Cảnh xe máy tạt nước người đi bộ sau một trận mưa ở Hà Nội không hiếm: một người đứng chờ xe buýt trên vỉa hè, một chiếc xe lao qua vũng nước sát mép đường, và cả vạt áo, ống quần người kia ướt sũng nước bẩn. Bài này dành cho người đi xe máy trong phố ngày mưa, nói cách quan sát người đứng ở mép đường, giảm tốc đúng lúc và chọn vệt bánh sao cho không làm nước bắn lên ai, đồng thời vẫn giữ an toàn cho chính mình.
Vì sao xe máy tạt nước người đi bộ nhiều nhất ở mép đường
Nước mưa dồn về phía lề, nơi có rãnh thoát và miệng cống. Mép đường cũng hay lún, nên vũng nước ở đây lâu rút nhất. Trùng hợp là đó cũng là chỗ người đi bộ đứng: người chờ sang đường, người đợi xe buýt, người bán hàng rong kê ghế sát vỉa hè.
Người đi xe máy lại có thói quen bám lề phải, nhất là khi dòng xe đông và ô tô chiếm làn giữa. Thế là bánh xe đi thẳng vào vùng nước sâu nhất, ngay cạnh người đứng gần nhất. Lượng nước bắn ra phụ thuộc chủ yếu vào hai thứ: xe đi nhanh hay chậm và bánh xe cách mép vỉa hè bao xa. Cả hai đều nằm trong tay người lái.
Nhìn trước: phát hiện vũng nước và người đứng chờ từ xa
Phần lớn những lần tạt nước xảy ra vì người lái thấy vũng nước quá muộn. Ngày mưa, hãy quét dọc mép đường phía trước chứ không chỉ nhìn đuôi xe trước mặt.
Những dấu hiệu nên khiến bạn nhả ga ngay:
- Biển báo hoặc mái che điểm dừng xe buýt. Trên các trục nhiều tuyến buýt như Nguyễn Trãi, Xã Đàn, Kim Mã hay Nguyễn Văn Cừ bên Long Biên, gần như cứ đi một đoạn lại có một nhóm người đứng sát mép đường.
- Cổng trường, cổng bệnh viện, cửa chợ. Giờ tan học, người đứng tràn ra sát lòng đường.
- Mặt nước loang loáng phản chiếu ánh đèn. Chỗ mặt đường sáng bóng một mảng dài sát lề gần như chắc chắn là nước đọng.
Khi đã thấy, đừng đợi tới sát vũng mới xử lý: giảm tốc và đổi vệt bánh từ khi còn cách một quãng để thao tác êm, không giật cục.
Giảm tốc khi qua vũng nước: chậm từ trước, không phanh trong nước
Xe càng chậm, nước càng bị đẩy ra ít và bắn thấp. Nhưng giảm tốc thế nào cũng quan trọng:
- Nhả ga sớm khi vừa nhận ra vũng nước và người đứng chờ phía trước.
- Phanh nhẹ, đều cả hai phanh trong lúc bánh xe còn trên mặt đường khô hoặc ít nước, để đạt tốc độ chậm trước khi tới vũng.
- Đi qua vũng với ga đều, tay lái thẳng. Không bóp phanh mạnh khi bánh đang ở trong nước, không đánh lái gấp.
- Ra khỏi vũng rồi mới tăng ga lại từ từ, đồng thời rà nhẹ phanh vài lần cho má phanh bớt ướt.
Vì sao không phanh trong nước? Vũng nước có thể che đi ổ gà, nắp cống lệch, mảnh gạch vỡ hay vệt dầu loang. Bánh xe đang bị phanh mà gặp một cái hố khuất thì rất dễ trượt hoặc mất lái. Đi chậm, đều ga và giữ thẳng xe vừa không làm nước bắn mạnh, vừa đủ thời gian phản ứng nếu bánh sụt vào chỗ trũng. Cách qua mặt đường trơn có trong bài đường trơn và vũng nước qua thế nào, còn các đoạn nên tránh sau mưa lớn nằm ở bài chạy xe ngày sau mưa lớn.
