Bạn đang chạy giữa cơn mưa, bóp phanh sau y như hôm nắng, vậy mà xe cứ trôi thêm một đoạn mới chịu chậm lại. Cảm giác đó không phải tưởng tượng. Chuyện Honda Wave phanh khi đường ướt khác hẳn ngày khô, nhất là với những bản dùng phanh cơ kiểu đùm. Bài này giải thích vì sao phanh yếu đi, rồi chỉ cách phanh sớm, bóp nhịp và rê phanh để lấy lại lực phanh sau mỗi vũng nước.
Honda Wave phanh khi đường ướt: vì sao phanh đùm ăn yếu hơn
Phanh đùm (còn gọi là phanh tang trống) nằm kín trong một chiếc trống ở giữa bánh xe. Khi bạn bóp tay phanh hoặc đạp cần phanh, hai má phanh bung ra ép vào mặt trong của trống đang quay. Lực đi qua dây hoặc cần kéo cơ khí, không có dầu thủy lực hỗ trợ, nên cảm giác phanh vốn đã hơi mềm và có độ trễ.
Khi trời mưa, nước, hơi ẩm và bùn mỏng lọt vào trong trống. Má phanh bị ướt thì ma sát giảm, lúc đầu gần như trượt trên một lớp nước mỏng. Bạn bóp mạnh nhưng xe không chậm tương xứng. Trống lại kín nên nước thoát chậm hơn phanh đĩa để hở. Phanh cơ ăn yếu khi ướt là đặc điểm của cấu tạo, không phải lỗi của riêng chiếc xe nào.
Đó mới là một nửa vấn đề. Nửa còn lại nằm ở mặt đường: lốp bám đường ướt kém hơn đường khô, vạch sơn và nắp cống còn trơn hơn nữa. Bạn gặp hai bất lợi cùng lúc, nên phải bù bằng cách lái chứ đừng trông chờ vào lực phanh.
Xem xe mình dùng loại phanh nào
Dòng Wave có nhiều bản, cấu hình phanh không giống nhau. Nhiều bản dùng phanh đùm ở cả hai bánh, một số bản có phanh đĩa ở bánh trước còn bánh sau vẫn là phanh đùm. Khi nhận xe, bạn nên tự nhìn bánh trước một lần: thấy chiếc đĩa kim loại cùng cụm kẹp phanh là phanh đĩa, thấy cái trống kín với cần kéo nhỏ là phanh đùm.
Xe số phổ thông chia việc phanh như sau: tay phải bóp phanh trước, chân phải đạp phanh sau, chân trái lo cần số. Xe này không có tay côn, bạn chỉ cần nhả ga nhẹ khi đổi số. Nếu quen xe tay ga, buổi đầu đi mưa hãy chạy chậm hơn, vì bàn chân phải giờ gánh một nửa việc phanh.
Trước chuyến đi, hãy hỏi người giao xe về tình trạng má phanh, độ rơ tay phanh và cần phanh, rồi tự thử ở chỗ vắng. Nếu thuê tại Nguyễn Tú (112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên), bạn có thể gọi 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00 để hỏi trước.
Phanh sớm hơn khi đi mưa
Nguyên tắc số một là phanh sớm hơn và nhẹ hơn thay vì phanh muộn và mạnh. Phanh đùm ướt cần thời gian để cắn vào trống, nên mọi quyết định giảm tốc phải đến sớm hơn thường lệ. Cụ thể:
- Nhả ga ngay khi thấy đèn phanh xe trước hoặc đèn vàng từ xa, đừng chờ tới sát vạch dừng.
- Giữ khoảng cách với xe trước rộng hơn hẳn ngày nắng, đủ để bạn phanh nhẹ nhiều lần mà không phải hoảng.
- Giảm tốc từ trước ngã tư, khúc cua và đoạn có nhiều người băng qua đường.
- Nhớ rằng xe sau cũng phanh yếu như bạn, nên đừng phanh gấp giữa dòng xe nếu tránh được.
Đi chậm hơn chút khi mưa thường rẻ hơn nhiều so với một cú phanh trượt giữa phố đông.
Bóp nhịp thay vì ghì chặt
Khi cần giảm tốc nhanh trên đường ướt, đừng ghì cứng phanh một lần. Hãy bóp nhịp: chạm phanh, nhả ra một chút, rồi chạm tiếp, tăng dần lực theo từng nhịp. Cách này cho má phanh thời gian đẩy nước ra khỏi mặt tiếp xúc, và giúp bạn cảm nhận xe đang chậm lại hay đang bắt đầu trượt.
