Đang đạp xe thuê dọc phố Nguyễn Văn Cừ hay quanh hồ Hoàn Kiếm, bạn chợt nghe một tiếng “xoẹt, xoẹt” đều đặn như có gì đó quẹt vào bánh, tay lái hơi rung lên, đạp thấy nặng hơn lúc mới nhận xe. Rất có thể bánh xe đạp điện bị đảo, tức vành không còn quay phẳng trên một mặt, nên mỗi vòng lại cọ vào má phanh một lần. Bài này giúp bạn nhận ra dấu hiệu ngay khi đang đi, hiểu vì sao không nên cố chạy tiếp, và biết cách mô tả tình trạng cho chủ xe để được xử lý nhanh.
Bánh xe đạp điện bị đảo là gì, khác gì bánh bị méo
Người đi xe hay gọi chung là “bánh đảo”, nhưng có hai kiểu hỏng hay gặp:
- Vành đảo ngang: nhìn từ phía sau, vành lắc qua lắc lại sang hai bên khi quay. Kiểu này là thủ phạm chính làm vành cọ má phanh, vì má phanh nằm sát hai mép vành.
- Vành méo lên xuống: một đoạn vành bị bẹp hoặc phồng, nên khi chạy xe nhấp nhô như đi qua gờ nhỏ liên tục, dù mặt đường vẫn phẳng.
Nguyên nhân thường gặp ở phố Hà Nội là sập ổ gà, đâm mạnh vào mép vỉa hè, va quệt trong dòng xe đông, hoặc vài nan hoa chùng dần sau nhiều ngày chạy. Bánh xe đạp điện thường gánh thêm động cơ và sức nặng người ngồi, nên đã đảo thì hỏng nhanh hơn xe đạp thường.
Nhận biết khi đang đi: nghe, cảm, nhìn
Tiếng cọ lặp lại theo nhịp vòng bánh
Dấu hiệu rõ nhất là tiếng rít hoặc tiếng quẹt lặp lại đều đặn. Đạp chậm thì tiếng thưa, đạp nhanh thì tiếng dày lên, đúng theo nhịp bánh quay. Đây là điểm phân biệt với tiếng lạch cạch ở giỏ xe hay chắn bùn, vốn kêu lung tung theo ổ gà chứ không theo vòng bánh. Nếu tiếng chỉ xuất hiện ở một điểm trong mỗi vòng, nhiều khả năng một đoạn vành bị cong và chạm má phanh đúng chỗ đó.
Phanh giật, lúc ăn lúc không
Khi bóp phanh nhẹ, bạn thấy tay phanh rung lên từng nhịp, xe khựng khựng thay vì giảm tốc đều. Đó là vì má phanh lúc bám vào đoạn vành lồi, lúc lại hụt vào đoạn vành lõm. Trên đường dốc như dốc lên cầu Long Biên hay dốc đê Nghi Tàm, cảm giác giật này càng rõ và rất khó kiểm soát.
Tay lái lắc, xe như bị kéo lệch
Nếu bánh trước đảo, bạn sẽ thấy tay lái rung nhẹ trong lòng bàn tay, phải ghì tay mới giữ xe đi thẳng. Bánh sau đảo thì phần đuôi xe có cảm giác lắc, nhất là khi ôm cua hoặc khi chở thêm đồ.
Nhìn nhanh khi đã dừng an toàn
Tấp sát lề, tắt nguồn, dựng chân chống rồi mới quan sát. Nhìn khe hở giữa má phanh và vành: một bên sát hẳn, bên kia hở rộng là dấu hiệu lệch. Nếu xe dùng phanh cơ ôm vành, đôi khi thấy cả vệt mòn sáng không đều trên mặt vành. Quan sát thôi, đừng cố quay bánh bằng tay khi tay đang gần nan hoa.
Vì sao không nên cố chạy tiếp
Nhiều người nghĩ tiếng cọ chỉ gây khó chịu, chạy chậm về là được. Thực tế, mỗi đoạn đường thêm đều làm tình trạng xấu đi.
- Nan hoa có thể gãy dây chuyền. Vành đảo làm lực dồn không đều lên các nan. Một nan gãy thì các nan bên cạnh gánh thêm tải, vành đảo nặng hơn, nan khác gãy tiếp, có khi bánh kẹt cứng vào khung.