Chọn vệt bánh: giữ xa mép nhưng không lấn ẩu
Song song với giảm tốc là chọn chỗ đặt bánh xe. Nếu dòng xe cho phép, hãy dịch vào phía trong lòng đường một chút để bánh xe đi qua phần nước nông hơn, cách xa người đứng hơn. Chỉ cần lệch khỏi mép vỉa hè một khoảng nhỏ, nước bắn ra đã rơi xuống lòng đường thay vì lên người.
Tuy vậy, dịch vào trong phải có điều kiện:
- Quan sát gương và ngoái nhìn trước khi chuyển hướng, vì phía sau có thể có xe khác đang vượt.
- Bật xi nhan sớm để người phía sau biết ý định của bạn.
- Không lấn sang làn ô tô hay làn ngược chiều chỉ để tránh vũng nước. Nếu không có khoảng trống an toàn, ở nguyên làn và đi thật chậm là đủ.
Khi phía trước là một vũng nước chiếm gần hết mép đường mà có người đứng ngay cạnh, cách lịch sự nhất đôi khi là dừng lại chờ vài giây cho người đó lùi vào hoặc lên xe buýt, rồi mới đi tiếp.
Ở điểm dừng xe buýt: tình huống hay bị tạt nước nhất
Điểm dừng xe buýt ngày mưa có đủ mọi yếu tố: đông người sát mép, vũng nước ở chỗ xe buýt hay tấp vào, và xe máy phải vòng qua xe buýt đang đón khách.
- Khi xe buýt đang dừng, người xuống xe có thể bước thẳng ra phía bạn. Đi chậm, quan sát cửa xe buýt và chỗ hở giữa xe buýt với vỉa hè.
- Đừng cố lách vào khe hẹp giữa xe buýt và vỉa hè, vừa nguy hiểm vừa chắc chắn tạt nước vào người đứng chờ.
- Nếu phải vòng qua xe buýt, hãy làm sớm và từ tốn, như cách nói trong bài xe buýt dừng đón khách nên vượt hay chờ.
Một ví dụ quen thuộc: buổi chiều mưa trên đường Nguyễn Trãi đoạn gần các trường đại học, sinh viên đứng kín mái che điểm dừng, mặt đường sát lề đọng nước. Người lái chủ động giảm tốc từ xa, đi chậm qua đoạn có người, chỉ chậm hơn một chút so với bình thường nhưng không ai phải nhảy lùi né nước.
Khi lỡ tạt nước vào người khác
Dù cẩn thận, đôi khi bạn vẫn làm nước bắn lên người khác, nhất là khi vũng nước khuất sau một chiếc xe phía trước. Lúc đó:
- Nếu dừng được an toàn, tấp vào sát lề phía trước, quay lại xin lỗi.
- Nếu không dừng được vì dòng xe đông hay đang ở giữa lòng đường, đừng phanh gấp hoặc quay đầu đột ngột. Một cái giơ tay xin lỗi cũng tốt hơn là phóng đi luôn.
- Không cãi lại nếu người bị tạt nước bực bội; tranh luận giữa đường mưa chỉ làm mọi chuyện tệ hơn.
Về mặt quy định, luật giao thông nói chung yêu cầu người lái xe nhường đường, giữ an toàn cho người đi bộ và không gây cản trở, ảnh hưởng tới người khác. Làm nước bẩn bắn vào người đứng chờ là chuyện thiếu văn hóa giao thông và hoàn toàn tránh được.
Tóm lại, để không tạt nước vào người đi bộ hay người chờ xe buýt, hãy nhìn xa để phát hiện vũng nước và người đứng sát mép, giảm tốc từ trước, đi chậm và đều ga qua vũng, giữ bánh xe xa mép vỉa hè khi dòng xe cho phép. Các kinh nghiệm lái xe khi mưa, nắng, sương mù được gom ở mục thời tiết và đường sá, còn kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nói chung nằm trong chuyên mục kỹ năng.