Lần đầu nhả côn xe côn tay, gần như ai cũng gặp một trong hai cảnh: buông tay côn hơi nhanh là xe giật rồi tắt máy, còn vặn ga mạnh thì xe chồm lên phía trước. Cả hai đều xuất phát từ một chỗ: chưa biết điểm bắt côn nằm ở đâu và chưa quen nhịp giữa tay trái với tay phải. Bài này chỉ tập trung vào đúng một thao tác, từ lúc xe đứng yên ở số một cho tới khi lăn bánh êm, để người lần đầu cầm xe côn tay có thể tự tập ở một bãi trống ven Hà Nội trước khi ra phố.
Trước khi tập: hỏi cửa hàng và xem lại giấy phép lái
Không phải cửa hàng cho thuê xe máy nào cũng có sẵn xe côn tay, và mỗi xe lại có tay côn nặng nhẹ, sơ đồ số khác nhau. Nếu bạn muốn thuê loại xe này, hãy hỏi trực tiếp cửa hàng xem hiện có xe côn tay hay không, xe đó vào số theo kiểu nào và tay côn đã được chỉnh ra sao.
Chuyện giấy phép lái cũng cần làm rõ trước khi nổ máy. Hạng bằng phải phù hợp với loại xe và dung tích xe bạn định đi; điều này tùy vào chính chiếc xe, nên cách chắc nhất là hỏi cửa hàng thông số xe rồi đối chiếu với bài các hạng bằng lái xe máy tại Việt Nam. Nếu còn phân vân giữa xe côn tay, xe số và xe ga cho chuyến đầu, bài lần đầu thuê xe máy nên chọn xe số hay xe tay ga giúp bạn cân nhắc trước.
Điểm bắt côn là gì và vì sao nhả côn xe côn tay hay chết máy
Tay côn giống cầu nối giữa động cơ và bánh sau: bóp hết thì cầu bị cắt, buông hết thì máy kéo bánh trực tiếp. Ở giữa hai đầu đó có một đoạn ngắn mà đĩa côn bắt đầu ma sát với nhau, máy truyền một phần lực xuống bánh. Đoạn ấy gọi là điểm bắt côn, hay vùng ma sát.
Xe chết máy khi khởi hành vì bánh sau đứng yên đòi một lực lớn để bắt đầu lăn, trong khi máy ở vòng tua thấp không đủ sức. Nếu bạn buông côn qua vùng ma sát quá nhanh, máy bị ghìm đột ngột và tắt. Ngược lại, nếu vặn ga lớn rồi thả côn, máy có thừa lực, bánh sau bị kéo mạnh và xe vọt. Bí quyết là đi qua vùng ma sát thật chậm, với đủ ga để máy không hụt hơi.
Tìm điểm bắt côn khi xe còn đứng yên
Bước này nên làm khi xe đã nổ máy, bạn ngồi vững trên yên, hai chân chống đất, xe ở số không.
- Bóp hết tay côn bằng bốn ngón tay trái, giữ chặt.
- Vào số một. Trên nhiều xe côn tay, số một nằm ở phía dưới, nhưng hãy nhìn sơ đồ số in trên vỏ máy hoặc hỏi cửa hàng cho chắc.
- Không vặn ga. Nhả tay côn thật chậm, như đang mở một cánh cửa nặng từng chút một.
- Lắng nghe tiếng máy và cảm nhận thân xe. Đến một lúc, tiếng máy trầm xuống một chút, đầu xe hơi nhún hoặc muốn nhích về phía trước. Đó là điểm bắt côn.
- Dừng tay ở đó, đừng nhả thêm. Bóp côn trở lại để xe đứng yên.
Lặp lại năm sáu lần cho tới khi tay trái tự nhớ được vị trí ấy.
Phối hợp ga và côn để lăn bánh êm
Khi đã thấy được điểm bắt côn, giờ mới thêm tay phải vào. Thứ tự gọn nhất là:
- Nhả côn tới điểm bắt côn rồi giữ. Xe đang hơi rướn về phía trước.
