Hết giờ làm, gập máy tính lại mà mắt còn cay, chữ như vẫn nhòe, rồi phải chạy xe về khi trời đã tối: đó là tình huống quen thuộc với người làm việc văn phòng ở Hà Nội. Bài này bàn về mỏi mắt rồi đi xe máy buổi tối: cách nhận ra mắt đang mỏi, việc nên làm trước khi nổ máy, khi nào nên chờ cho mắt dịu và khi nào nên nhờ người chở.
Bài không phải tài liệu y tế: không chẩn đoán, không nêu sản phẩm nào dùng cho mắt, không đưa mốc thời gian hay con số. Các tài liệu về sức khỏe mắt mà bài đọc được (theo tóm tắt và trích đoạn, chưa đọc toàn văn) mô tả khá giống nhau: sau thời gian dài nhìn màn hình, nhiều người thấy mắt cay hoặc rát, chảy nước, nhìn mờ thoáng qua, chói khi nhìn nguồn sáng, và những biểu hiện này thường dịu đi khi nghỉ mắt. Cũng theo các tài liệu ấy, nếu không dịu đi sau khi nghỉ thì nên gặp nhân viên y tế.
Mỏi mắt rồi đi xe máy buổi tối: dấu hiệu nên nhận ra trước khi nổ máy
Những dấu hiệu thường được nhắc là mắt cay hoặc rát, chảy nước, nhìn mờ và chói khi nhìn nguồn sáng. Đây là mô tả để bạn tự quan sát, không phải cách chẩn đoán. Buổi tối lại có thêm đèn xe ngược chiều, đèn đường và biển hiệu; khi mắt đang cay hoặc nhòe, những nguồn sáng này có thể khó chịu hơn. Giờ tan tầm, dòng xe ở Hà Nội cũng có thể đông và cần nhìn nhiều hơn. Vì thế bài coi lúc mắt mỏi là lúc nên chậm lại, không phải lúc thử sức.
Trước khi nổ máy: nhắm mắt nghỉ, rửa mặt, chưa mở thêm màn hình
- Rời màn hình và nhắm mắt nghỉ. Ngồi hoặc đứng ở chỗ thoáng, nhắm mắt cho tới khi thấy dễ chịu hơn. Không cần đếm thời gian.
- Rửa mặt bằng nước sạch nếu thấy dễ chịu, và không dụi mắt.
- Chờ cho mắt dịu. Cay rát bớt, chữ và đèn hết nhòe thì mới tính chuyện lên xe; chưa hết thì cứ chờ, không cần cố.
- Chưa mở thêm một màn hình khác. Điện thoại cũng là một màn hình, nên nhìn nó không phải là nghỉ mắt. Việc cần dùng điện thoại, như xem đường đi hay nhắn tin, nên xong trước đoạn nghỉ mắt chứ không chen vào ngay trước khi nổ máy.
Chờ hay đi: khi nào nên chờ cho mắt dịu, khi nào nên nhờ người chở
Khi mắt đã dịu và chữ, biển hiệu, đèn nhìn rõ trở lại, việc đi tiếp do bạn cân nhắc; bài chỉ nêu cách đi thận trọng hơn: chọn đường quen và đủ sáng, đi thong thả, giữ khoảng cách rộng hơn bình thường. Bài không nêu tên phố, vì tình trạng đường và ánh sáng thay đổi.
Nếu vẫn thấy mờ, cay hoặc chói thì chưa nên tự lái. Hãy nhờ người chở hoặc đón, gọi xe, đi phương tiện khác (bài không gợi ý hãng nào) hoặc nghỉ thêm; hoãn về cũng là một lựa chọn tốt. Nếu để xe thuê lại, chọn chỗ có biển và có người trông, khóa cổ, mang chìa theo người, chụp ảnh biển số và chỗ đỗ, không dựng hay dắt xe lên vỉa hè. Sau đó gọi tiệm theo số 0942467674 trong khung 09:00–21:00 để hỏi cách xử lý xe; chuyện tiệm có đến lấy xe, gia hạn, tính phí hay cho trả muộn đều cần xác nhận trực tiếp, bài không khẳng định điều nào. Các tình huống khác nằm ở mục sự cố khi thuê xe.
