Gặp đoạn đường ngập gần cột điện sau một trận mưa lớn ở Hà Nội, phần đông người đi xe máy chỉ lo nước có ngập tới bugi, xe có chết máy không. Ít ai để ý rằng sát mép nước là chân cột điện, một tủ điện sơn xám trên vỉa hè hay một trạm biến áp có hàng rào sắt. Khi nước dâng, những chỗ đó nguy hiểm theo kiểu khác hẳn ổ gà hay nắp cống: không nhìn thấy, không nghe thấy. Bài này không bàn cách lội cho xe khỏi chết máy, mà nói vì sao nên giữ mình và chiếc xe tránh xa thiết bị điện đang đứng trong nước, và nên làm gì khi gặp chúng.
Đường ngập gần cột điện nguy hiểm ở chỗ nào
Điện không cần một sợi dây đứt nằm giữa đường mới gây chuyện. Nước mưa dồn xuống phố trũng có thể tràn vào chân cột, ngấm vào hộp đấu nối, tủ điện chiếu sáng hay tủ cáp đặt sát mặt đất. Nếu lớp cách điện ở đâu đó đã cũ, nứt hoặc có mối nối hở, điện có thể rò ra vùng nước xung quanh. Nước lẫn bùn đất và rác dẫn điện tốt hơn nhiều người nghĩ.
Cái khó là bạn không phân biệt được bằng mắt. Vũng nước có điện rò trông y hệt vũng nước bên cạnh. Vì thế, nguyên tắc đúng nhất là coi mọi chỗ nước bao quanh cột điện, tủ điện, trạm biến áp là có thể có điện, không đợi thấy dấu hiệu mới cẩn thận.
Những vị trí cần dè chừng nhất:
- Chân cột có dây tiếp địa, hộp công tơ hoặc bó cáp quấn sát thân cột, nơi có nhiều mối nối.
- Tủ điện, tủ cáp trên vỉa hè, nhất là loại cửa đã gỉ, khóa hỏng hay mở hé.
- Trạm biến áp đặt trên bệ thấp có hàng rào sắt, hay gặp trong các khu tập thể cũ như Thành Công, Kim Liên hoặc ven phố nhỏ ở Đống Đa, Hai Bà Trưng.
- Hàng rào kim loại, biển hiệu có đèn dựng sát các thiết bị trên.
Vì sao dắt xe qua còn rủi ro hơn ngồi trên xe
Thấy nước sâu, nhiều người xuống dắt xe và men sát vỉa hè vì nghĩ chỗ đó nông hơn. Mép đường đúng là thường nông hơn, nhưng đó cũng là nơi đặt cột điện và tủ điện. Khi dắt xe, hai bàn chân đứng hẳn trong nước, quần áo ướt sũng, tay cầm ghi đông kim loại: cơ thể tiếp xúc với nước nhiều hơn hẳn so với lúc ngồi trên yên.
Ngồi trên xe cũng không có nghĩa là được bảo vệ, vì khi mọi thứ đều ướt thì lốp cao su không giúp gì nhiều và chân bạn vẫn chạm nước khi chống xuống. Điểm mấu chốt là khoảng cách: càng xa cột, tủ và trạm càng tốt. Không dừng sát chúng để chờ nước rút, không dựa xe vào cột, không vịn hàng rào để giữ thăng bằng.
Thêm một lý do tránh mép đường: quanh chân cột thường có hố ga, rãnh cáp hay nắp bể kỹ thuật. Nước đục che hết, bánh xe sụt xuống là ngã ngay trong vùng nước bạn muốn tránh nhất.
Khi thấy cột điện, tủ điện đứng trong nước: làm gì từng bước
Giả sử bạn đang chạy trên một phố ngập ở Thanh Xuân hay Hoàng Mai và phía trước có tủ điện đứng giữa vùng nước:
- Dừng lại từ xa, ở chỗ khô hoặc nước nông. Quan sát thiết bị nằm đâu, nước tới đâu, có dây nào võng thấp không.
- Tìm đường khác. Trong nội thành gần như luôn có ngả rẽ khác. Mở Google Maps xem phố song song, hoặc hỏi người dân đứng trên bậc cửa, họ biết rõ đoạn nào đang ngập.
