Xuống dốc khi chở đồ nặng phía sau là lúc chiếc xe máy quen tay bỗng trở nên khác lạ: phanh làm việc nhiều hơn, tay lái nhẹ đi, và túi buộc sau yên bắt đầu có ý riêng mỗi lần bạn chạm phanh. Người chạy từ Hà Nội lên Tam Đảo, Ba Vì hay qua đèo Thung Khe với hành lý cuối tuần hay gặp chuyện này ở chặng về, khi xe đã mỏi và dây buộc đã giãn. Bài này đi theo thứ tự một đoạn dốc: kiểm tra trước chân dốc, phanh và giữ tốc, nhận ra đuôi xe lệch, và lúc nào nên dừng.
Xuống dốc khi chở đồ nặng: vì sao xe khác hẳn lúc trống
Chở thêm một túi nặng nghĩa là có thêm sức nặng cần hãm lại. Dốc kéo xe nhanh dần, còn phanh và động cơ phải giữ cho xe không nhanh thêm. Tải càng lớn, phanh càng gắng sức; bóp phanh kéo dài từ đỉnh dốc thì má phanh dễ nóng và cảm giác phanh có thể yếu dần giữa đường. Vì vậy hãy giữ tốc thấp từ đầu dốc, đừng để xe lao rồi mới tìm cách phanh.
Tôi cố ý không nêu con số nào về độ dốc, tốc độ hay quãng phanh: mỗi xe, mỗi mặt đường và mỗi mức tải cho một kết quả khác nhau, nên sách hướng dẫn của xe bạn chạy đáng tin hơn.
Đồ nặng phía sau còn có rủi ro riêng: khi xe giảm tốc, khối đồ có xu hướng đi tiếp. Buộc chắc, đặt thấp, sát lưng người lái thì nó chỉ tì nhẹ. Buộc lỏng hoặc lệch một bên thì nó xô dần về trước, hoặc kéo đuôi xe lệch khỏi đường thẳng. Khi dây đã lỏng giữa đường, bài đồ buộc sau xe bị lỏng hoặc rơi giữa đường nói cách xử lý; bài này lo việc phòng từ trước.
Trước chân dốc: dừng một lúc kiểm tra dây và tải
Dây buộc giãn dần theo rung động, nên mối chắc lúc xuất phát từ Long Biên chưa chắc còn chắc ở đỉnh dốc. Hãy dừng ở chỗ rộng, nhìn xa, đỗ hợp lệ, không phải ngay sau khúc cua hay dưới đỉnh dốc, nơi xe sau khó thấy bạn. Rồi kiểm tra:
- Lắc thử khối đồ. Còn xê dịch thì buộc lại.
- Món nặng nhất nằm thấp, sát lưng người lái, hai bên phân đều.
- Đèn hậu, biển số, gương không bị đồ che.
- Đầu dây thừa nhét gọn, không thòng gần bánh sau.
- Người ngồi sau ngồi vững, chân đặt lên gác chân, không ôm vật cồng kềnh.
Sau đó thử phanh hai bên ở tốc độ thấp trên đoạn bằng. Với xe thuê, lúc nhận xe hãy nói rõ chuyến có dốc dài và hành lý nặng để cùng cửa hàng kiểm tra phanh; thấy phanh yếu thì đừng lên dốc. Túi khó buộc gọn thì đổi loại mềm dễ chằng hơn, như bài túi duffel mềm hay vali cứng so sánh.
Phanh sớm, giữ tốc thấp: kỹ thuật chung cho xe số và xe tay ga
Đây là khuyến nghị an toàn chung, không phải điều luật.
Xe số như Honda Wave: về số thấp trước khi vào dốc, lúc xe còn chậm và đường còn thẳng, để động cơ cùng giữ xe với phanh. Đừng đợi xe lao mới tìm số, và đừng để xe tuột dốc ở số không hay tắt máy.
Xe tay ga như Vision, Air Blade hay Click: không có số để chọn nên việc giữ tốc dồn vào tay bạn. Nhả ga sớm, giữ tốc thấp từ đầu dốc, rồi phanh theo nhịp ngắn: bóp, nhả, bóp, nhả. Nhịp nhả cho phanh có lúc nguội, thay vì bóp liên tục đến chân dốc.
Với cả hai loại xe:
- Dùng cả hai phanh, bóp đều và tăng lực dần, không giật. Cách chia lực tùy từng xe, kể cả xe có CBS hay ABS, nên xem sách hướng dẫn.
