Muốn chất đồ lên xe máy không đổ, hãy coi vài phút xe đứng yên là đoạn dễ hỏng việc nhất của cả chuyến. Ở Hà Nội, nhiều chiếc xe nằm xuống ngay trước cửa nhà hay trong bãi gửi xe, đúng lúc người chủ quay đi lấy thêm một thùng, hoặc đặt món nặng lệch hẳn về một bên. Bài này đi theo thứ tự của người tự chuyển nhà hay mua đồ số lượng lớn: chọn chỗ, dựng chân chống giữa, đặt đồ, buộc dây, rồi dỡ xuống theo chiều ngược lại.
Chất đồ lên xe máy không đổ: bắt đầu từ nền dưới chân chống
Xe chỉ đứng vững khi nền dưới chân chống vững. Nên chọn mặt phẳng, cứng và khô, như nền xi măng ở sân nhà hay bãi gửi xe trải bê tông. Nên tránh nền dốc dù chỉ nhẹ (như mặt ngõ nghiêng về một phía), gạch lát lỏng, đất mềm sau mưa, nhựa đường mềm dưới nắng, nắp cống trơn và chỗ đọng nước.
Chọn xong chỗ, tắt máy, đánh tay lái thẳng rồi dựng chân chống giữa. Đẩy nhẹ vào vai xe để thử: xe không bập bênh, chân chống không trượt thì mới chất. Chân chống giữa giữ xe đứng thẳng, nên đồ hai bên dễ cân hơn so với xe nghiêng hẳn một phía. Không dựng nổi thì đừng giật nhiều lần: dùng chân chống nghiêng trên nền phẳng, đặt từng món và nhờ người giữ tay lái.
Thứ tự đặt đồ: nặng trước, thấp trước, xen kẽ hai bên
Phần này là kinh nghiệm an toàn, không phải quy định của luật. Gom hết đồ về cạnh xe trước, đừng vừa ôm đồ chạy đi chạy lại vừa để xe đứng một mình. Rồi đặt theo thứ tự:
- Món nặng nhất đặt đầu tiên, thấp và sát giữa xe: sàn để chân xe ga, hoặc yên sau gần lưng người lái. Đặt cao hay dồn hết ra đuôi thì xe dễ bập bênh quanh chân chống.
- Món cỡ vừa đặt tiếp, xen kẽ trái phải. Vừa đặt một thùng bên trái thì thùng kế tiếp sang bên phải.
- Món nhẹ và mềm đặt sau cùng, như túi quần áo, chăn gối, nằm trên cùng để ép gọn khối đồ.
- Một tay luôn chạm vào xe khi tay kia đặt đồ. Cả hai tay cùng bận thì cần người giữ.
Nếu khối đồ vẫn cao hơn vai người ngồi, hoặc xe nghiêng khi chạm vào, hãy bớt đồ chứ đừng nén. Cách chia đồ thành hai chuyến có trong bài chở hàng đi hội chợ bằng một xe máy.
Buộc dây khi xe còn trên chân chống, rồi mới hạ xe
Dây chỉ nên buộc khi xe vẫn đứng chắc: dây giữ món nặng và thấp trước, rồi tới dây ngang qua cả khối. Dùng dây chun móc, lưới ràng hoặc đai khóa cam, buộc vào phần khung chịu lực, không buộc vào ống xả, bánh xe hay chỗ để chân người ngồi sau, và không để đồ che đèn hậu, biển số, gương. Buộc xong, nắm khối đồ lắc mạnh sang hai bên; còn xô lệch thì buộc lại.
Hạ xe khỏi chân chống giữa khi đã chở nặng khó hơn lúc xe trống. Đứng bên trái sát xe, tay giữ tay lái và khung sau, đẩy xe về phía trước một nhịp dứt khoát. Hạ không nổi là dấu hiệu tải đã quá sức: gỡ bớt món trên cùng, hạ xe rồi mới đặt lại. Chạy vài phút đầu thật chậm, rồi dừng ở chỗ an toàn xem dây đã giãn chưa.
