Mỗi chiều trên phố Hà Nội, khi mặt trời hạ dần về phía tây, nắng chói mặt buổi chiều trở thành rào cản thị giác mà ít người tính vào kế hoạch di chuyển. Khác với nắng trưa chiếu thẳng từ đỉnh đầu, nắng chiều quét ngang đúng tầm mắt người lái, khiến đèn tín hiệu, vạch kẻ và cả người băng đường chìm vào một mảng chói trắng. Ai hay đi hướng tây giờ tan tầm càng dễ nhận ra cảm giác mù hai giây ngay giữa ngã tư. Bài viết phân tích vì sao nắng chiều nguy hiểm hơn nắng trưa, cách nhận sớm tình trạng bị chói và các bước lấy lại hình ảnh đường trong tích tắc.
Vì sao nắng chói mặt buổi chiều nguy hiểm hơn nắng trưa
Nắng trưa đứng cao, bóng đổ ngắn dưới chân, người lái chỉ cần nheo mắt trong tích tắc rồi đường hiện lại. Nắng chiều lại quét ngang qua kính mũ, đúng trục mắt và mặt đường: ánh sáng chiếu trực diện vào đồng tử đang mở vì vừa thích ứng với bóng râm, mảng chói che mất các chi tiết tương phản thấp như vạch kẻ mòn, người đi bộ mặc áo tối màu hay vệt dầu cũ trên mặt đường.
Thời điểm này trùng giờ tan tầm nên mật độ xe cao nhất trong ngày. Mọi người đều vội, và một người lái chậm hai giây nhìn thấy đèn đỏ cũng đủ tạo chuỗi phanh gấp phía sau. Điều dễ hiểu sai nhất về nắng chiều là giả định càng sáng càng thấy: thực tế càng chói càng ít thông tin, và các ngã tư hướng tây buổi chiều chính là nơi ánh sáng nhiều nhất mà tầm nhìn ít nhất.
Nhận sớm nắng chiều hướng tây khi đi xe trên tuyến quen
Cơ thể báo hiệu trước khi não kịp gọi tên: mắt nheo liên tục, vai gồng lên khi nhìn, đọc biển số xe trước chậm hơn thường lệ, hoặc mọi vật như có viền sáng lóe quanh mép. Khi có các dấu này, hãy coi tầm nhìn đã giảm một nửa, vì thị lực đang làm việc toàn lực để chống chói chứ không còn dành năng lực đọc đường.
Cách nhận hướng đi rất đơn giản: chiều muộn mặt trời luôn nằm về phía tây, nên mọi hành trình đi về hướng tây là đi thẳng vào mặt nắng, còn đi ngược lại là đi xuôi nắng và dễ chịu hơn hẳn. Với cung hay đi hướng tây qua ngã tư lớn, tranh thủ rời chỗ sớm hơn năm phút để không vướng vào giờ đông nhất của khúc bị chói. Biết trước tuyến nào bị nắng trực diện cũng giúp bạn chọn làn bên có nhà cao chắn, một lợi thế nhỏ nhưng có thật.
Khi tầm nhìn bị nắng chói: ba bước lấy lại hình ảnh đường
Bước một, hạ tốc ngay khi nhận ra mảng chói phía trước, đặc biệt khi tiến gần ngã tư: tốc độ thấp cho đồng tử kịp thu nhỏ và cho bạn thêm thời gian quét các chi tiết còn đọc được. Bước hai, nghiêng đầu nhẹ vài độ để đổi góc kính mũ: ánh chói thường phản theo một góc cố định, chỉ cần đổi góc nhìn chút ít là mảng loá tách khỏi trục mắt. Bước ba, dùng tay trái làm màn che: đưa bàn tay lên ngang trán, giữ khoảng hở với kính mũ, chắn thẳng nguồn nắng mà mắt vẫn dõi đường bên dưới lòng bàn tay.
