Những buổi sáng gió mùa đông bắc tràn về Hà Nội, người đi làm sớm bằng xe máy thường chỉ để ý tới áo khoác, găng tay và chuyện xe khó nổ máy. Ít ai nghĩ tới lốp xe máy trời rét: sau một đêm dựng ngoài sân hay dưới hầm gửi xe lạnh, lốp vừa nguội cứng vừa có thể non hơi hơn hôm trước, nên mấy phút đầu đường đi bám kém hơn cảm giác của người lái. Bài này giải thích vì sao lại như vậy, cách kiểm tra hơi lốp trước khi đi, và cách phanh, vào cua trong vài cây số đầu cho an toàn.
Vì sao lốp xe máy trời rét bám đường kém lúc mới đi
Có hai chuyện xảy ra cùng lúc khi trời rét.
Không khí trong lốp co lại khi lạnh. Lốp được bơm vào một buổi chiều ấm thì sáng hôm sau trời rét, hơi bên trong co lại và lốp mềm hơn một chút. Nếu lốp vốn đã hơi non từ trước, buổi sáng lạnh sẽ khiến nó non rõ hơn. Lốp non làm xe nặng lái, ôm cua bị ì và bánh dễ biến dạng khi phanh.
Cao su nguội thì cứng hơn. Mặt lốp bám đường tốt nhất khi cao su đã ấm lên và mềm ra sau một lúc chạy. Lúc vừa dắt xe ra khỏi nhà, cao su còn lạnh, độ bám trên mặt đường kém hơn so với khi đã đi được một quãng. Cảm giác lái có thể vẫn bình thường, nhưng nếu phải phanh gấp hay nghiêng xe nhiều, lốp nguội dễ trượt hơn.
Thêm vào đó, sáng sớm mùa đông ở Hà Nội mặt đường thường ẩm sương, vạch sơn và nắp cống trơn hơn, nhất là trên mặt cầu và những đoạn đê thoáng gió.
Kiểm tra hơi lốp trước khi rời nhà
Việc này mất chưa tới một phút nhưng nên thành thói quen trong những tuần rét:
- Nhìn bánh xe khi đã ngồi lên xe. Lốp bị bè ra rõ ở chỗ tiếp đất, nhất là bánh sau, là dấu hiệu non hơi.
- Bóp thử thành lốp bằng ngón tay cái. So sánh với cảm giác hôm trước; lốp lún sâu dễ dàng là cần bơm thêm.
- Dắt xe vài bước và chú ý tay lái. Tay lái nặng bất thường hoặc xe như bị kéo lệch một bên có thể do một bánh non hơi.
Đừng tự đoán con số áp suất. Mức hơi phù hợp do nhà sản xuất khuyến nghị, thường ghi trong sổ hướng dẫn sử dụng hoặc trên tem dán ở thân xe. Cách đơn giản nhất là ghé tiệm sửa xe quen và nhờ họ bơm theo đúng khuyến nghị của xe, đo bằng đồng hồ chứ không bóp tay. Không bơm thật căng cho “chắc” vì lốp quá căng cũng giảm diện tích bám đường. Nếu bạn đi xe ga thuê, có thể đọc thêm bài áp suất lốp xe ga thuê chuẩn bao nhiêu để biết cách đọc thông tin trên xe.
Nếu hôm nào lốp non nhiều bất thường so với ngày thường, có thể không chỉ do lạnh mà do lốp đang xì chậm. Khi đó nên nhờ thợ kiểm tra van và mặt lốp, như những dấu hiệu nêu trong bài lốp non hơi giữa kỳ thuê, phát hiện từ cảm giác lái.
Vài cây số đầu: phanh sớm và nhẹ tay hơn
Khi đã lên đường, hãy coi quãng đầu tiên là quãng “làm ấm” cho cả lốp lẫn người lái. Một số cách điều chỉnh:
- Phanh sớm hơn thường lệ. Nhả ga từ xa khi thấy đèn đỏ hay xe phía trước chậm lại, để có thời gian phanh từ tốn.
