Sáng sớm bạn chạy xe từ Long Biên qua cầu Chương Dương vào phố cổ, mặt trời ở sau lưng, mặt đường phía trước sáng rõ từng vết nứt, cảm giác lái rất dễ chịu. Nhưng đúng lúc đó, xe ngược chiều bị chói nắng: người đi về phía đông đang nhìn thẳng vào quả cầu lửa sát đường chân trời, và bạn nằm gọn trong vùng lóa ấy. Bạn thấy họ rất rõ, còn họ có thể hoàn toàn không thấy bạn. Bài này dành cho người đang đi xuôi nắng, tức hướng tây buổi sáng và hướng đông buổi chiều, để hiểu vì sao mình bị “tàng hình” và nên làm gì ở mỗi nút giao.
Vì sao xe ngược chiều bị chói nắng lại là chuyện của bạn
Khi mặt trời thấp ngang tầm mắt, người đi ngược chiều phải nhìn qua một vùng sáng chói. Mắt họ co đồng tử lại để chịu ánh sáng, mọi thứ đứng giữa họ và mặt trời biến thành một khối tối mờ, không rõ đường nét. Một chiếc xe máy nhỏ, người lái mặc áo sẫm, chạy đúng trục với mặt trời gần như hòa vào nền lóa đó.
Chuyện tệ hơn khi ô tô ngược chiều có kính chắn gió bám bụi hoặc mờ hơi nước: ánh nắng tán ra khắp mặt kính thành một lớp sương trắng. Nhiều người phản xạ bằng cách giơ tay che, nheo mắt hoặc cúi đầu, nghĩa là trong vài giây họ đang lái gần như mù.
Điều nguy hiểm nằm ở cảm giác của chính bạn. Vì đường trước mặt sáng đẹp, bạn dễ nghĩ mọi người cũng nhìn rõ như mình. Thực tế ngược lại: phía nhìn rõ là phía có trách nhiệm đề phòng, vì phía kia không có khả năng đề phòng bạn.
Nhận ra lúc mình đang nằm trong vùng khuất của người đối diện
Không cần tra giờ mặt trời mọc hay lặn mỗi ngày, chỉ cần để ý vài dấu hiệu ngay trên đường:
- Bóng của bạn và chiếc xe đổ dài ra phía trước. Đó là tín hiệu rõ nhất rằng mặt trời ở thấp và ngay sau lưng.
- Người đi ngược chiều nheo mắt, kéo tấm che nắng, giơ tay lên trán. Ô tô hạ tấm che nắng xuống là họ đang bị lóa.
- Mùa đông và đầu xuân. Mặt trời lên chậm, đứng thấp lâu hơn, nên khoảng thời gian chói kéo dài hơn mùa hè.
Ở Hà Nội, những đoạn gần như chạy theo hướng đông tây là nơi hiện tượng này rõ nhất: trục Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hoàng Quốc Việt, Đại lộ Thăng Long, hay đường lên dốc cầu và xuống dốc cầu ở Long Biên.
Xe chờ rẽ trái cắt mặt: tình huống nguy hiểm nhất
Trong các va chạm liên quan đến nắng thấp, kịch bản đáng sợ nhất là xe ngược chiều đang chờ rẽ trái ở ngã tư. Người lái nhìn về phía bạn để tìm khoảng trống, nhưng hướng nhìn đó đâm thẳng vào mặt trời. Họ thấy một khoảng sáng, tưởng là trống, và cho xe cắt ngang qua làn của bạn.
Đọc dấu hiệu một xe sắp rẽ cắt mặt
- Bánh trước đã xoay chéo, đầu xe chĩa sang làn của bạn.
- Xe nhích từng chút ra giữa nút giao dù bạn đang lao tới.
- Đèn xi nhan trái nhấp nháy, hoặc người lái xe máy liếc ngang chứ không nhìn thẳng.