Từ lúc nhận xe: đường quen, đủ sáng và đèn xe
Nếu thuê xe để đi làm, việc lo cho chuyến về tối bắt đầu từ lúc nhận xe trong khung 09:00–21:00: hãy bật thử các đèn trên chính chiếc xe tiệm đưa, gồm đèn pha, đèn hậu và xi nhan. Chưa biết công tắc ở đâu thì hỏi ngay: Công tắc đèn pha trên xe này ở đâu ạ? Bài không biết đèn của chiếc xe cụ thể bạn nhận sáng thế nào; nếu thấy gì lạ thì nói với tiệm ngay lúc nhận, đừng để đến tối mới phát hiện. Tiệm không nhận xe ngoài giờ, nên hãy tính giờ trả xe từ chiều và đừng chạy vội lúc mắt mỏi; nếu sắp trễ, hãy dừng ở chỗ được phép rồi gọi tiệm hỏi cách xử lý, thay vì cố chạy cho kịp.
Đang chạy mà mắt cay hoặc nhòe: giảm ga sớm và dừng hẳn
Nếu giữa đường mắt bỗng cay, nhòe hoặc chói, hãy giảm ga sớm, bật xi nhan và tìm chỗ được phép dừng. Điều 18 khoản 3 điểm a yêu cầu: “Có tín hiệu báo cho người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ khác biết khi ra, vào vị trí dừng xe, đỗ xe”. Điều 77 khoản 1 viết: “Lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông; vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ.” Vì thế đừng leo lên vỉa hè để dừng. Chỉ khi xe đã dừng hẳn mới xử lý mắt, đừng dụi mắt khi xe còn chạy.
Điều 9 khoản 6 liệt kê trong các hành vi bị nghiêm cấm: “Dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử khác khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông đang di chuyển trên đường bộ.” Bài không kết luận về điện thoại gắn trên xe; cách thận trọng là không nhìn màn hình khi xe đang di chuyển. Muốn gọi người đón hay gọi tiệm, hãy gọi khi đã dừng hẳn ở chỗ được phép.
Dấu hiệu cần nhân viên y tế đánh giá
Nhìn mờ không hết sau khi nghỉ, nhìn mờ xuất hiện đột ngột, đau mắt dữ dội hay nhìn đôi là những dấu hiệu cần nhân viên y tế đánh giá; bài không đoán đó là gì. Nhìn mờ kéo dài cũng không nên tự mặc định là do màn hình, vì theo các tài liệu đã nêu còn có thể có nguyên nhân khác. Hãy đến cơ sở y tế sớm; nếu thấy khẩn cấp thì gọi cấp cứu 115. Nếu chuyện nhìn mờ lặp lại nhiều buổi tối, nên hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế đã khám cho bạn.
Điều 59 khoản 2 viết: “Người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ phải bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp với từng loại phương tiện được phép điều khiển.” Luật chỉ nêu điều kiện chung; tình trạng cụ thể của bạn do bạn và nhân viên y tế đánh giá, bài không kết luận ai được hay không được lái.
Tóm lại
Nghỉ cho mắt dịu trước khi nổ máy, chưa mở thêm màn hình, chọn đường quen và đủ sáng, và nhờ người chở nếu vẫn nhìn không rõ. Đây là thông tin chung, có thể thay đổi, không thay tư vấn pháp lý hay y tế riêng; nguyên văn các điều luật có tại cổng thông tin của Chính phủ, các quy tắc khác ở mục quy định giao thông. Những bài khác về sức khỏe khi lái xe nằm trong chuyên mục sức khỏe khi lái xe, còn kỹ năng đi xe máy ở Hà Nội nói chung ở mục kỹ năng. Việc nhận xe và trả xe trong giờ mở cửa có ở mục nhận xe, trả xe.