Sau một cơn giông đầu hè, sáng hôm sau bạn rẽ vào con phố có hàng cây lớn lâu năm ở Ba Đình hay Hoàn Kiếm và thấy mặt đường lấm tấm quả rụng. Quả sấu rụng trên đường xe máy trông vô hại, nhưng đó là những vật tròn, nhẵn, nằm đúng chỗ bánh xe đi qua, và bánh cán phải một quả có thể lăn lệch hoặc trượt trong tích tắc. Bài này đi theo thứ tự một đoạn phố: nhận ra từ xa, giảm tốc trước khi vào, chọn vệt đi, rồi xử lý lúc dừng xe.
Quả sấu rụng trên đường xe máy: vì sao bánh xe dễ lăn trượt
Quả sấu tròn, vỏ nhẵn. Nằm lẻ trên mặt nhựa, nó giống một viên bi lớn đặt giữa vệt bánh. Bánh xe máy chỉ có một dải cao su hẹp chạm đường, nên khi dải đó đè lên một vật tròn, quả có thể lăn về một phía và kéo theo bánh xe hơi lệch hướng. Ở bánh trước, cảm giác thường là tay lái giật nhẹ một nhịp; ở bánh sau, là đuôi xe khẽ lạng. Mặt đường càng ướt thì càng dễ xảy ra chuyện này, mà sau giông, đoạn đường dưới tán cây thường khô chậm hơn chỗ trống.
Quả đã bị cán dập còn có thể để lại nước và thịt quả bám mặt đường, nên một đoạn phố có thể trơn hơn vẻ ngoài của nó, nhất là chỗ nhiều xe đã chạy qua. Bài này không đưa con số nào về độ trơn; điều chắc chắn là mặt đường có vật tròn nằm rời thì phải đi chậm hơn bình thường.
Luật cũng đòi hỏi như vậy. Theo Điều 12 khoản 2 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, người điều khiển phương tiện phải bảo đảm tốc độ phù hợp điều kiện của cầu, đường, mật độ giao thông, địa hình, thời tiết và các yếu tố ảnh hưởng khác để bảo đảm an toàn. Khoản 3 điểm b của cùng điều yêu cầu quan sát, giảm tốc độ hoặc dừng lại khi có báo hiệu cảnh báo nguy hiểm hoặc có chướng ngại vật trên đường. Luật không nhắc riêng quả rụng, nhưng một đoạn phố phủ quả tròn rõ ràng là điều kiện đường cần tốc độ phù hợp.
Nhận ra đoạn phố nhiều quả rụng từ xa
Muốn kịp giảm tốc, bạn cần thấy đoạn đó trước khi bánh trước chạm vào. Có bốn dấu hiệu hay gặp:
- Nhìn lên: hàng cây lớn lâu năm che kín hai bên phố, tán thấp sát mặt đường.
- Nhìn xuống: những chấm tròn nằm rải sát lề, giữa vệt bánh, chỗ dày thì dồn thành đám.
- Nhìn người: có người cúi nhặt quả ven lề, hoặc xe phía trước bỗng chậm lại, lạng nhẹ.
- Nhìn bề mặt: vệt sẫm, bóng ướt, mảnh vỏ vỡ nằm trên nhựa.
Đừng đợi thấy từng quả mới chậm lại; thấy tán dày và mặt đường lấm tấm là đã nên nhả ga. Nếu đoạn phố chưa được dọn, quả thường dồn sát lề, đúng làn xe máy hay đi. Mùa quả rụng theo thời tiết từng năm, không có ngày cố định.
Giảm tốc trước khi vào đoạn quả rụng
Tất cả thao tác nên xong trước khi bánh xe lên quả đầu tiên:
- Nhả ga sớm khi còn cách đoạn có quả một quãng, để xe chậm dần mà không phải bóp phanh mạnh.
- Bóp phanh nhẹ, cả trước lẫn sau, lúc bánh còn trên mặt đường sạch. Đủ chậm rồi mới vào đoạn có quả.
- Giữ hai tay trên tay lái. Điều 33 khoản 3 điểm d Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ cấm buông cả hai tay, nên đừng buông một tay để gạt quả hay ra hiệu cho xe sau.
