Người quen xe ga lần đầu thuê một chiếc xe số để đi trong phố thường kể cùng một chuyện: mỗi lần đạp số là xe chồm lên một cái, hoặc hẫng đi rồi khựng lại, người ngồi sau cụng mũ vào lưng mình. Sang số xe máy không giật thật ra không cần tay nghề gì đặc biệt, chỉ cần đúng thứ tự ba việc: nhả ga, đạp số dứt khoát, rồi ăn ga lại đúng lúc. Bài này nói riêng về chuyện chống giật trên xe số côn tự động như Wave, Sirius hay Future, cho người mới chuyển từ xe ga sang.
Phần thứ tự số và cách đọc cần số từng dòng xe đã có ở bài cách vào số Yamaha Sirius cho người mới và bài đi Honda Wave số mấy cho hợp. Ở đây ta chỉ bàn cái nhịp giữa tay và chân.
Vì sao sang số xe máy không giật lại khó với người quen xe ga
Trên xe ga, bộ truyền tự lo mọi thứ, tay phải chỉ việc vặn và trả. Xe số côn tự động thì khác: khi bạn đạp cần số, ly hợp tạm ngắt để bánh răng đổi khớp, lúc nhấc chân ra ly hợp đóng lại. Xe chỉ giật khi tốc độ quay của máy và tốc độ của bánh xe lệch nhau quá nhiều vào đúng khoảnh khắc ly hợp đóng.
Hiểu điều này thì mọi mẹo chống giật đều quy về một ý: làm sao lúc nhấc chân khỏi cần số, máy và bánh xe đã gần khớp nhau. Tay ga là công cụ để làm việc đó. Người quen xe ga hay giữ nguyên ga khi đạp số vì phản xạ cũ, và đó là nguồn giật phổ biến nhất.
Nhịp ba bước: nhả ga, đạp số, ăn ga lại
Hãy nghĩ đến cú sang số như một nhịp đếm “một, hai, ba”.
Một: nhả ga. Trả tay ga về gần hết trước khi chân chạm cần số. Không cần đóng ga hoàn toàn khi lên số, chỉ cần máy đã hết kéo. Khoảnh khắc này rất ngắn, bằng một nhịp thở ra.
Hai: đạp số dứt khoát, hết hành trình. Dùng mũi giày đạp xuống hoặc gót giày đạp phía sau, tùy kiểu cần số, một lực gọn và đi hết hành trình cho đến khi cảm thấy tiếng “cách” ăn khớp. Đạp lưng chừng, rón rén, là cách dễ làm số ăn không trọn hoặc xe hẫng lâu hơn cần thiết.
Ba: nhấc chân và ăn ga lại. Ngay khi số đã vào, nhấc chân khỏi cần số rồi vặn ga trở lại từ từ, không vặn một phát lên mức cũ. Tay ga đi sau chân nửa nhịp.
Khi đã quen, ba bước nối thành một động tác liền. Lúc đầu cứ đếm thành tiếng trong đầu cũng được.
Lên số êm: phân biệt giật chồm và giật hẫng
Người mới hay gặp hai kiểu giật khi lên số, và mỗi kiểu có một nguyên nhân riêng.
Giật chồm, kèm tiếng lạch cạch. Đây là lúc bạn đạp số khi ga vẫn đang mở. Ly hợp phải đóng lại trong lúc máy còn đang kéo mạnh, cả xe giật về trước. Cách sửa: nhả ga trước, rồi mới đạp. Thứ tự này quan trọng hơn tốc độ thao tác.
Giật hẫng, xe chúi đầu rồi mới đi. Đây là kiểu ngược lại: nhả ga quá lâu, hoặc lên số quá sớm khi xe chưa đủ đà, máy tụt vòng tua, xe hụt hơi rồi mới kéo lại. Cách sửa: rút ngắn khoảng nghỉ giữa nhả ga và đạp số, và chỉ lên số khi tiếng máy đã bắt đầu dày lên.
Một kiểu giật thứ ba ít người để ý là ăn ga lại quá mạnh ngay sau khi nhấc chân. Số đã vào êm, nhưng một cú vặn ga gắt làm xe vẫn bật về trước. Ăn ga lại như kéo một sợi dây chun, từ chậm đến đều.
