Lái xe máy phòng thủ không phải là đi rụt rè hay đi thật chậm. Đó là một cách nghĩ đơn giản: coi như người khác chưa thấy mình, và lúc nào cũng chừa sẵn một đường thoát nếu họ làm điều bất ngờ. Ở Hà Nội, nơi xe máy, ô tô, xe buýt và người đi bộ chen nhau trên cùng một mặt đường, tư duy này giúp người mới lái và khách tự lái lần đầu tránh được rất nhiều pha giật mình.
Lái xe máy phòng thủ bắt đầu từ hai giả định
Nghe khách kể lại những lần va quẹt nhỏ, tôi để ý phần lớn đều có chung một câu: “Tôi tưởng họ thấy mình.” Người lái phòng thủ bỏ chữ “tưởng” đó đi và đặt hai giả định trước khi lăn bánh:
- Người khác chưa thấy mình. Tài xế ô tô đang lùi ra hay xe máy trong ngõ đang lao ra đều có thể không biết bạn ở đó. Chỉ khi họ phản ứng rõ ràng với bạn thì mới tính là họ đã thấy.
- Luôn có một đường thoát. Ở mọi thời điểm, bạn cần biết nếu xe phía trước dừng gấp hoặc có người cắt ngang thì mình sẽ phanh ở đâu, lách sang đâu.
Hai điều này nghe thì hiển nhiên. Nhưng khi đã thành thói quen, cách bạn chọn vị trí, chọn tốc độ và đặt tay trên phanh sẽ thay đổi hẳn.
Coi như người khác chưa thấy mình
Những ai dễ không thấy bạn nhất
- Tài xế ô tô và xe tải: điểm mù quanh xe lớn rất rộng, nhất là sát cửa bên phụ và ngay sau đuôi xe.
- Người mở cửa ô tô đang đỗ ven đường, nhất là ở các phố đông trong khu phố cổ Hoàn Kiếm.
- Xe máy từ ngõ nhỏ ra đường chính, người lái thường chỉ liếc về một phía.
- Người đi bộ băng qua giữa hai hàng xe đang dừng, bị che khuất cho đến giây cuối.
Đừng tin vào ánh mắt
Một tài xế quay đầu về phía bạn chưa chắc đã nhìn thấy bạn. Có thể họ đang nhìn khoảng trống phía sau bạn. Dấu hiệu đáng tin hơn là hành động: xe giảm tốc, dừng hẳn, hoặc người đó gật đầu, ra hiệu cho bạn đi. Chưa thấy những dấu hiệu ấy thì cứ coi như họ sắp đi tiếp.
Báo hiệu sớm và rõ
Bật xi nhan vài giây trước khi đổi hướng, không đợi đến lúc đã nghiêng xe. Bấm còi ngắn, nhẹ khi đến góc khuất, đừng bấm còi kéo dài.
Đứng ở vị trí dễ thấy trong dòng xe
Muốn được nhìn thấy thì phải đứng ở chỗ người khác có thể nhìn thấy mình. Đây là những điều tôi luôn dặn khách:
- Nhìn vào gương của xe phía trước. Nếu bạn không thấy mặt tài xế ô tô trong gương chiếu hậu của họ, họ cũng không thấy bạn. Lùi lại hoặc lệch sang để vào được tầm gương.
- Không chạy song song sát thân xe tải, xe buýt. Hoặc vượt qua dứt khoát khi đủ chỗ, hoặc lùi lại phía sau một khoảng.
- Không nấp sau xe lớn khi chờ đèn. Dừng ngay sau một chiếc xe buýt, bạn biến mất khỏi tầm nhìn của xe rẽ từ hướng khác và cũng không thấy đèn tín hiệu.
- Ban đêm và ngày mưa, mặc áo hoặc áo mưa sáng màu. Màu tối gần như chìm vào nền đường ướt.
Vị trí trong làn cũng quan trọng. Trên những tuyến có nhiều ngõ hai bên như Nguyễn Văn Cừ ở Long Biên, đi hơi lệch vào phía trong làn xe máy giúp bạn cách miệng ngõ thêm một chút, đủ để hai bên kịp thấy nhau.
