Sau những đợt mưa lớn kéo dài vài ngày ở Hà Nội, tôi luôn dặn khách thuê xe một câu: mặt đường trông bình thường chưa chắc bên dưới còn đất. Hố sụt mặt đường sau mưa ít khi xuất hiện không báo trước, nó thường để lại vết nứt, chỗ lõm hay vũng nước lạ từ trước đó. Bài này chỉ cách đọc những dấu hiệu đó từ xa và xử lý khi đang ngồi trên xe máy.
Vì sao mặt đường sụt lún khi mưa lớn kéo dài
Lớp nhựa hay bê tông chỉ là cái vỏ. Bên dưới là đất, đá dăm, cống thoát nước, ống cấp nước, cáp điện. Mưa dồn dập nhiều ngày, nước ngấm xuống hoặc rò từ ống vỡ, cuốn dần đất mịn đi. Bên dưới thành khoảng rỗng, lớp vỏ phía trên vẫn nằm đó cho tới lúc không đỡ nổi sức nặng của xe.
Những chỗ dễ xảy ra đường sụt lún khi mưa lớn mà tôi hay nhắc khách để ý:
- Đoạn đường vừa đào lên để đặt ống, đặt cáp rồi lấp lại, nhìn thấy rõ vệt vá dài và màu nhựa mới.
- Đường chạy dọc sông, mương, kênh thoát nước, nơi bờ kè bị nước xói phía dưới.
- Quanh hố ga, nắp cống, chỗ đất quanh thành cống dễ bị rút theo dòng nước.
- Đường ven công trình đang đào móng sâu.
Không phải vết nứt nào cũng báo hiệu hố sụt, nhưng sau mưa lớn kéo dài, mọi dấu hiệu bất thường đều là lý do để giảm tốc.
Dấu hiệu nhận biết hố sụt mặt đường sau mưa từ xa
Muốn kịp tránh, bạn phải nhìn xa ra phía trước, quét cả mặt đường lẫn hành vi của xe khác, chứ không chỉ nhìn ngay trước bánh.
Vết nứt lạ và chỗ lõm võng
Vết nứt cong như hình vòng cung, nứt chân chim tập trung một chỗ, hoặc nứt chạy song song với mép đường sát bờ sông là những kiểu cần dè chừng nhất. Chỗ mặt đường võng xuống như cái đĩa, mép nhựa bị bong, nắp hố ga lệch cao thấp so với mặt đường xung quanh cũng là dấu hiệu nền phía dưới đang yếu.
Vũng nước bất thường và nước sủi lên
Trời tạnh đã lâu mà một chỗ vẫn đọng nước thành vũng tròn, đó thường là chỗ đã lún. Đáng lo hơn là nước sủi bọt, trào lên từ khe nứt hay quanh nắp cống khi không còn mưa, dấu hiệu ống nước bên dưới có thể đã vỡ và đang khoét đất. Nhìn thấy cảnh đó, tôi không bao giờ cho bánh xe đi qua.
Rào tạm, vật cắm giữa đường
Ở Hà Nội, người dân quanh đó thường phát hiện sớm nhất. Họ đặt tạm cành cây, lốp cũ, bao tải cát hoặc ghế nhựa ngay giữa đường. Đừng nghĩ đó là đồ ai bỏ quên. Nếu đã có rào chắn, cọc tiêu, biển báo của đơn vị quản lý đường thì vùng nguy hiểm thường rộng hơn phần bạn nhìn thấy.
Xe phía trước đột ngột lách
Cả dòng xe phía trước cùng dạt sang một bên ở một vị trí thì gần như chắc chắn mặt đường có vấn đề.
Cách tránh khi đi xe máy qua đoạn đường nghi sụt lún
Nhận biết đường sắp sụt chỉ có ích khi bạn còn đủ khoảng cách để xử lý. Thứ tự tôi khuyên khách làm như sau:
- Nhả ga và giảm tốc sớm. Phanh đều cả hai bánh từ xa, tránh bóp gấp ngay sát chỗ hỏng.
- Giữ khoảng cách với xe phía trước. Bám sát đuôi ô tô hay xe tải thì bạn không thấy mặt đường, tới khi xe đó lách thì đã muộn.