Gặp bất kỳ dấu hiệu nào, hãy nhả ga ngay, đặt sẵn hai ngón tay lên cả hai tay phanh và sẵn sàng dừng hẳn. Đừng cố tăng ga để “qua trước khi họ rẽ”, vì người kia đang không nhìn thấy cuộc đua đó.
Bật đèn và làm mình dễ được nhìn thấy hơn
Một ngọn đèn cốt bật sáng ban ngày không thắng được mặt trời, nhưng nó tạo ra một điểm sáng di động khác với nền lóa phía sau, giúp mắt người đối diện bắt được bạn sớm hơn đôi chút. Nhiều mẫu xe ga đời mới có đèn luôn sáng; với xe số hay xe có công tắc, cứ bật đèn cốt khi thấy bóng mình đổ dài.
Vài cách khác để tăng khả năng được thấy:
- Bật xi nhan sớm khi chính bạn định rẽ hay chuyển làn, để người xung quanh có thêm thời gian nhận ra.
- Không đi sát sau ô tô hay xe tải lớn. Bạn bị che khuất hai lần: bởi nắng và bởi thùng xe phía trước.
- Một tiếng còi ngắn khi thấy xe đang nhích ra giữa ngã tư, không bấm còi liên hồi gây giật mình.
Hãy coi đèn và còi là thứ tăng cơ hội, không phải tấm vé bảo đảm. Người bị lóa có thể vẫn không thấy bạn dù đèn đã sáng.
Giảm tốc ở nút giao, không giả định người khác đã thấy mình
Nguyên tắc cốt lõi khi đi xuôi nắng rất đơn giản: hãy lái như thể không ai thấy mình. Khi nắng chiếu vào mắt người kia, cái gật đầu hay ánh nhìn về phía bạn chưa chắc đã là họ thấy bạn, có khi họ chỉ đang cố nhìn xuyên qua vùng sáng.
Cách áp dụng cụ thể:
- Nhả ga trước mỗi nút giao, kể cả khi đèn đang xanh và bạn đi thẳng đúng quyền ưu tiên.
- Chọn vị trí trong làn để có lối thoát, tránh bị kẹp giữa dải phân cách và hàng ô tô.
- Giữ khoảng trống rộng hơn ngày thường với xe phía trước, vì họ có thể phanh gấp khi phát hiện muộn một xe đang rẽ.
- Không vượt ngay trước nút giao. Khi đang vượt, bạn vừa nhanh hơn dòng xe vừa ở vị trí người rẽ ít ngờ tới nhất.
Khi bạn đổi chiều, người bị chói sẽ là bạn
Buổi chiều quay về, bạn lại nhìn thẳng vào nắng và chính bạn trở thành người khó thấy xe máy ngược chiều. Cách xử lý phía người bị chói, từ kính mũ đến nhịp nhìn, có trong bài nắng chiều chói mặt hướng tây. Ban đêm, chuyện tương tự xảy ra với đèn pha, xem thêm bài bị chói đèn pha xe ngược chiều khi đi ban đêm.
Chuẩn bị trước chuyến đi sớm hoặc về muộn
- Kiểm tra đèn trước khi đi. Nếu thuê xe, khi nhận xe ở tiệm trên đường Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, hãy bật thử đèn cốt, đèn pha, xi nhan và còi ngay tại chỗ.
- Ưu tiên tuyến có dải phân cách và đèn tín hiệu thay vì đoạn nhiều ngã ba không đèn, nơi xe rẽ cắt ngang tự do.
- Tính giờ đi để tránh khoảng mặt trời sát chân trời trên đoạn đường dài thẳng hướng, theo cách trong bài tính giờ xuất phát theo giờ mặt trời lặn.
Nắng thấp sau lưng là kiểu nguy hiểm khó nhận ra vì chính bạn không hề khó chịu. Nhớ dấu hiệu bóng đổ dài, bật đèn, nhả ga ở nút giao và đừng tin rằng người kia đã thấy mình. Đọc thêm các tình huống khác trong mục thời tiết và đường sá và toàn bộ kỹ năng lái xe máy.