Luôn chừa đường thoát quanh xe
Khoảng trống phía trước
Giữ khoảng cách đủ để dừng được nếu xe phía trước phanh gấp. Mẹo dễ nhớ là chọn tốc độ sao cho mình dừng được trong đoạn đường mắt nhìn thấy, như bài chọn tốc độ theo đoạn đường nhìn thấy đã phân tích. Khi đường đông và chậm, khoảng cách có thể ngắn lại, nhưng đừng dí sát bánh sau xe khác.
Khoảng trống hai bên
Đừng để mình bị kẹp giữa hai ô tô, hay giữa một xe tải và lề đường cao. Bị kẹp như vậy, bạn chỉ còn đúng một phương án là phanh. Giữ khoảng cách ngang với xe bên cạnh cũng là chừa đường thoát, cách làm cụ thể có trong bài giữ khoảng cách ngang với xe máy bên cạnh.
Khi dừng chờ đèn đỏ
Dừng cách xe phía trước một khoảng nhỏ, đủ để lách ra nếu xe trước chết máy hay lùi lại. Trong lúc chờ, thỉnh thoảng liếc gương xem xe phía sau có đang lao tới mà không giảm tốc hay không.
Chuẩn bị sẵn phương án trước mỗi tình huống
Người lái phòng thủ không đợi chuyện xảy ra rồi mới nghĩ. Tôi hay chia việc này thành bốn bước ngắn:
- Quét: nhìn xa phía trước, liếc hai bên, liếc gương đều đặn.
- Nhận diện: cái gì có thể cắt vào đường đi của mình? Một đầu ngõ, một xe đang xi nhan, một nhóm người đứng sát mép đường.
- Dự đoán: nếu họ đi ra thật thì sẽ ra lúc nào, ra phía nào.
- Chuẩn bị: nhả bớt ga, đặt ngón tay sẵn trên tay phanh, chọn trước khoảng trống sẽ lách vào.
Bước thứ tư là chỗ nhiều người bỏ qua. Đặt sẵn ngón tay trên phanh khi đi qua đoạn có rủi ro giúp rút ngắn thời gian phản xạ, cách làm đúng có trong bài đặt sẵn ngón tay trên tay phanh khi đi phố đông.
Tình huống thường gặp trong nội đô Hà Nội
Ô tô đỗ ven phố cổ: cửa xe có thể bật mở bất cứ lúc nào. Nếu làn cho phép, đi cách thân xe một khoảng bằng chiều rộng cánh cửa.
Đầu ngõ ở Cầu Giấy, Đống Đa: ngõ nhỏ hay có xe máy bất ngờ lao ra. Gần tới đầu ngõ thì nhả ga, liếc vào trong, nếu có gương cầu lồi thì đọc gương. Cách đọc khoảng cách qua gương có trong bài gương cầu lồi ở góc ngõ và lối ra hầm.
Xe buýt tấp vào điểm dừng: thấy xe buýt bật xi nhan phải thì đừng cố chen vào khe giữa xe buýt và lề. Giảm tốc chờ phía sau, hoặc vượt sang trái khi đã chắc không có xe tới.
Xe phía trước bỗng giảm tốc: thường là vì họ thấy thứ bạn chưa thấy, như người băng qua đường hay một ổ gà. Giảm tốc theo ngay thay vì lách lên vượt.
Lưu ý cho khách thuê xe tự lái lần đầu
- Khi nhận xe, thử còi, đèn, xi nhan, đèn phanh và chỉnh gương cho vừa tầm mắt trước khi ra đường.
- Không nhìn điện thoại dẫn đường khi đang qua ngã tư hay đầu ngõ. Cần xem bản đồ thì tấp vào chỗ an toàn rồi mới xem.
- Đi chậm hơn dòng xe một chút không có lỗi gì. Đi nhanh hơn khả năng quan sát của chính mình mới là rủi ro.
Nếu xe có dấu hiệu lạ như phanh yếu hay còi không kêu, đừng cố chạy tiếp. Tấp vào chỗ an toàn và gọi cửa hàng theo số 0942 467 674.
Muốn luyện thêm từng kỹ năng nền tảng, bạn xem các bài trong mục kỹ năng lái cơ bản và chuyên mục kỹ năng lái xe máy.