- Dùng cả hai phanh cùng lúc nhưng lực nhẹ. Phanh sau đóng vai trò chính khi đường trơn, phanh trước chỉ nên bóp từ tốn.
- Tránh bóp mạnh phanh trước khi đang nghiêng xe, vì bánh trước dễ mất bám và rất khó cứu.
- Giữ tay lái thẳng, thân người thả lỏng lúc phanh, đừng gồng tay.
- Nếu bánh sau có cảm giác trượt, nhả phanh sau ra một chút rồi chạm lại, đừng đạp cứng thêm.
Xe Wave thường không có ABS, nên chính tay và chân bạn phải làm việc mà ABS vẫn làm ở xe đời cao. Bóp nhịp là cách gần nhất mà không cần trang bị gì thêm.
Rê phanh cho khô sau khi qua vũng nước
Đây là mẹo nhỏ nhưng cứu được nhiều tình huống. Sau khi xe lội qua vũng nước sâu hoặc một đoạn mưa lớn, má phanh trong trống thường đã ướt. Nếu cứ chạy tiếp rồi mới phanh, lần phanh đầu tiên gần như vô dụng.
Cách xử lý là rê phanh: khi đường phía trước thoáng và phía sau không có xe sát đuôi, bạn chạy chậm rồi chạm nhẹ phanh sau và phanh trước vài lần, mỗi lần một nhịp ngắn. Ma sát giữa má phanh và trống sinh chút nhiệt, đẩy hơi nước ra và làm bề mặt khô dần. Sau vài lần, phanh sẽ cắn trở lại rõ hơn.
- Liếc gương trước khi rê, đừng làm khi xe sau đang sát.
- Không rê kéo dài, không rê khi đang cua hay đang nghiêng xe.
- Làm sau mỗi đoạn ngập nước, sau hầm chui đọng nước, hoặc sau khi rửa xe.
- Nếu phanh vẫn yếu sau nhiều lần rê, hãy tấp vào chỗ an toàn, đừng ráng chạy tiếp.
Dốc cầu, ngã tư và ngõ nhỏ ở Hà Nội
Dốc lên xuống cầu vượt sông Hồng là chỗ đầu tiên: xuống dốc trên mặt đường ướt mà chỉ trông vào phanh thì phanh sẽ nóng và yếu dần. Hãy về số thấp bằng cần số chân, nhả ga nhẹ khi đổi số để động cơ giữ bớt tốc độ, rồi dùng phanh bổ trợ. Bài về chuẩn bị khi đi Wave qua đoạn đèo nói kỹ thêm nguyên tắc xuống dốc này.
Ngã tư đông lúc tan tầm là chỗ thứ hai. Vạch sơn dành cho người đi bộ và nắp cống rất trơn khi ướt, nên hãy giảm tốc từ xa và tránh phanh ngay trên chúng. Mưa đầu mùa còn cuốn dầu nhớt đọng lên mặt đường, nên những phút đầu cơn mưa thường là lúc đường trơn nhất.
Thứ ba là ngõ nhỏ khu phố cổ: đường hẹp, mặt gạch bóng, xe máy và người đi bộ đan xen. Hãy chạy thật chậm và dùng phanh sau là chính, vì ghì phanh trước trên gạch ướt dễ làm bánh trước trượt. Nếu rời phố ra vùng ven, bạn có thể tham khảo cách xử lý đường đá dăm vùng ven, nơi mặt đường lỏng lẻo kết hợp với nước làm phanh càng khó đoán.
Kiểm tra nhanh trước và sau cơn mưa
Trước khi ra đường, hãy kiểm tra độ rơ của tay phanh và cần phanh: nếu phải bóp hoặc đạp gần hết hành trình mới có lực thì xe cần được chỉnh lại. Nhìn lốp xem còn gai rõ không, vì lốp mòn trên đường ướt là bất lợi lớn hơn cả phanh yếu.
Sau cơn mưa, hãy chạy chậm, rê phanh vài lần cho khô rồi mới tăng tốc. Nếu đang đi xa, hãy tìm điểm nghỉ chờ mưa tạnh thay vì cố đi tiếp, đúng như hướng dẫn về tốc độ thoải mái và điểm nghỉ khi đi đường dài.
Nếu đang cân nhắc thuê xe số cho mùa mưa, hãy đọc thêm về dòng xe Honda Wave và các lựa chọn khác ở mục xe máy trước khi quyết định.