Giờ tan tầm ở Ngã Tư Sở, trên Nguyễn Trãi hay đoạn Nguyễn Văn Cừ dồn về dốc cầu Chương Dương, rất dễ thấy cảnh người đi xe thả hai bàn chân quét dọc mặt đường, xe vẫn nhích từng chút. Thói quen lê chân khi đi xe máy này trông vô hại, thậm chí có vẻ chắc chắn hơn. Thực tế, bàn chân chạm đất lúc bánh xe còn lăn là một trong những cách dễ bị thương nhất trong kẹt xe: bị bánh xe khác cán, vướng gờ, trẹo cổ chân. Bài này giải thích vì sao, và cách tập để chân ở yên trên xe cho đến khi xe đã dừng hẳn.
Vì sao nhiều người quen lê chân khi đi xe máy
Thói quen này thường có lý do dễ hiểu:
- Sợ đổ khi đi quá chậm. Xe càng chậm càng khó giữ thăng bằng, nên người lái thả chân xuống như một cái chân chống di động.
- Dòng xe đi rồi dừng liên tục. Chân vừa nhấc lên đã phải đặt xuống, dần dần người ta để luôn chân dưới đất cho đỡ mỏi.
- Xe cao hoặc nặng so với người. Người thấp đi xe ga yên cao chỉ chạm đất bằng mũi chân, càng muốn giữ chân sẵn ở dưới.
- Mới lái, chưa tin vào ga và phanh. Chân trở thành phản xạ thay cho tay.
Cách sửa không phải là cố gồng mà là thay chỗ dựa: từ bàn chân sang ga đều, phanh sau và ánh mắt.
Những nguy cơ khi chân chạm đất lúc xe còn lăn
Bánh xe bên cạnh hoặc phía sau cán lên bàn chân
Trong kẹt xe, các xe đứng sát nhau và nhích lên không cùng lúc. Bàn chân bạn thò ra ngoài thân xe chính là vùng mà người bên cạnh không nhìn thấy. Chỉ cần xe bên cạnh lách vào hoặc xe phía sau nhích lên, bánh xe có thể đè lên mũi chân hay gót chân. Đi dép tông, dép quai hậu thì gần như không có gì che chắn.
Vướng gờ, nắp cống, mép vá đường
Mặt đường trong phố không phẳng như ta tưởng. Nắp cống, vết vá, mép đường dẫn lên vỉa hè hay rãnh đào cáp đều có thể giữ lại mũi giày đang kéo lê. Lúc đó xe vẫn đi tới, bàn chân bị kéo ngược về sau, cổ chân hoặc đầu gối bị vặn.
Chân bị kéo về phía bánh sau và ống xả
Khi bàn chân lê ra sau, nó tiến gần tới bánh sau, gác chân sau và ống xả. Trên xe số, ống xả nằm bên phải và rất nóng sau một quãng bò chậm; bắp chân hay mắt cá chạm vào là bỏng ngay.
Mất phanh sau trên xe số
Với xe số như Honda Wave, phanh sau nằm ở chân phải. Nếu chân phải đang quét dưới đất, bạn không thể phanh sau đúng lúc xe phía trước dừng đột ngột.
Mất tư thế, mất kiểm soát tay lái
Khi chân chạm đất trong lúc xe lăn, lực kéo từ mặt đường truyền ngược lên hông, người bị xoay, tay lái lệch theo. Nếu bàn chân trượt vào vệt dầu hoặc nền ướt, cả người có thể đổ nghiêng cùng xe.
Xe đi chậm vẫn đứng được mà không cần chống chân
Điều làm người mới yên tâm là xe máy hoàn toàn có thể đi rất chậm mà không đổ, nếu giữ được ba thứ: ga nhỏ và đều, rà nhẹ phanh sau để xe đầm lại, và mắt nhìn xa về phía trước thay vì nhìn bánh xe. Cách luyện ba điều này được nói chi tiết trong bài chạy chậm mà không loạng choạng khi kẹt xe. Khi đã có chỗ dựa đó, bàn chân không còn phải làm thay việc giữ thăng bằng.
