Mỗi lần đạp xuống lại nghe “cộc” một tiếng ở dưới chân, bàn đạp hơi lắc như sắp rời ra: đó là cảm giác khá phổ biến khi bàn đạp xe đạp điện bị lỏng hoặc đùi đĩa có độ rơ. Người thuê xe đi phố ở Hà Nội thường chần chừ không biết nên đi tiếp, dừng lại xem, hay gọi chủ xe. Bài này giúp bạn khoanh vùng tiếng kêu bằng cảm giác và mắt thường, kiểm tra nhanh tại chỗ mà không cần dụng cụ, và biết rõ lúc nào phải ngừng đạp.
Tiếng kêu khi đạp đến từ đâu
Cụm truyền động bàn đạp trên xe đạp điện gồm ba phần chính, mỗi phần cho một kiểu tiếng và cảm giác hơi khác:
- Bàn đạp: phần bạn đặt chân lên, bắt ren vào đầu đùi. Khi lỏng, bàn đạp lắc lư theo chiều ngang, đôi khi nghe tiếng lạch cạch nhỏ mỗi lần chân đổi lực.
- Đùi đĩa (tay quay): thanh kim loại nối bàn đạp với trục giữa. Khi lỏng ở chỗ bắt vào trục, thường nghe tiếng “cộc” khô và đều, lặp lại đúng một hoặc hai lần mỗi vòng đạp, rõ nhất lúc đạp mạnh.
- Trục giữa (cốt giữa): ổ trục nằm trong khung. Khi có vấn đề, tiếng kêu nghe như từ trong lòng xe, kèm cảm giác lạo xạo hoặc nặng chân.
Phân biệt sơ bộ với các tiếng khác cũng quan trọng. Tiếng phát ra khi xóc qua ổ gà mà không đạp thường đến từ giỏ, chắn bùn hay yên; bài xe đạp điện có tiếng lạch cạch ở giỏ trước nói riêng về loại này. Tiếng rít khi bóp phanh lại là chuyện của má phanh, xem bài xe thuê bị phanh kêu.
Xe đạp điện kêu khi đạp: dừng lại trước khi kiểm tra
Đừng vừa đạp vừa cúi xuống nhìn chân. Mắt rời mặt đường giữa phố đông như Xã Đàn hay Nguyễn Trãi dễ dẫn tới va chạm. Hãy:
- Ngừng đạp, để xe trôi hoặc vặn ga nhẹ vào sát lề phải.
- Dừng hẳn ở chỗ phẳng, rộng: đầu ngõ, vỉa hè có chỗ đỗ, sân một tòa nhà.
- Dựng chân chống, tắt nguồn bằng khóa điện để không lỡ chạm tay ga khi cúi xuống.
Sau đó mới bắt đầu kiểm tra bằng tay.
Kiểm tra bàn đạp xe đạp điện bị lỏng bằng tay
Toàn bộ phần dưới đây chỉ dùng tay, không cần dụng cụ, mất chưa tới vài phút:
Lắc bàn đạp
Nắm một bên bàn đạp, lắc nhẹ theo chiều ra vào (hướng song song với trục). Bàn đạp còn tốt chỉ xoay quanh trục của nó, không xô dịch ra vào. Nếu thấy chỗ nối giữa bàn đạp và đùi có khe hở, nghe tiếng lách cách, hoặc thấy bàn đạp hơi nghiêng lệch so với đùi, bàn đạp đó đang lỏng ren.
Lắc đùi đĩa
Đặt hai đùi ở tư thế ngang, mỗi tay nắm một bên, ép ngược chiều nhau và lắc nhẹ ra vào. Nếu cảm thấy một cú “cộc” ở trục giữa hoặc ngay chỗ đùi bắt vào trục, phần đó có độ rơ. So sánh hai bên: bên nào lắc nhiều hơn thường là bên đang kêu.
Quay bàn đạp ngược
Quay bàn đạp ngược chiều vài vòng và nghe. Tiếng lạo xạo đều đều trong lòng khung là dấu hiệu trục giữa khô hoặc mòn. Nếu quay trơn, im lặng, có thể tiếng kêu chỉ xuất hiện khi có lực đạp, tức nhiều khả năng ở bàn đạp hoặc đùi.
