Honda Wave đường đá dăm là cặp đôi mà dân đi công vặt vùng ven Hà Nội gặp mỗi ngày: các tuyến liên thôn, đường vào ruộng và hẻm mới mở quanh Đông Anh, Gia Lâm thường rải đá dăm thay vì bê tông, và chiếc Wave nhỏ gọn chính là ngựa thợ thường trực trên các cung đường ấy. Đá dăm không nguy hiểm như sỏi to hay đất trơn, nhưng nó có cách hành xử riêng đòi hỏi người lái đổi phong độ. Bài này nói rõ từng tình huống theo trình tự một chuyến đi.
Vào đường Honda Wave đường đá dăm thì đổi ngay cách chạy
Điểm mấu chốt đầu tiên là tầm nhìn: đá dăm rải mới thường có viên tròn lăn lông lông trên mặt đường, đặc biệt sau khi có xe tải nặng đi qua. Viên đá lăn là thứ khiến bánh xe trượt ngang nhẹ khi bóp phanh, nên quy tắc số một là nhìn xa mười lăm hai mươi mét để kịp giảm ga sớm, và giữ khoảng cách với xe phía trước lớn hơn đi nhựa, vì mỗi hòn đá bay từ bánh xe trước là một mối đe dọa cho tay lái người sau.
Tốc độ hợp lý trên đá dăm thường thấp hơn đường nhựa cùng cỡ, và lý do không phải chỉ an toàn mà còn vì lốp: chạy nhanh trên đá dăm làm lốp mòn gấp nhiều lần vì mỗi viên đá ép vào mặt lốp một điểm nhỏ với lực tập trung. Người đi đá dăm hằng ngày ai để ý sẽ thấy lốp mòn vát một bên sớm hẳn, và đó là dấu hiệu của việc luôn nghiêng xe tránh đá theo cùng một hướng quen tay.
Ga và phanh cũng phải nhịp nhàng hơn: tăng ga từ tốn trong đá tơi, không rát ga làm bánh quay và bắn đá vào người đi sau, và phanh bằng nhịp dìu nhẹ sớm, không phanh gấp để bánh cà mặt đá trượt. Wave có khối nặng nhẹ nên càng dễ bị đá dăm làm xê dịch tay lái, giữ ga đều và hai khuỷu gối chùng là tư thế chuẩn cho mọi cung đá dăm dài.
Chọn vệt đi và những chỗ đá dăm hay gây rắc rối
Trên đường đá dăm có hai vệt quen thuộc do xe hơi đi lại nhiều tạo thành, đó là hai rãnh tương đối phẳng và đá đã nén chặt, và dân đi ven gọi là vệt bánh. Đi đúng giữa vệt bánh là cách êm nhất và ít lăn đá nhất, nhưng nhớ canh hai vệt đó có rộng hơn trục bánh của xe hơi, khi vào cua hoặc có xe ngược chiều thì phải rời vệt, và rời vệt là lúc cần giảm nửa ga và giữ chắc tay lái hơn bình thường.
Những chỗ cần để ý nhất là mép đường: đá dăm thường dồn về hai mép sau mỗi đợt xe lu, và mép cũng là nơi đá tơi dày nhất, dễ trượt khi người lái né xe ngược. Chỗ giao nhau giữa đá dăm và miếng bê tông đổ chắp cũng xấu không kém, vì mép chuyển tiếp giữa hai mặt đường chênh nhau vài phân, bánh trước quẹt mép này rất dễ lệch. Nhìn trước thấy mép chuyển tiếp thì hạ tốc độ từ trước, để bánh lăn qua thay vì bay qua.
Sau mưa, đá dăm đổi tính hoàn toàn: phần đá bịt đất phía dưới ngấm nước, mặt trên trơn hơn nhìn thấy, và các đoạn bị xe đè lâu tạo thành vệt lún ngập nước lẫn bùn. Đi đá dăm ẩm thì tránh bóp phanh trước, chỉ dùng giảm ga để xe tự chậm, và tuyệt đối không chạy theo vệt ngập vì dưới nước không biết đâu là hố. Kinh nghiệm dân đi ruộng là đi lệch vệt ngập khoảng một mét, chỗ có thể thấy rõ đá, dù chậm hơn nhưng không bao giờ ngã.
Chăm xe sau chuyến đi đá dăm dài
Đá dăm bắn tung vào hông xe và xoong, nên sau mỗi chuyến dài nên rửa nhẹ hông xe và gầm, nhất là quanh lốc máy và ống pô, vì bụi đá trộn dầu nhớt bám vào sẽ thành lớp cặn giữ nhiệt cho máy. Không cần vòi mạnh, chỉ khăn ẩm lau qua các khe rồi lau khô lại là đủ cho xe thuê, và thói quen nhỏ này giữ dàn áo máy luôn sạch luôn trông sạch.
Kiểm tra hai lốp bằng mắt thường: có viên đá nhọn cắm lại trong gai lốp không, có vệt cắt nhỏ nào trên hông lốp không, và gai lốp còn độ sâu đều không. Viên đá cắm lâu ngày sẽ đẩy sâu vào và làm rộp ruột, nên nhổ ra bằng đầu nhọn chứ không móc bằng tay không. Với xe số như Wave, thêm một lần xem đĩa xích: bụi đá bám vào xích làm mòn côn và nhông sớm, lau bằng giẻ khô rồi thấm dầu là đủ.
Cuối cùng là một lời cho người thuê dài hạn: nếu công việc bắt đi đá dăm mỗi ngày, nói với chủ xe để cùng chọn dòng lốp dày hơn hoặc hẹn kiểm tra sớm hơn. Chủ xe cần biết hành trình thật của xe để bảo dưỡng đúng nhịp.
Nói rõ lộ trình với chủ xe để bảo dưỡng đúng nhịp.
Một chi tiết hay bị quên nữa là buồng chứa dầu nhớt: bụi đá dăm mịn theo gió lọt vào quanh nắp nhớt, tạo thành lớp bụi dầu nơi viền nắp. Gặp bảo dưỡng kế tiếp, nhờ thợ lau sạch mặt nắp trước khi mở, và đó cũng là dịp xem xe có chảy nhớt ở gioăng hay không. Xe chạy đá dăm lâu ngày thì đúng hẹn thay nhớt là cách giữ máy khỏe nhất, vì bụi đá chính là chất mài mòn thầm lặng nhất mà một chiếc xe số phải nuốt mỗi ngày.
Ai muốn tìm hiểu thêm về dòng Wave nói chung có thể xem Honda Wave, kinh nghiệm đi đường ẩm xấu nằm ở thời tiết và đường sá, và các dòng xe đang cho thuê nằm ở mục xe máy.