Một mẹo đơn giản là đừng bám quá sát xe phía trước. Để một khoảng trống vừa đủ thì bạn có thể cho xe lăn đều thay vì đi một chút, dừng một chút, và số lần phải đặt chân xuống giảm hẳn.
Giữ chân ở đâu trong lúc bò chậm
Trên xe ga: đặt cả hai bàn chân trên sàn để chân, gót chân về phía sau, mũi chân hướng thẳng. Đầu gối khép nhẹ vào thân xe để thân dưới vững. Đừng để bàn chân chìa ra ngoài mép sàn.
Trên xe số: lòng bàn chân đặt trên gác chân, mũi giày trái gần cần số, mũi giày phải đặt hờ trên cần phanh sau để sẵn sàng đạp. Vị trí đặt chân chi tiết có trong bài tư thế ngồi lái xe số.
Dù đi xe nào, hãy kẹp nhẹ gối vào yên hoặc thân xe. Xe và người thành một khối, ít lắc hơn khi bò.
Chỉ đặt chân xuống khi xe đã dừng hẳn
Quy tắc cần nhớ rất ngắn: bánh xe còn lăn thì chân ở trên xe, bánh xe đứng yên thì mới được đặt chân xuống.
Trình tự khi dừng trong dòng xe:
- Nhìn trước chỗ mặt đường mình sẽ đặt chân: tránh nắp cống, vũng nước, mép gờ.
- Phanh cho xe dừng hẳn.
- Đặt một chân xuống, thường là chân trái, bàn chân sát thân xe chứ không thò ra xa. Trên xe số, chân phải vẫn để trên cần phanh.
- Khi dòng xe bắt đầu nhích, mở ga nhẹ và nhấc chân lên gác chân hoặc sàn ngay khi bánh xe lăn.
Nếu xe chỉ dừng một thoáng rồi đi tiếp, nhiều khi bạn có thể rà phanh sau để xe gần như đứng yên mà không cần đặt chân. Nhưng khi đã thấy xe sắp nghiêng, hãy dừng hẳn rồi chống chân, đừng nửa vời quét chân trong lúc xe vẫn lăn.
Tập bỏ thói quen lê chân trước khi vào giờ cao điểm
- Tập ở chỗ vắng trước. Một bãi trống hoặc đường nội bộ khu đô thị vào sáng sớm. Cho xe lăn thật chậm với ga nhỏ, rà phanh sau, giữ cả hai chân trên xe càng lâu càng tốt.
- Đi giày kín mũi khi biết sẽ qua đoạn hay tắc. Giày không thay được thói quen tốt nhưng giảm chấn thương nếu lỡ bị cán.
- Chọn làn ổn định. Trên các trục hay tắc như Nguyễn Trãi, Xuân Thủy hay Cầu Giấy, đi đều trong một làn ít phải dừng gấp hơn là lách liên tục.
Khi xe thuê quá cao hoặc quá nặng với bạn
Nếu bạn chỉ chạm đất bằng mũi chân và thấy luôn phải thả chân xuống mới yên tâm, có thể chiếc xe chưa hợp với vóc người bạn. Khi thuê xe, hãy ngồi thử và nói rõ chiều cao, kinh nghiệm lái để tiệm gợi ý mẫu phù hợp; xe số nhẹ như Honda Wave thường dễ làm quen hơn với người thấp. Sự khác nhau khi bò chậm giữa hai loại xe có trong bài kẹt xe giờ tan tầm ở Hà Nội: xe số hay xe ga đỡ mệt hơn.
Tóm lại, bàn chân không phải chân chống phụ. Giữ chân trên sàn hoặc gác chân khi xe còn lăn, chỉ đặt xuống khi xe dừng hẳn, và để ga đều cùng phanh sau lo phần thăng bằng. Các kỹ năng nền tảng khác nằm trong mục kỹ năng lái cơ bản, còn kinh nghiệm đi xe máy ở Hà Nội nói chung có trong chuyên mục kỹ năng.