- Quan sát gương, bật xi nhan rồi mới đổi làn. Đổi làn dứt khoát, không đánh lái gấp.
- Đi vòng xa khỏi mép vết nứt hay chỗ lõm. Khoảng rỗng bên dưới thường rộng hơn miệng hố nhìn thấy trên mặt.
- Không đi qua vũng nước không rõ đáy. Nếu bắt buộc, đi chậm theo đúng vệt bánh xe trước vừa qua an toàn.
- Không dừng, không đỗ sát mép hố để xem hay chụp ảnh. Đất quanh hố có thể sụt thêm bất cứ lúc nào.
Một điều hay bị bỏ qua là mắt nhìn. Cứ nhìn chằm chằm vào chỗ hỏng, tay lái dễ đi theo hướng đó. Hãy đưa mắt về phía lối thoát, như bài nhìn chằm chằm vào ổ gà lại lao thẳng vào nó đã phân tích.
Ban đêm chỗ lõm gần như không có bóng, nên đi chậm hơn và để ý phản quang của rào chắn. Đoạn nào ngập trắng mặt đường thì đọc thêm cách đi xe máy qua đoạn đường ngập nước trước khi quyết định đi tiếp.
Tình huống thực tế trên đường Hà Nội
Giả sử bạn thuê xe ở Long Biên, chạy về phía Cầu Giấy sau ba ngày mưa liên tục. Trên một đoạn phố vừa đào lên làm cống, bạn thấy vệt nhựa vá mới đã lún thành rãnh, giữa rãnh có vũng nước dù trời đã tạnh từ sáng. Cách đúng là giảm tốc từ xa, xi nhan, sang làn bên cạnh, đi qua đoạn đó cách xa vệt vá chứ không chạy dọc theo nó.
Tình huống khác: đi đường ven sông Tô Lịch, bạn thấy mép đường sát bờ có vết nứt dài song song dòng chảy. Đừng chạy sát lề phía bờ sông cho thoáng; giữ xe ở phần đường xa bờ, giảm tốc, có đường vòng hợp lý thì đi vòng.
Ở ngoại thành, đường bê tông làng sau mưa dài ngày dễ rỗng nền. Thấy mảng bê tông bị kênh lên hoặc hẫng xuống, dừng lại quan sát, dắt xe qua nếu cần. Đoạn đất trơn thì xem thêm bài đường phủ bụi đất sau mưa để biết cách phanh sớm.
Gặp hố sụt thì báo cho ai
Bạn có thể giúp người đi sau, miễn là an toàn cho chính mình:
- Dừng xe ở vị trí an toàn, cách xa mép hố, bật đèn cảnh báo nếu xe có.
- Nếu hố lớn, chắn ngang đường hoặc có người, xe bị sụt xuống, gọi ngay 113 để báo cảnh sát.
- Với hố nhỏ hơn hoặc dấu hiệu sắp sụt, báo cho UBND phường, xã nơi đó, hoặc phản ánh qua ứng dụng iHanoi của thành phố nếu bạn có cài. Chụp ảnh từ xa, ghi rõ tên đường và mốc gần đó như số nhà, ngã tư.
- Không tự lấp hố, không đứng giữa đường vẫy xe.
Kênh tiếp nhận phản ánh có thể thay đổi, khi cần hãy hỏi chính quyền địa phương.
Lưu ý riêng khi đi xe máy thuê
Trước khi rời tiệm mùa mưa, kiểm tra phanh, lốp và đèn; lốp mòn hay non hơn mức ghi trên tem xe dễ mất bám khi đổi làn gấp. Nếu bánh xe đã sập vào hố, dừng hẳn ở chỗ an toàn, xem vành có méo, lốp có rách, tay lái có lệch không rồi mới chạy tiếp.
Xe thuê ở tiệm Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên gặp sự cố trên đường thì gọi 0942 467 674 trong giờ mở cửa 09:00–21:00 để được hướng dẫn. Chi phí hư hỏng nếu có cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng, đừng tự sửa ở chỗ lạ khi chưa hỏi.
Mùa mưa còn nhiều kiểu đường khó khác, bạn xem tiếp ở chuyên mục thời tiết và đường sá hoặc toàn bộ bài kỹ năng lái xe máy trước khi lên đường.