Dỡ đồ khỏi xe máy: dựng chân chống trước, tháo dây theo thứ tự ngược
Về đến nơi, người ta hay tháo vội vì muốn xong cho sớm, mà nền trước cửa nhà lại thường dốc hoặc hẹp. Làm chậm lại theo thứ tự này:
- Dừng ở chỗ phẳng nhất gần nơi cần dỡ, dựng chân chống giữa, đẩy thử vai xe, rồi mới chạm vào dây.
- Tháo dây ngoài cùng, trên cùng trước. Món đặt sau cùng lúc chất thì dỡ đầu tiên.
- Món nặng, thấp, chất đầu tiên thì dỡ sau cùng, vì chính nó giữ xe vững tới phút cuối.
- Dỡ xen kẽ trái phải. Dỡ sạch một bên rồi mới sang bên kia thì xe nghiêng về phía còn đồ.
- Nhả dây chun từng đầu, cầm chắc móc, không đứng thẳng trước hướng dây bật lại.
- Nhấc món nặng sát người, gập gối, giữ lưng thẳng. Ngõ hẹp hay cầu thang thì nhờ thêm người đỡ.
Luật nói gì về xếp dỡ và giới hạn hàng chở
Thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Nguồn: Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, đối chiếu văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH. Bài không nêu mức phạt; vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Khi xếp dỡ ngoài đường, Điều 18 khoản 1 cho phép người lái rời vị trí lái để xếp dỡ hàng hóa, nhưng phải sử dụng phanh đỗ xe hoặc thực hiện biện pháp an toàn khác. Khoản 2 yêu cầu xe đỗ trên đoạn đường dốc phải đánh lái về phía lề đường, chèn bánh. Điều đó không có nghĩa là nên chất đồ trên dốc. Về hàng xếp trên xe, Điều 33 khoản 5 ghi:
“Xe mô tô, xe gắn máy không được xếp hàng hóa vượt quá chiều rộng giá đèo hàng về mỗi bên 0,3 mét, vượt quá về phía sau giá đèo hàng 0,5 mét theo thiết kế của nhà sản xuất; chiều cao xếp hàng hóa tính từ mặt đường xe chạy không vượt quá 02 mét.”
Khoản 3 điểm đ còn cấm người lái “mang, vác và chở vật cồng kềnh”. Luật không định nghĩa thế nào là cồng kềnh và không quy định trọng lượng tối đa trong các điều này, nên bài không khẳng định món nào hợp lệ hay vi phạm. Món nào lớn gần hoặc quá các giới hạn trên, hoặc khiến người lái không giữ nổi tay lái và tầm nhìn, thì không nên chở.
Xe thuê: kiểm tra chân chống ngay khi nhận xe
Cả bài này dựa vào chân chống, nên với xe thuê hãy thử chúng trước khi đặt đồ. Dựng chân chống giữa và chân chống nghiêng vài lần ngay tại cửa hàng: chân chống phải bật về chắc khi gạt lên, không kẹt, không cong, xe đứng lên không bập bênh. Thấy lỏng hay hỏng thì báo cửa hàng ngay lúc nhận xe. Tự ý lắp thêm giá, khung hay khoan đục xe thuê thì hỏi cửa hàng trước và xác nhận trực tiếp qua số 0942467674. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00.
Khi nào nên dừng lại và đổi cách
Hãy dừng nếu xe bập bênh mà không tìm được nền phẳng hơn, nếu khối đồ vượt giới hạn khoản 5, hoặc nếu hạ xe khỏi chân chống mà phải gồng cả người. Khi đó chia hai chuyến, nhờ thêm người giữ xe, hoặc thuê xe vận chuyển riêng cho món lớn.
Gói lại: nền phẳng và chân chống giữa trước tiên, món nặng thấp đặt trước, buộc dây rồi mới hạ xe, dỡ theo thứ tự ngược. Các kỹ năng chở đồ khác nằm ở mục chở đồ và hành lý, còn kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nói chung nằm trong chuyên mục kỹ năng.