- Nếu buộc phải qua, đi giữa lòng đường, xa thiết bị nhất có thể, không đi theo vệt nước sát chân cột chỉ vì người trước đi thế.
- Không chạm vật kim loại nào trên đường đi: cột, hàng rào, cửa tủ, khung biển hiệu.
- Không dừng giữa vùng nước để chụp ảnh hay nghe điện thoại.
Nếu đang đi mà thấy tê chân, có cảm giác như kim châm khi chạm nước, hay thấy người phía trước ngã đột ngột, hãy dừng tiến lên. Lùi ra theo lối vừa đi, bước ngắn và đều, không vịn vào cột hay hàng rào gần đó.
Dây điện đứt, tủ điện bung cửa: báo ai và nói gì
Thấy dây điện đứt rơi xuống nước, tủ điện ngập bung cửa, trạm biến áp có tiếng lách tách hay tia lửa, việc đầu tiên vẫn là tránh xa và giữ người khác tránh xa. Cách xử lý dây rơi sau giông bão có trong bài cây đổ, cành gãy và dây điện rơi xuống đường; ở đây chỉ thêm phần báo tin khi có nước ngập:
- Báo đơn vị điện lực khu vực. Không nhớ số thì hỏi người dân quanh đó, nhiều nơi dán số điện lực ở hộp công tơ hoặc bảng tin tổ dân phố.
- Gọi 114 khi nguy hiểm trước mắt, như có người bị nạn, có cháy, hay dây điện rơi giữa dòng người. Đây là số cứu hỏa, cứu nạn cứu hộ. Có người bị thương thì gọi thêm 115.
- Nói rõ vị trí: tên phố, số nhà gần nhất, mốc dễ nhận như ngã tư, cổng chợ; thiết bị gì đang ngập, nước đang dâng hay rút.
Thấy người bị điện giật nằm trong nước, đừng lao vào kéo bằng tay không, bạn sẽ thành nạn nhân thứ hai. Gọi cấp cứu, hô người xung quanh đứng lại, chỉ tiếp cận khi chắc nguồn điện đã được cắt hoặc có người chuyên môn hướng dẫn.
Chọn đường vòng: thói quen cho mùa mưa
Cách an toàn nhất là không phải đứng trước lựa chọn đó. Điểm ngập ở Hà Nội thường lặp lại theo mùa, và người đi một tuyến quen sẽ dần nhớ chỗ nào trũng, chỗ nào có trạm biến áp sát mép đường. Vài thói quen nhỏ:
- Sau mưa lớn, xem nhanh tình hình ngập trên nhóm tin khu vực trước khi xuất phát.
- Ghi nhớ vị trí trạm biến áp, tủ điện lớn trên tuyến hay đi để đổi hướng từ sớm.
- Ưu tiên phố lớn hơn ngõ nhỏ. Ngõ hẹp có dây điện chằng chịt, tủ điện sát tường, không có chỗ để đi xa thiết bị.
- Chấp nhận đi chậm, đi vòng. Muộn vài phút không đáng so với rủi ro điện giật.
Khách thuê xe chưa quen phố đừng ngại chờ nước rút ở chỗ khô, cao, có mái che và không đứng gần cột điện. Kinh nghiệm chung khi lội nước có trong bài đi xe máy qua đoạn đường ngập nước, còn các đoạn nên tránh sau mưa nằm trong bài sau mưa lớn nên tránh đoạn nước đọng nào.
Những hiểu lầm hay gặp
“Người khác vừa đi qua bình thường.” Điện rò có thể chập chờn, người đi trước có khi chỉ là gặp may.
“Mất điện cả khu rồi nên an toàn.” Bạn không biết đường dây nào bị cắt, và điện có thể được đóng lại bất cứ lúc nào.
“Tủ điện có khóa nên kín nước.” Tủ ngoài trời qua nhiều mùa mưa nắng có thể đã gỉ chân, hở gioăng.
Tóm lại
Khi phố ngập, hãy nhìn cột điện và tủ điện trước khi nhìn mực nước. Giữ khoảng cách, không chạm kim loại, chọn đường khác nếu có thể, báo điện lực hoặc gọi 114 khi thấy nguy hiểm. Xem thêm tình huống khác trong chuyên mục thời tiết và đường sá thuộc kỹ năng và tình huống.