mép vỉa, ổ gà, người đi bộ.
- Ngừng đạp và nhả trợ lực sớm, để xe tự chậm lại.
- Bóp phanh nhẹ khi xe còn đi thẳng. Phanh trong lúc đang nghiêng dễ làm bánh trượt.
- Đưa bàn đạp phía trong lên trên trước khi bắt đầu nghiêng.
- Nghiêng vừa phải, nhìn về hướng lối ra của góc rẽ.
- Khi xe đã thẳng lại, mới đạp tiếp.
Nếu cần phanh gấp vì có người bất ngờ băng ra, cách phối hợp hai phanh được nói trong bài phanh xe đạp điện êm khi có người băng ngang bất ngờ.
Không đạp khi đang nghiêng xe
Một thói quen dễ gây quẹt đất là đạp tiếp trong lúc đang ôm cua, nhất là khi người lái muốn giữ đà hoặc thấy motor hơi hụt. Mỗi vòng đạp sẽ đưa bàn đạp phía trong xuống điểm thấp nhất đúng lúc xe đang nghiêng.
Trong cua, hãy coi xe như đang trôi theo đà: hai chân giữ yên, bàn đạp phía trong ở trên, tay giữ lái nhẹ. Với xe có cảm biến bàn đạp, ngừng đạp cũng đồng nghĩa motor ngừng đẩy, nên xe vào cua êm hơn. Với xe có tay ga, nhả ga hẳn trước góc rẽ, đừng vặn ga giữa cua.
Nếu góc rẽ quá gắt và bạn không chắc, cứ chậm hẳn lại, giữ xe gần như thẳng đứng và quay lái nhiều hơn thay vì nghiêng. Ở tốc độ đi bộ, xe rẽ được bằng tay lái mà không cần nghiêng sâu.
Nghiêng xe vừa phải và chọn đường cua rộng
Người quen xe máy thường có phản xạ nghiêng người và xe cùng lúc khi ôm cua, như cách vào cua bằng xe tay ga trong bài vào cua bằng xe tay ga giữ ga nhẹ và nghiêng vừa đủ. Trên xe đạp điện, nên giữ xe đứng hơn một chút:
- Mở cua rộng khi an toàn, tức là bắt đầu rẽ từ xa mép vỉa một chút, để góc rẽ thoải hơn và không phải nghiêng sâu.
- Không ôm sát bó vỉa khi rẽ phải ở góc phố. Bàn đạp bên phải rất dễ va vào mép vỉa nếu bạn đi sát.
- Giữ người thẳng theo xe, không ngả người quá vào trong.
Tất nhiên, mở cua rộng chỉ làm khi phía sau và bên cạnh không có xe. Ở phố đông, ưu tiên giảm tốc thật chậm hơn là lấn làn.
Nếu đã lỡ quẹt bàn đạp
Khi nghe tiếng bàn đạp chạm đất, phản xạ an toàn là:
- Không phanh gấp bánh trước. Giữ lái thẳng, để xe tự lấy lại thăng bằng.
- Nhả trợ lực, ngừng đạp, dựng xe đứng lên.
- Tấp vào lề an toàn rồi kiểm tra: bàn đạp có cong, lỏng hay nứt không, đùi đĩa có bị lệch không.
Nếu thấy bàn đạp lỏng hoặc kêu lạ, đừng tiếp tục đi xa. Gọi tiệm qua số 0942467674 để được hướng dẫn kiểm tra hoặc đổi xe.
Kết luận
Bàn đạp chạm đất khi vào cua là lỗi nhỏ nhưng dễ gây ngã, nhất là ở ngõ hẹp và góc có bó vỉa của Hà Nội. Nhớ ba việc: giảm tốc trước góc phố, đưa bàn đạp phía trong lên trên, và không đạp khi đang nghiêng. Xem thêm các bài trong chuyên mục xe đạp điện và trang tổng hợp xe máy và xe điện để làm quen xe trước khi thuê.