Chở tạ bằng xe máy là chuyện quen của người mới bắt đầu tập: mua đôi tạ tay ở cửa hàng dụng cụ thể thao, hoặc nhận lại vài chiếc tạ đĩa cũ từ người quen ở Cầu Giấy hay Thanh Xuân rồi tự chở về phòng trọ. Đồ nhỏ, nhét vừa cốp, nên ai cũng nghĩ dễ. Cái khó nằm ở khối lượng dồn về một điểm, không phải kích thước.
Chở tạ bằng xe máy: nhỏ gọn không có nghĩa là nhẹ
Căn cứ là Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, đọc theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH. Trong các việc người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy không được làm, điểm đ khoản 3 ghi:
“sử dụng xe để kéo, đẩy xe khác, vật khác, dẫn dắt vật nuôi, mang, vác và chở vật cồng kềnh; chở người đứng trên xe, giá đèo hàng hoặc ngồi trên tay lái; xếp hàng hóa trên xe quá giới hạn quy định”
Khoản 5 đặt các mốc đo được bằng thước: không xếp hàng “vượt quá chiều rộng giá đèo hàng về mỗi bên 0,3 mét, vượt quá về phía sau giá đèo hàng 0,5 mét theo thiết kế của nhà sản xuất”, và chiều cao từ mặt đường “không vượt quá 02 mét”.
Có một điều cần nói thẳng. Luật không định nghĩa vật cồng kềnh và trong điều này không nêu khối lượng tối đa, nên bài không đưa số kilôgam nào và không khẳng định chở tạ là hợp lệ. Thứ luật đo được là kích thước, thứ làm xe chúi là khối lượng. “Nặng” ở đây chỉ nói theo cảm nhận; tải của từng mẫu xe xem trong sách hướng dẫn của hãng. Vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài không nêu mức phạt. Thanh đòn dài mua kèm mới là phần dễ chạm mốc khoản 5, hãy đo trước.
Vì sao tạ làm xe chúi: khối nặng đặt sai chỗ
Xe hai bánh giữ thăng bằng nhờ trọng tâm thấp và gần giữa hai bánh. Khối nặng nhỏ đặt sai chỗ kéo trọng tâm đi xa hơn nhiều so với túi rau cùng cỡ. Ba kiểu đặt sai hay gặp:
- Dồn hết vào cốp xe ga. Cốp nằm dưới yên, gần bánh sau: đuôi xe sệ xuống, đầu xe nhẹ đi, tay lái bồng bềnh.
- Treo tay lái hoặc móc trước. Đây là khuyến nghị kỹ thuật, không phải điều luật: túi nặng đung đưa kéo lệch hướng lái mỗi lần đánh tay.
- Đặt cao trên giá sau. Khối nặng ở trên cao làm xe lắc ngang khi vào cua.
Nguyên tắc ngược lại là đặt thấp, sát thân xe, càng gần giữa hai bánh càng tốt, chia hai bên cho cân. Đừng giả định cốp hay sàn để chân chịu được cả khối nặng; sách hướng dẫn của hãng mới trả lời được. Chia một phần xuống sàn để chân, một phần ở giá sau sát yên thì mỗi chỗ gánh ít hơn.
Tạ tay: chia cặp, bọc từng chiếc, xếp thấp trong thùng
Tạ tay thường mua theo cặp, và cám dỗ là xách cả hai một tay rồi treo vào ghi đông. Hãy làm ngược lại:
- Tách cặp, mỗi bên đặt một chiếc cho hai bên cân nhau.
- Bọc bằng khăn hoặc áo cũ; tạ sắt trần va nhau trong lúc xóc vừa ồn vừa sứt sơn.
- Đặt trong thùng nhựa chắc, đáy phẳng, thành cao quá nửa chiếc tạ, rồi để xuống sàn để chân hoặc giá sau.
- Chèn khoảng trống quanh tạ bằng khăn hay xốp để tạ không xô qua lại khi phanh.
Tạ tròn dễ lăn khi nghiêng, loại có cạnh ít lăn hơn, nhưng loại nào cũng nên chèn. Chuyến nào buộc bạn gồng tay giữ lái thì chia làm hai chuyến nhẹ.
