Qua tuổi bốn mươi lăm, nhiều người bắt đầu phải cầm điện thoại ra xa mới đọc được tin nhắn, rồi một ngày đi cắt kính và về nhà với cặp kính lão hoặc kính đa tròng. Đeo kính đa tròng đi xe máy trong phố Hà Nội lần đầu, cảm giác hay gặp là mặt đường rõ nhưng liếc xuống đồng hồ thì nhòe, nhìn sang gương thì cong và chao. Bài này giải thích vì sao lại như vậy, loại kính nào không nên đeo khi cầm lái, và cách chọn kính, chỉnh tư thế đầu để vừa đọc được đồng hồ vừa nhìn đường xa cho rõ.
Vì sao kính đa tròng đi xe máy dễ nhòe: ba vùng nhìn trên một mắt kính
Mắt kính đa tròng không có độ đều khắp mặt. Phần trên dành cho nhìn xa, dải giữa hẹp dành cho tầm trung khoảng một cánh tay, phần dưới dành cho đọc gần. Hai bên rìa, đặc biệt nửa dưới, là vùng chuyển tiếp nên hình bị méo và mờ. Trên xe máy thì khác. Đường phía trước được nhìn qua phần trên, đúng vùng nhìn xa, nên thường rõ. Đồng hồ tốc độ nằm thấp hơn tầm mắt, cách mặt chừng một cánh tay, nên muốn đọc rõ phải hạ mắt đúng vào dải giữa. Gương chiếu hậu lại nằm chéo sang hai bên, nếu chỉ đảo mắt mà không quay đầu thì ánh nhìn rơi đúng vào vùng méo ở rìa kính. Thêm vành mũ bảo hiểm đè lên gọng, kính trễ xuống một chút là cả ba vùng lệch khỏi vị trí đã đo, và mọi thứ nhòe hơn.
Kính lão một tròng: tháo ra trước khi nổ máy
Kính lão đơn tròng mua sẵn hoặc cắt theo độ đọc sách chỉ làm rõ vật ở gần. Đeo nó nhìn ra đường thì xe phía trước, vạch kẻ và đèn tín hiệu đều nhòe, khoảng cách bị đánh giá sai. Đây là lỗi hay gặp ở người lớn tuổi vừa đọc điện thoại xem đường xong, quên tháo kính rồi cứ thế đi.
Thói quen đơn giản là cất kính lão vào hộp ngay sau khi xem bản đồ, rồi mới đội mũ. Nếu không đeo kính mà vẫn đọc được số trên đồng hồ ở mức đủ biết mình đang đi nhanh hay chậm, bạn không cần kính đọc khi lái. Đồng hồ trên các dòng xe phổ thông như Honda Vision, Air Blade hay Wave có số khá to. Còn nếu ngay cả nhìn xa cũng đã cần kính, đó là lúc nên đo mắt lại để có kính đúng cho việc chạy xe, thay vì xoay xở với kính đọc.
Nhìn đồng hồ và gương thế nào khi đeo đa tròng
Với đồng hồ, hãy hạ mắt chứ đừng cúi đầu. Cúi đầu làm vùng nhìn xa chĩa xuống đất và kính trượt khỏi vị trí; chỉ cần liếc mắt xuống rồi trả về đường ngay, mỗi lần chưa tới một giây. Không cần đọc chính xác từng con số, chỉ cần biết kim hay vạch số đang ở khoảng nào.
Với gương, hãy quay đầu một chút về phía gương cho tới khi gương nằm gần chính giữa mắt kính, thay vì liếc ngang. Muốn quay đầu ít, chỉnh gương trước khi đi: ngồi đúng tư thế lái, chỉnh sao cho mép trong gương vừa thấy một chút vai mình. Chỉnh một lần ở chỗ đỗ yên tĩnh tốt hơn nhiều so với vừa chạy vừa với tay chỉnh. Trước khi chuyển làn hay rẽ, vẫn quay đầu nhìn qua vai như bình thường, vì vùng mờ của gương cộng với vùng méo của kính dễ giấu một chiếc xe máy đang áp sát.