- Giữ khoảng cách rộng hơn với xe phía trước, vì xe chở nặng cần nhiều quãng hơn để dừng.
- Giảm tốc xong trước khi vào cua gắt, không phanh giữa cua.
Điều 12 Luật 36/2024/QH15 nói gì về dốc và đèo
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH, bàn việc này ở Điều 12. Khoản 2 yêu cầu người điều khiển phương tiện “phải bảo đảm tốc độ phù hợp điều kiện của cầu, đường, mật độ giao thông, địa hình, thời tiết và các yếu tố ảnh hưởng khác để bảo đảm an toàn”.
Khoản 3 viết rằng họ “phải quan sát, giảm tốc độ hoặc dừng lại để bảo đảm an toàn trong các trường hợp sau đây”. Điểm d có “đường hẹp, đường vòng, đường quanh co, đường đèo, dốc”; điểm m có “Điều kiện trời mưa, gió, sương, khói, bụi, mặt đường trơn trượt, lầy lội, có nhiều đất đá, vật liệu rơi vãi ảnh hưởng đến an toàn giao thông đường bộ”. Luật không ghi tốc độ cụ thể cho từng đoạn dốc, nên mức phù hợp do người lái tự đánh giá theo xe, tải và mặt đường; xe đang chở nặng thì nên đặt mức đó thấp hơn lúc trống.
Đồ chở theo còn chịu Điều 33: xe mô tô, xe gắn máy không được xếp hàng hóa vượt quá chiều rộng giá đèo hàng 0,3 mét mỗi bên, vượt quá phía sau giá đèo hàng 0,5 mét theo thiết kế của nhà sản xuất, chiều cao từ mặt đường không vượt quá 02 mét; khoản 3 điểm đ cấm chở vật cồng kềnh. Luật không định nghĩa cồng kềnh nên đừng tự suy ra món đồ của mình “chắc là được”. Vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi, hãy đối chiếu văn bản mới nhất.
Khi đuôi xe bắt đầu bị đẩy lệch giữa dốc
Dấu hiệu thường đến trước vài giây: xe tự kéo về một bên, có tiếng cọ hoặc lạch cạch sau yên, khối đồ nhích lệch trong gương, tay lái rung nhẹ khi chạm phanh. Thấy một trong số đó, đừng chờ đến chân dốc:
- Nhả ga, giữ hai tay trên tay lái, không vươn ra sau đỡ đồ.
- Phanh nhẹ, ngắt quãng, cả hai phanh. Phanh gấp làm cả khối đồ dồn tới cùng lúc.
- Bật xi nhan, nhìn gương, rồi dịch dần vào lề phải.
- Tìm chỗ rộng, xa khúc cua để dừng. Đi thêm một đoạn chậm còn hơn dừng ở chỗ khuất.
- Tắt máy, dựng chân chống chắc, rồi buộc lại từ đầu.
Luyện cảm giác ở Hà Nội trước chuyến lên núi
Hà Nội không có dốc dài như vùng núi, nhưng đường dẫn lên cầu Chương Dương, Vĩnh Tuy hay Long Biên đủ để thử nhịp phanh ngắt quãng với đúng khối hành lý của chuyến đi. Hãy làm lúc đường vắng và chạy chậm.
Đi xa thì báo cửa hàng điểm đến trước. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở 09:00 đến 21:00, số liên hệ 0942467674. Đường lên vùng núi chọn theo Google Maps ở chế độ xe máy, vì cao tốc, cầu Thanh Trì và Vành đai 3 trên cao đều cấm xe máy. Tính để đoạn hạ dốc xong trước khi trời tối: sương và bóng tối làm tầm nhìn ngắn đi đúng lúc phanh đã mỏi.
Khi nào nên bớt đồ thay vì cố xuống dốc
Đã chia lại tải mà đuôi xe vẫn xô, hoặc dây cứ lỏng sau mỗi đoạn, thì hãy bớt đồ chứ đừng siết dây thêm. Gửi bớt hành lý ở chỗ nghỉ, gửi chuyển phát về Hà Nội hoặc chia ra hai xe đều rẻ hơn một lần mất lái.
Xuống dốc khi chở đồ nặng an toàn nhờ ba việc: kiểm tra dây và tải trước chân dốc, giữ tốc thấp và phanh theo nhịp, dừng ngay khi đuôi xe có dấu hiệu lệch. Các kỹ năng chở đồ khác nằm ở mục chở đồ và hành lý, còn kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nói chung có trong chuyên mục kỹ năng.