- Phanh kém đúng lúc cần. Má phanh cọ liên tục bị mòn nhanh và nóng lên, lực phanh giảm rõ. Ở ngã tư đông như Ô Chợ Dừa hay khu chợ Long Biên, phanh không ăn là tình huống nguy hiểm.
- Lốp và săm dễ hỏng. Vành đảo làm lốp chịu lực lệch, có thể bị cọ rách hông lốp hoặc làm săm bên trong bị xoắn, dẫn tới xịt lốp giữa đường.
- Pin tụt nhanh hơn. Lực cọ như một cái phanh kéo liên tục, xe ì và tốn điện hơn bình thường.
Nói gọn: cố chạy tiếp có thể biến một chỗ cong nhỏ thành một chiếc bánh phải thay, thậm chí một cú ngã.
Những việc không nên tự làm
Thấy bánh lệch, nhiều người muốn nắn ngay. Với xe thuê, nên tránh:
- Không tự vặn nan hoa. Chỉnh nan cần dụng cụ riêng và kinh nghiệm; vặn sai một vài nan có thể làm vành đảo nặng hơn, thậm chí làm hỏng vành.
- Không tự nới hay tháo phanh cho hết tiếng cọ. Hết tiếng nhưng xe mất phanh thì còn nguy hiểm hơn.
- Không đạp mạnh hoặc vặn ga cho “vượt qua” lực cọ.
- Không nhấc xe đập bánh xuống đất để “nắn” vành, cách này chỉ làm cong thêm.
Nếu tiếng cọ nhỏ, xe vẫn phanh được và bạn đang ở gần điểm trả xe, hãy dắt bộ hoặc đi rất chậm sát lề, sẵn sàng dừng. Nếu tiếng cọ to, phanh giật mạnh hoặc thấy nan gãy, dừng hẳn và gọi chủ xe.
Báo chủ xe cho đúng tình trạng
Một cuộc gọi rõ ràng giúp chủ xe xử lý nhanh. Gọi hoặc nhắn số chính thức 0942467674, nói lần lượt:
- Vị trí cụ thể: tên phố, số nhà gần nhất hoặc mốc dễ thấy, ví dụ “cạnh cổng chợ Đồng Xuân phía phố Hàng Chiếu” hay “chân cầu Chương Dương phía Long Biên”.
- Bánh nào: trước hay sau.
- Dấu hiệu: tiếng cọ theo nhịp bánh, phanh giật, tay lái lắc, có nan gãy hay không.
- Xảy ra lúc nào: sau khi sập ổ gà, va vỉa hè, hay tự xuất hiện dần.
- Ảnh hoặc video ngắn: chụp khe giữa má phanh và vành, quay vài giây lúc dắt bánh quay chậm.
Nói thật hoàn cảnh, kể cả khi bạn vừa va vào đâu đó, để chủ xe đánh giá đúng. Các bước báo sự cố với xe thuê nói chung, từ tiếng kêu ở phanh đến lúc nào cần báo ngay, có trong bài xe thuê bị phanh kêu và khi nào báo cửa hàng.
Phòng ngừa: kiểm tra nhanh trước khi rời điểm nhận xe
Vài phút kiểm tra lúc nhận xe rất đáng:
- Nhấc nhẹ từng bánh khỏi mặt đất hoặc nhờ người giữ xe, quay chậm và nghe có tiếng cọ không.
- Nhìn khe giữa má phanh và vành có đều hai bên không.
- Bóp thử phanh khi dắt xe, cảm nhận lực phanh có đều không.
- Bóp nhẹ vài cặp nan bằng tay, nan nào lỏng hẳn thì báo ngay.
Khi đi, tránh lao thẳng vào ổ gà, giảm tốc trước gờ và lên xuống vỉa hè ở chỗ có dốc thoải. Cách bóp phanh trước, phanh sau sao cho êm khi có người cắt ngang được nói kỹ trong bài phanh xe đạp điện êm khi có người băng ngang.
Tóm lại
Tiếng cọ đều theo vòng bánh, phanh giật và tay lái lắc là ba dấu hiệu bạn nên tin. Đừng cố chạy, đừng tự chỉnh nan, hãy dừng an toàn và báo chủ xe kèm mô tả rõ ràng. Muốn đọc thêm kinh nghiệm dùng xe đạp điện thuê ở Hà Nội, xem chuyên mục xe đạp điện, và các bài về xe máy nói chung tại mục xe máy.