Tạ đĩa: chặn cho không lăn, đừng dựng đứng
Tạ đĩa tròn và dẹt, đứng nghiêng là lăn. Một chiếc đĩa lăn khỏi xe giữa đường Nguyễn Văn Cừ hay trên dốc cầu Chương Dương nguy hiểm cho cả người lái lẫn xe phía sau. Cách đơn giản nhất:
- Xếp đĩa nằm phẳng trong thùng chắc, chồng thấp, không dựng cạnh.
- Lót khăn hay bìa giữa các đĩa, nhét kín khoảng trống quanh chồng đĩa.
- Chia thành các phần nhỏ, mỗi phần là món bạn nhấc nhẹ bằng một tay, đặt ở các chỗ khác nhau thay vì một chồng cao dễ đổ khi phanh.
- Đĩa trên sàn để chân không được chạm ống xả hay bàn đạp phanh.
Túi quai đứt và móc treo: vì sao nên dùng thùng chắc
Túi vải thể thao hay túi ni lông quai mỏng được dùng nhiều nhất và hỏng nhanh nhất. Quai chịu sức kéo của khối nặng cộng thêm mỗi nhịp xóc; quai đứt giữa đường thì tạ rơi ngay xuống mặt đường. Thùng nhựa cứng hoặc két nhựa có quai giữ được hình dạng, nhưng hãy kiểm tra đáy có nứt, quai có lung lay không. Đặt thùng ở chỗ thấp, buộc thêm một vòng dây co giãn.
Đừng đeo ba lô đựng tạ trên lưng: khối nặng sau lưng kéo người ngả ra sau và khó nghiêng xe vào cua, đó là lời khuyên kỹ thuật. Người ngồi sau cũng không ôm tạ trên đùi, vì khoản 4 điểm a cấm người được chở “mang, vác vật cồng kềnh” và hai tay bận ôm thì không bám được khi phanh. Xem bài người ngồi sau ôm đồ trên đùi.
Chạy thế nào khi xe nặng hơn thường lệ
Xe chở tạ nặng hơn cảm giác ban đầu, nên mọi thao tác nên chậm và sớm hơn:
- Tăng ga từ từ, nhả ga sớm trước đèn đỏ, giữ khoảng cách rộng để phanh nhẹ và dài.
- Đi chậm hẳn qua gờ giảm tốc, nắp cống, đoạn đường gồ ghề.
- Dừng đèn đỏ thì dựng xe thẳng, chân đặt chắc xuống đường rồi mới thả tay phanh.
- Dừng chỗ an toàn kiểm tra dây và thùng sau vài phút đầu.
Đường về có dốc dài thì xem bài xuống dốc dài khi đang chở đồ nặng phía sau; cách cân hai bên có trong bài túi treo hông hai bên xe máy cho chuyến dài.
Khi nào nên nhờ giao hàng thay vì tự chở
Đôi tạ tay hay vài chiếc đĩa nhỏ có thể tự chở nếu làm đúng các bước trên; mua cả giá tạ, ghế tập hay thanh đòn dài thì đừng cố gói trong một chuyến. Hỏi cửa hàng có giao tận nhà không, hoặc thuê xe ba gác, xe tải nhỏ, và nhắn tin xác nhận trước địa chỉ, giờ giao, ai khiêng lên tầng, chi phí. Vẫn muốn tự chở thì chia nhiều chuyến, mỗi chuyến một thùng nhỏ.
Với xe thuê, đừng tự lắp thêm giá hay khung để gác tạ và không khoan đục xe; hãy hỏi cửa hàng trước và xác nhận trực tiếp qua số 0942467674. Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở 09:00–21:00.
Tóm lại: đặt thấp, chia nhỏ, thùng chắc
Tạ nhỏ mà nặng, nên cần nhớ ba việc: đặt thấp sát thân xe, chia thành các phần nhẹ tay thay vì một khối, và dùng thùng chắc thay cho túi quai mỏng hay móc tay lái. Luật không nêu khối lượng; không chắc thì nhờ giao hàng. Cách chia túi cho món nặng mà gọn có trong bài chở chồng sách nặng mua ở phố sách Đinh Lễ. Các cách chở đồ khác nằm ở mục chở đồ và hành lý, kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nằm trong chuyên mục kỹ năng.