- Mở ga thật nhẹ, chỉ đủ nghe máy lên tiếng một chút. Không cần vặn sâu, chỉ như hé vòi nước.
- Tiếp tục nhả côn chậm trong lúc giữ ga đều. Xe bắt đầu lăn.
- Khi xe đã lăn vài mét, nhả hết tay côn. Lúc này mới đưa hai chân lên gác chân.
Có một mẹo nhỏ để không hoảng: nếu xe bắt đầu giật hoặc tiếng máy trầm hẳn như sắp tắt, đừng buông thêm côn mà hãy bóp nhẹ côn lại một chút. Máy sẽ hồi lại, rồi bạn thử nhả tiếp. Nếu xe chồm lên, bóp côn và nhả ga cùng lúc, xe sẽ chậm lại ngay. Khả năng điều khiển ga mềm trên xe côn tay cũng giống cách luyện ở bài vào ga và trả ga mượt cho người mới, chỉ khác là có thêm tay côn để giữ nhịp.
Bài tập cho xe tự bò không cần ga
Với nhiều xe, máy ở vòng tua không tải đủ để kéo xe bò chậm trên mặt phẳng. Hãy thử chỉ dùng tay côn: nhả tới điểm bắt côn, giữ, rồi nhả thêm cực chậm cho xe bò như người đi bộ. Nếu xe tắt máy, bóp côn, nổ lại và làm lại.
Tập ở chỗ vắng: chọn nơi và cách sắp xếp buổi tập
Buổi tập đầu không cần xa xôi, chỉ cần một mặt đường phẳng, rộng và ít người. Ở ven Hà Nội, một số đường nội bộ trong các khu đô thị mới phía Long Biên, Gia Lâm hay Đông Anh khá vắng vào sáng sớm cuối tuần, nhưng hãy quan sát thực tế, tránh chỗ trẻ con chơi hoặc có biển cấm. Mặt đường nên khô, không có cát sỏi, không dốc.
Trình tự gọn cho một buổi: tìm điểm bắt côn khi đứng yên, cho xe tự bò bằng côn, rồi khởi hành có ga và dừng lại, lặp tới khi ba lần liền không chết máy.
Tránh tập ngay ở những nơi đông xe như phố cổ Hàng Bạc, Hàng Đào hay dốc lên cầu Long Biên. Giữa dòng xe, một lần chết máy kéo theo tiếng còi và áp lực, khiến tay càng luống cuống. Khởi hành trên dốc là bài khó hơn, nên để sau khi đã chắc trên mặt phẳng; cách giữ chân và tay ở dốc được nói trong bài để chân đúng côn khi ngang dốc xe số thuê.
Khi chết máy giữa đường: làm lại theo thứ tự
Dù đã tập kỹ, ra đường thật bạn vẫn có thể chết máy ở một ngã tư khi đèn vừa chuyển xanh. Điều quan trọng là không cuống. Làm lần lượt:
- Bóp phanh giữ xe đứng yên, chân chống đất.
- Bóp côn hoặc về số không, tùy cách khởi động của xe.
- Nổ máy lại, quan sát gương và người xung quanh.
- Vào số một, nhả côn tới điểm bắt côn, thêm ga nhẹ và đi.
Nếu phía sau bấm còi, cứ bình tĩnh. Nếu xe nhiều lần tắt dù bạn đã nhả rất chậm, có thể tay côn hoặc vòng tua không tải cần chỉnh; khi đó hãy dừng lại và báo cửa hàng thay vì cố đi tiếp.
Nhả côn xe côn tay êm là chuyện của cảm giác hơn là sức, và cảm giác chỉ đến sau nhiều lần lặp lại ở chỗ an toàn. Khi đã khởi hành mượt trên mặt phẳng, bạn có thể ôn thêm các nền tảng khác trong mục kỹ năng lái cơ bản, và xem toàn bộ bài hướng dẫn lái xe máy ở Hà Nội tại chuyên mục kỹ năng.