Một đoạn thẳng thoáng như Nguyễn Văn Cừ hướng về cầu Chương Dương ngoài giờ cao điểm là chỗ dễ tự kiểm tra: đi số một, số hai rồi số ba, mỗi lần lên số để ý xem người mình có bị đẩy về trước hay kéo ra sau không.
Xuống số êm: khớp tốc độ trước khi đạp
Xuống số là lúc xe giật mạnh hơn, vì số thấp hơn làm máy phải quay nhanh hơn ở cùng tốc độ xe. Vài nguyên tắc:
- Giảm tốc bằng phanh trước, rồi mới xuống số. Đừng dùng cú xuống số để hãm xe từ tốc độ cao. Đợi xe chậm lại tới mức hợp với số thấp hơn, rồi mới đạp.
- Nhả hết ga trước khi đạp. Xuống số mà tay còn ga là xe vừa ghìm vừa giật.
- Xuống từng số một. Đang số bốn muốn về số hai thì đạp hai lần, có nhịp ngắn ở giữa, đừng dồn liền một cú.
- Giữ cần số thêm nửa nhịp rồi thả chân từ từ. Trên xe côn tự động, lúc chân còn giữ cần số là ly hợp còn ngắt. Thả chân chậm giúp ly hợp đóng lại mềm hơn, giống như nhả côn từ từ trên xe côn tay.
Trường hợp hay gặp trong phố là xuống dốc cầu Long Biên hoặc đến gần đèn đỏ ở ngã tư Nguyễn Văn Cừ, Ngọc Lâm. Phanh nhẹ trước, xe chậm dần, rồi về số theo từng nấc, đến lúc dừng là đã về số một hoặc số N tùy xe.
Không chạm cần số khi không đổi số
Lỗi này không gây giật ngay mà gây hại âm thầm. Người mới hay để mũi giày gác hờ lên cần số cho tiện đạp. Vấn đề là cần số trên xe côn tự động gắn liền với ly hợp: chỉ một lực tì nhẹ cũng có thể làm ly hợp hé ra, xe hẫng ga không rõ lý do, ly hợp mòn nhanh hơn, có khi số bị nhảy giữa đường.
Thói quen đúng:
- Đặt bàn chân trái lên gác chân, mũi giày ở dưới hoặc tránh hẳn cần số khi đi đều.
- Chỉ đưa chân lên cần số khi định đổi số, đổi xong rút chân về.
- Đi giày gọn, mũi không quá to, để không vô tình chạm cần số khi ôm cua hay qua gờ giảm tốc.
- Khi chở người hoặc chở đồ, để ý chân người ngồi sau hay túi đồ treo không đè vào cần số.
Với xe thuê, giữ đúng thói quen này cũng là giữ hộp số cho người đi sau. Nếu lúc nhận xe bạn thấy cần số ăn lệch, kêu lạ hoặc số hay nhảy, báo ngay tiệm để kiểm tra hoặc đổi xe, đừng cố đi.
Tập ở đâu cho quen nhịp
Không nên tập nhịp sang số giữa dòng xe giờ cao điểm. Chọn một đoạn thoáng, ít ngã rẽ, như đường Cổ Linh hay các tuyến ven đê phía Long Biên vào sáng sớm, rồi tập theo thứ tự:
- Đi số một, lên số hai, chỉ tập nhịp nhả ga và đạp số cho đến khi không còn chồm.
- Thêm số ba, để ý tiếng máy để biết khi nào lên.
- Tập xuống số từ ba về hai về một, phanh nhẹ trước mỗi lần.
- Cuối cùng chạy một vòng nhỏ trong phố vắng, vừa đi vừa đổi số theo tình huống.
Mỗi buổi chừng hai mươi phút là đủ, vài buổi là tay chân tự vào nhịp. Nếu tay phải vẫn còn vụng khi vặn và trả ga, tập riêng phần đó theo bài vào ga và trả ga mượt cho người mới trước. Phần lý thuyết chung về lên xuống số có ở bài kỹ thuật lên xuống số xe máy số.
Sang số không giật gói gọn trong ba nhịp: nhả ga trước, đạp số dứt khoát hết hành trình, ăn ga lại từ từ, cộng với một thói quen là không gác chân lên cần số khi không cần. Các kỹ năng nền khác có ở mục kỹ năng lái cơ bản, còn toàn bộ chủ đề lái xe máy ở Hà Nội nằm trong chuyên mục kỹ năng.