- Bóp phanh nhẹ rồi tăng dần, dùng cả phanh trước và phanh sau, tránh bóp mạnh một phanh. Cách phối hợp hai phanh được nói kỹ trong bài phanh trước, phanh sau dùng thế nào.
- Giữ khoảng cách với xe trước rộng hơn, vì quãng phanh trên mặt đường ẩm với lốp nguội sẽ dài hơn.
- Tránh phanh khi bánh đang đè lên vạch sơn, nắp cống hay mặt sắt, những chỗ trơn nhất buổi sáng sương.
Sau một lúc chạy đều, lốp ấm dần và độ bám trở lại bình thường. Bạn không cần đếm chính xác; chỉ cần nhớ những phút đầu tiên là lúc nên nhẹ tay nhất.
Vào cua nhẹ tay: giảm tốc trước, nghiêng ít
Cua là nơi lốp nguội và non hơi dễ lộ điểm yếu nhất. Khi xe nghiêng, phần bám đường của lốp nhỏ lại, nếu cao su còn lạnh thì giới hạn trượt càng thấp.
- Giảm tốc xong trước khi vào cua, không vừa phanh vừa nghiêng xe.
- Ôm cua rộng, nghiêng xe ít, giữ ga đều trong cua.
- Nhìn về phía lối ra của cua để tay lái đi theo hướng nhìn một cách tự nhiên.
- Cẩn thận với dốc lên xuống cầu có đoạn cong, vì đó vừa là chỗ gió lạnh, vừa hay đọng sương.
Ví dụ một người đi làm sớm từ Bồ Đề, Long Biên sang Hoàn Kiếm: dắt xe ra khỏi ngõ, đi dọc Nguyễn Văn Cừ rồi lên cầu Chương Dương. Quãng trong phố và đoạn lên cầu chính là vài cây số đầu, lốp còn nguội, mặt cầu ẩm sương. Đi chậm hơn một chút, phanh sớm khi xuống dốc cầu phía Trần Quang Khải và ôm cua rộng ở đoạn rẽ là đủ để an toàn. Tương tự với người đi từ Đông Anh qua cầu Nhật Tân vào Tây Hồ, hay chạy dọc đê Nghi Tàm lúc trời còn sương.
Sương muối, mặt đường ẩm và những ngày rét đậm
Có những sáng rét đậm, mặt đường phủ một lớp ẩm mỏng khó nhận ra bằng mắt. Lúc đó, lốp nguội cộng mặt đường ẩm khiến xe dễ trượt hơn bình thường. Nếu thấy mặt đường bóng loáng, sương dày, hãy giảm tốc rõ hơn nữa và bật đèn để người khác dễ thấy mình. Những lưu ý khi đi trong sương muối buổi sớm có trong bài chạy xe máy lúc sương muối buổi sớm, còn việc chuẩn bị quần áo, găng tay cho người lái nằm ở bài trời lạnh đi xe máy sáng sớm ở Hà Nội chuẩn bị thế nào.
Về quy định, luật giao thông nói chung yêu cầu người lái điều khiển tốc độ phù hợp với điều kiện mặt đường và thời tiết. Sáng rét, đường ẩm chính là lúc nên áp dụng điều đó một cách tự giác.
Khách thuê xe vào mùa đông nên làm gì
Nếu bạn thuê xe máy trong những tuần rét, khi nhận xe hãy nhìn và bóp thử cả hai bánh, hỏi tiệm về mức hơi khuyến nghị của chiếc xe. Trong thời gian thuê, nếu thấy lốp non sau một đêm lạnh, ghé tiệm sửa xe gần nhất nhờ bơm theo khuyến nghị, hoặc liên hệ tiệm cho thuê để được hướng dẫn.
Tóm lại, sáng rét lốp xe máy vừa nguội vừa dễ non hơi, nên hãy kiểm tra hơi lốp trước khi đi, nhờ thợ bơm theo khuyến nghị của nhà sản xuất, rồi phanh sớm, nhẹ tay và vào cua từ tốn trong vài cây số đầu. Các kinh nghiệm lái xe theo thời tiết được gom ở mục thời tiết và đường sá, còn kỹ năng lái xe máy nói chung nằm trong chuyên mục kỹ năng.