Chọn kính cho việc chạy xe: nói rõ với người đo mắt
Khi đi đo và cắt kính, hãy nói rõ bạn đi xe máy hằng ngày và hay nhìn những gì: đường xa, đồng hồ, gương, điện thoại dẫn đường gắn trên tay lái. Người đo mắt sẽ cân nhắc vài hướng tùy độ mắt của bạn:
- Kính đa tròng có vùng nhìn xa rộng, dải chuyển tiếp dài hơn, đỡ méo hai bên.
- Một cặp kính đơn tròng nhìn xa riêng để đi xe, còn kính đa tròng hay kính lão dùng khi làm việc, đọc sách.
- Kính râm có độ cho ban ngày nắng gắt, thay vì đeo kính râm thường chồng ra ngoài kính cận.
Mang theo chiếc mũ bảo hiểm hay đội khi đi chọn gọng. Gọng ôm vừa mặt, càng kính mảnh và thẳng sẽ ít bị lớp đệm mũ ép lệch. Đeo thử, đội mũ vào, nhìn lên xuống và sang hai bên xem tâm kính còn đúng chỗ không. Cách chọn kiểu kính đeo dưới mũ cho người cận thị có thêm chi tiết ở bài đeo kính cận dưới mũ bảo hiểm khi đi xe máy: chọn kiểu nào.
Tập quen kính mới trước khi ra đường đông
Kính đa tròng mới thường cần vài ngày tới vài tuần để mắt và não quen việc chọn đúng vùng nhìn. Trong khoảng đó, đừng mang kính mới ra thử ngay ở nút giao đông hay trên cầu lúc giờ tan tầm. Hãy chạy vài vòng sáng sớm ở con đường quen, quanh khu nhà ở Long Biên hay đoạn ven Hồ Tây lúc vắng, tập nhịp liếc đồng hồ, quay đầu nhìn gương, rồi mới dần đi các tuyến đông hơn.
Buổi tối và trời mưa là lúc kính đa tròng khó nhất. Đèn pha phản chiếu trên mặt kính, giọt nước trên kính chắn của mũ cộng với vùng chuyển tiếp làm mọi thứ lóa hơn ban ngày. Mấy tuần đầu nên hạn chế chạy đêm; nếu buộc phải đi, giảm tốc, giữ khoảng cách xa hơn và lau sạch cả kính mắt lẫn kính mũ trước khi đi. Cách xử lý khi bị đèn ngược chiều chiếu vào mắt có ở bài bị chói đèn pha xe ngược chiều khi đi xe máy ban đêm, còn nắng chiều chiếu thẳng mặt thì xem bài mắt bị nắng chiếu buổi chiều chạy xe làm sao.
Khi nào nên đi khám mắt lại
Đã đeo quen mà vẫn thấy nhòe khi nhìn đường, nhức mắt, đau đầu sau mỗi chuyến đi, hay thấy quầng sáng quanh đèn xe ban đêm nhiều hơn trước, đó là lúc nên khám mắt lại thay vì tiếp tục chịu đựng. Độ mắt ở tuổi trung niên thay đổi khá nhanh, và một số bệnh mắt hay gặp ở người lớn tuổi cũng gây lóa đèn ban đêm; chỉ bác sĩ mắt mới xác định được nguyên nhân. Trong lúc chờ khám, hãy ưu tiên chạy ban ngày, đi đường quen, tốc độ vừa phải.
Quy định và nguồn để đối chiếu
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 yêu cầu người điều khiển phương tiện bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp với loại xe được phép lái, và người lái, người ngồi sau xe máy phải đội mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn, cài quai đúng quy cách; bạn có thể đọc văn bản luật trên công báo. Phần về kính và thị lực trong bài là kinh nghiệm phổ thông cho người đi xe, không thay thế ý kiến bác sĩ hay chuyên viên khúc xạ. Thông tin có thể thay đổi theo độ mắt từng người và khuyến cáo hiện hành; khi cần, hãy đối chiếu thêm tại cổng thông tin của Bộ Y tế.
Các bài khác về chăm sóc cơ thể khi cầm lái nằm ở mục sức khỏe khi lái xe, còn toàn bộ hướng dẫn kỹ năng có ở chuyên mục kỹ năng lái xe máy.