- Ngồi thẳng, mắt nhìn xa. Nhìn chằm chằm xuống quả ngay trước bánh sẽ làm tay lái vô thức đánh theo.
- Nới khoảng cách với xe phía trước, vì xe đó có thể lạng hoặc chậm đột ngột đúng lúc cán phải quả.
Chậm đến mức nào thì tùy đường và tùy xe. Mốc dễ nhớ là chậm đủ để bạn dừng được trong quãng mặt đường mình nhìn thấy rõ.
Chọn vệt đi và cán qua quả thế nào
Hãy chọn vệt thưa quả nhất, nhưng đừng đánh lái gấp để lách từng quả. Lách qua lách lại làm xe nghiêng đổi chiều liên tục, nguy hiểm hơn cán thẳng một hai quả. Nếu không còn vệt nào sạch, hãy chấp nhận đi thẳng, chậm và đều.
Khi bánh đã lên quả:
- Giữ xe thẳng, tay lái mềm vừa phải, đừng gồng cứng.
- Ga đều hoặc nhả nhẹ, không tăng ga đột ngột.
- Không bóp phanh lúc bánh còn nằm trên quả. Phanh xong xuôi rồi mới bóp nhẹ nếu cần.
- Nếu bánh lệch, đừng giật tay lái ngược lại; giữ nguyên hướng, để xe tự thẳng lại rồi mới chỉnh.
Đừng mặc định vệt bánh xe phía trước là sạch: quả bị cán dập có thể để lại lớp nhớt mỏng. Khi vào cua hoặc ngã rẽ dưới tán cây, hãy giảm tốc xong trước khi nghiêng xe, ôm cua rộng và nghiêng ít. Cách xử lý cũng gần với đường nhiều lá rụng ở Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu, có thêm cách về số và rà phanh cho xe số. Lớp bùn mỏng trơn ngoài đường làng cũng cần nguyên tắc giữ thẳng, đi chậm tương tự, như trong bài đường bùn mùa cấy lúa.
Nếu cả đoạn phố phủ quả dày kín làn, hãy tìm phố song song nếu có, hoặc đi thật chậm theo nhịp dòng xe thay vì cố vượt.
Dừng xe, đỗ xe và người đi bộ sau giông
Sau giông, có thể có người cúi nhặt quả hoặc trẻ nhỏ chạy ra lề, nên hãy chừa khoảng cách rộng khi đi sát lề. Khi cần dừng xe, đỗ xe trên đường, Điều 18 khoản 3 điểm b nêu rõ phải không làm ảnh hưởng đến người đi bộ và các phương tiện tham gia giao thông đường bộ. Vì vậy đừng dừng giữa làn để nhặt hay chụp ảnh quả rụng.
Vài lưu ý khi dừng:
- Khi gió còn mạnh, tránh dừng ngay dưới tán cây lớn, vì cành và quả có thể còn rơi thêm.
- Dựng chân chống ở chỗ mặt nhựa sạch; quả nằm dưới chân chống có thể lăn và làm xe nghiêng.
Xe thuê: kiểm tra lốp và phanh trước khi vào mùa giông
Lốp mòn nhẵn bám kém trên mặt đường ướt và trên đoạn có vật rời. Trước chuyến đi, hãy nhìn gai lốp, bóp thử phanh trước và đạp thử phanh sau xem có ăn đều không. Thấy lốp mòn hay phanh lỏng thì báo tiệm trước khi đi chứ đừng cố chạy. Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00; cần hỏi thêm về xe, bạn gọi 0942467674.
Tóm lại
Quả sấu rụng đầy phố sau giông không phải chuyện lớn nếu bạn nhớ bốn việc: thấy tán cây dày và mặt đường lấm tấm thì nhả ga sớm, giữ hai tay trên tay lái, cán thẳng thay vì đánh lái gấp, và không phanh khi bánh đang nằm trên quả. Các tình huống thời tiết khác như mưa rào, đường ướt hay gió mạnh được gom trong mục thời tiết và đường sá, còn kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nói chung nằm trong chuyên mục kỹ năng.