Ba bước này kéo dài chưa tới hai giây nhưng trả lại cho bạn hình ảnh đèn tín hiệu và vạch dừng. Điều tối kỵ là nhắm mắt hoặc liếc lệch sang bên để trốn nắng, vì hai cách đó xóa sạch thông tin phía trước. Nếu vẫn không đọc được giao lộ, hãy giảm hẳn tốc về mức gần như đi bộ rồi mới vượt qua điểm giao, chấp nhận chậm hơn những xe xung quanh. Khi dừng chờ đèn ở giao lộ bị chói, dừng sớm hơn vạch dừng một khoảng tầm một chiếc xe để đèn tín hiệu không rơi hẳn vào mảng chói, thay vì ép sát vạch như thói quen thường ngày.
Điểm đổi sáng tối: cổng hầm, bóng cây, bóng nhà cao
Tai nạn do nắng chiều không chỉ xảy ra trong mảng chói mà ở ranh giới sáng tối. Khi đi từ bóng nhà cao hoặc từ hầm xuyên đường ra vùng nắng trực tiếp, mắt mất một nhịp thích ứng, toàn bộ không gian ngoài bóng trở thành trắng lóa, và trong nhịp đó xe máy phía trước đang dừng hay người băng đường đều biến mất hoàn toàn.
Kỹ năng đối ứng là nhìn sớm từ trong bóng: khi còn cách mép bóng vài chục mét, đảo mắt quan sát vùng sáng phía trước, và giữ tốc độ thấp cho tới khi mắt bắt nhịp xong. Chiều ngược lại, từ vùng nắng chói lao vào bóng đổ của cổng hầm cũng mù đen một nhịp, nên hãy hạ tốc trước mép tối thay vì để việc phanh diễn ra ở nơi đđã không còn nhìn thấy gì.
Những điểm cần đề phòng trên tuyến hướng tây
Ngã tư có đèn tín hiệu hướng tây là nơi chói nhất, vì đèn đỏ đôi khi tan vào mảng nắng và chỉ hiện rõ khi bạn đã cách vạch vài mét. Cầu vượt và dốc lên đường trên cao dễ chói từ đầu dốc, lúc mắt phải vừa chống nắng vừa xử lý tốc độ. Đường ven sông hoặc đoạn mặt đường mới trét nhựa phản chiếu nắng mạnh, dễ khiến người lái nhìn nhầm giữa vùng chói của nhựa với bóng nước đọng, một lý do nữa để giảm tốc và quét đường thêm một lượt trước khi cua.
Giờ cao điểm còn góp phần riêng: bóng xe đổ dài về phía đông che khuất người đi bộ đứng trong bóng, trong khi nắng tây làm mù cả người lẫn xe đang chờ rẽ. Ghép các yếu tố này lại, tuyến hướng tây buổi chiều đáng để bạn chủ động đi chậm hơn mọi ngày thường, dù trời đẹp và mặt đường khô ráo.
Kính mũ và mũ bảo hiểm hỗ trợ thế nào
Không thiết bị nào thay được kỹ năng, nhưng chọn đúng đồ giảm bớt áp lực lên mắt. Kính mũ tối màu giúp trong mảng chói nhưng trở thành tấm mờ khi vào bóng râm hoặc lúc trời sập tối, vì vậy với chiều muộn nên ưu tiên kính trong sạch kết hợp kỹ năng che bằng tay. Kính râm sát gọng chặn được nắng lệch từ mép, nhưng khi đèn đường đã lên thì phải tháo ra, giữ kính râm lúc tối chỉ tự tạo thêm một lớp chói thứ hai.
Kính mũ luôn giữ sạch và không xước: dưới nắng nghiêng, các vết xước cũ tán xạ thành những chùm lóa nhỏ rải khắp tầm nhìn, đúng lúc mắt cần tương phản nhất. Muốn tổng ôn tư thế ngồi, thao tác ga phanh và quan sát gương trong điều kiện khó, các bài trong chuyên mục kỹ năng lái cơ bản vẫn là nền tảng nên quay lại định kỳ.
Tổng kết
Nắng chiều hướng tây kiểm soát được bằng hạ tốc trước ngã tư, đổi góc kính mũ, che bằng tay và tuyệt đối không nhắm mắt để trốn nắng. Đọc kỹ các ranh giới sáng tối, cho mắt thời gian thích ứng và đi chậm ở nơi chói nhất. Các điều kiện thời tiết và mặt đường khác được phân tích trong chuyên mục thời tiết và đường sá, còn khung tổng thể của mọi kỹ năng nằm ở mục kỹ năng.