Nhìn kỹ đầu đùi
Quan sát chỗ bàn đạp bắt vào đùi và chỗ đùi bắt vào trục: có vết kim loại mới bị mài sáng, vệt bụi sắt, hay ốc bị lùi ra khỏi vị trí không. Những vệt sáng này cho thấy chi tiết đã xê dịch một thời gian.
Vì sao không nên tự siết trên xe thuê
Nhiều người có sẵn bộ dụng cụ đa năng trong cốp và muốn siết luôn cho xong. Với xe thuê, bạn không nên tự tháo hay siết bằng dụng cụ, vì mấy lý do:
- Ren bàn đạp hai bên ngược chiều nhau; vặn nhầm chiều dễ làm hỏng ren đùi.
- Đùi bắt vào trục có nhiều kiểu khác nhau, siết không đúng cách có thể làm lệch hoặc hỏng mặt tiếp xúc.
- Nếu sau đó có hư hỏng lớn hơn, rất khó phân định nguyên nhân giữa bạn và tiệm.
Việc đúng là kiểm tra bằng tay như trên, ghi lại hiện tượng, rồi báo chủ xe để họ xử lý bằng dụng cụ phù hợp.
Đi tiếp, chạy tay ga về hay dừng hẳn
Sau khi kiểm tra, bạn rơi vào một trong ba tình huống:
Chỉ hơi rơ, tiếng kêu nhỏ. Bàn đạp vẫn bám chắc, chỉ có độ lắc nhẹ. Có thể đi tiếp chậm, đạp nhẹ chân hoặc dùng tay ga là chính nếu xe có, và báo chủ xe sớm trong ngày để hẹn kiểm tra.
Lắc rõ, kêu to mỗi vòng. Ngừng đạp hẳn. Nếu xe có tay ga độc lập (tùy mẫu), chỉ chạy tay ga thật chậm về chỗ ở hoặc về tiệm, hai chân để yên trên bàn đạp ở tư thế ngang, không dồn lực. Gọi trước cho chủ xe để báo tình trạng.
Bàn đạp sắp rơi hoặc đùi lệch hẳn. Dừng hẳn, không chạy tiếp kể cả bằng tay ga, vì bàn đạp rơi giữa đường có thể làm bạn hụt chân, mất thăng bằng hoặc vướng vào bánh. Dắt bộ xe vào chỗ an toàn và gọi chủ xe theo số 0942467674.
Khi gọi, nói rõ đang ở phố nào, gần mốc gì dễ tìm (một ngã tư, cổng chợ, trường học), bên nào bị lỏng và xe còn chạy tay ga được không. Chụp ảnh đầu đùi và bàn đạp gửi qua Zalo để chủ xe hình dung trước. Nếu cần người tới hỗ trợ, thời gian và chi phí sẽ được trao đổi, xác nhận trước trong giờ tiệm làm việc.
Lúc nhận xe: một bước kiểm tra nhỏ
Phần lớn chuyện bàn đạp lỏng đều có dấu hiệu từ trước. Khi nhận xe đạp điện ở tiệm, ngoài pin, phanh và đèn, hãy dành chút thời gian lắc hai bàn đạp và hai đùi đĩa bằng tay, quay ngược vài vòng để nghe. Thấy rơ thì nói ngay để được kiểm tra hoặc đổi xe trước khi đi. Danh sách đầy đủ các hạng mục nên xem có trong bài nên nhận xe lúc nào và kiểm tra những gì.
Thói quen đạp cũng ảnh hưởng: đạp mạnh dồn lực đột ngột khi xuất phát ở đèn đỏ, hay để bàn đạp va vào bậc vỉa hè, đều làm ren và mối bắt đùi nhanh lỏng. Cách giữ bàn đạp khi vào cua cũng đã có trong bài bàn đạp xe đạp điện quẹt đất khi vào cua gấp.
Tóm lại
Nghe đùi đĩa xe đạp điện kêu cộc cộc hay thấy bàn đạp lắc: dừng ở lề, tắt nguồn, lắc thử bằng tay để biết bên nào, phần nào đang rơ. Không tự tháo, siết bằng dụng cụ trên xe thuê; hơi rơ thì đi nhẹ và báo sớm, lắc rõ thì chỉ chạy tay ga chậm về, bàn đạp sắp rơi thì dắt bộ và gọi chủ xe. Xem thêm kinh nghiệm thuê và đi xe đạp điện ở chuyên mục xe đạp điện và các chủ đề chung trong mục xe máy.