Có những khoảnh khắc trong năm mà đi xe máy ở Hà Nội trở nên đặc biệt khó chịu: đúng giờ cao điểm sáng, mặt trời mọc thấp ở cuối đường Trường Chinh hoặc Đại La, chiếu thẳng vào mắt cả dòng xe đang hướng về trung tâm; và buổi chiều, nắng tà rọi ngược chiều người đi về các quận phía đông. Ánh sáng chói ngược làm giảm khả năng phán đoán khoảng cách, che mờ đèn tín hiệu và vạch kẻ đường. Đây là loại rủi ro mà ít người nói đến nhưng hầu như ai đi xe hằng ngày cũng từng gặp. Bài viết này nói về cách giảm thiểu tác động của nắng chói ngược khi đi xe máy thuê.
Vì sao nắng ngược chiều nguy hiểm hơn tưởng tượng
Khi ánh nắng chiếu thẳng vào mắt, đồng tử co lại, mọi thứ ngoài quầng nắng trở nên tối hơn hẳn, tương tự như nhìn từ phòng sáng ra hành lang tối. Người đi bộ cắt ngang, xe máy không bật đèn, ổ gà trên mặt đường, tất cả chìm vào vùng tối đó. Ánh sáng chói còn gây mỏi mắt nhanh, khiến khả năng quan sát giảm dần theo từng cây số. Điểm đáng lưu ý là nắng chói thay đổi vị trí liên tục theo giờ và theo hướng đường: đoạn đường này đi thoải mái bảy giờ sáng thì tám giờ rưỡi lại chói lòa, vì góc mặt trời đã thay đổi.
Chọn kính mũ phù hợp: không phải kính nào cũng tốt
Đối với nắng chói ngược, kính mũ tối màu giảm được cường độ sáng nhưng không loại bỏ được vệt chói ngang tầm mắt; kính lọc polarization hiệu quả hơn nhưng giá thành cao và chất lượng hàng bán trôi nổi rất không đều. Với người thuê xe đi trong mùa nắng gắt, phương án thực tế nhất là mũ có kính visor tối hoặc dùng kính râm chất lượng tốt dưới mũ có kính trong, với điều kiện kính râm ôm mặt, không rơi khi cúi đầu. Tránh dùng kính quá tối vào buổi chiều muộn: kính tối giúp buổi trưa nhưng làm bạn gần như mù vào lúc hoàng hôn, khi ánh sáng môi trường đã yếu.
Một thói quen đáng hình thành là mang theo hai lựa chọn: kính tối cho đoạn chói và tháo ra khi trời chạng vạng. Câu chuyện thay kính chỉ nên diễn ra khi xe đã dừng hẳn, không phải khi đang giảm tốc trong dòng xe về.
Điều chỉnh thời gian và tuyến để tránh giờ chói nhất
Nếu lịch của bạn linh hoạt, cách đơn giản nhất là né giờ chói. Nắng chói ngược thường nặng nhất trong khoảng sau mười lăm đến ba mươi phút kể từ lúc mặt trời chạm nóc nhà phía hướng bạn đi. Dịch giờ đi sớm hơn hoặc muộn hơn hai mươi phút có khi giải quyết gần hết vấn đề. Về tuyến, các trục chạy hướng đông tây chịu nắng ngược trực tiếp vào sáng và chiều, trong khi các trục bắc nam chỉ bị chói ở các khúc cua. Nếu chặng đi có lựa chọn, ưu tiên trục bắc nam vào giờ nắng gắt, hoặc chọn tuyến có nhà cao tầng che hai bên.
Giữ khoảng cách và tốc độ khi bị chói
Khi buộc phải đi trong điều kiện chói, mọi khoảng cách an toàn nên nhân lên. Đèn xe trước nhòe trong vùng sáng khiến bạn khó phán đoán nó đang phanh dần hay đang chạy đều, nên khoảng cách với xe trước cần rộng hơn ngày thường. Tại các giao lộ hướng thẳng vào mặt trời, đèn tín hiệu có thể chìm trong quầng sáng; trong trường hợp đó, hãy quan sát đèn của các hướng phụ và dòng xe đang dừng để suy ra pha đèn, và luôn chủ động giảm tốc khi vào ngã tư, kể cả khi bạn nghĩ đèn đang xanh. Quy tắc vàng trong tầm nhìn bị giảm: giảm tốc trước, phán đoán sau.
Nắng chiếu vào gương và lên mặt kính mũ
Một chi tiết ít người để ý: nắng chiều có thể phản chiếu từ mặt kính đồng hồ, mặt vạch kẻ đường, hoặc thậm chí từ mặt kính phía trong mũ của người đối diện, tạo các vệt chói lóe bất ngờ. Khi bị lóe, đừng nhắm mắt hay nghiêng đầu đột ngột; hãy giảm nhẹ ga, giữ hướng thẳng trong một hai giây cho mắt thích nghi. Cách phòng tránh tốt nhất là giữ kính mũ sạch: các vệt dầu và vân tay trên visor khi gặp nắng xiên sẽ tán xạ ánh sáng thành màn lóa loang lổ, nặng không kém gì nắng trực tiếp. Lau kính visor bằng vải mềm trước buổi đi chiều là một thói quen nhỏ mà hiệu quả rõ rệt.
Nắng gắt và nhiệt độ: chăm sóc cơ thể trong chuyến đi dài
Nắng ngược chiều thường đi kèm nắng gắt, đặc biệt trên các tuyến vành đai trống trải. Đi xe trong nắng gắt lâu gây mất nước và giảm tập trung, hai yếu tố âm thầm làm tăng rủi ro. Nên mặc áo chống nắng hoặc áo dài tay, mang đủ nước trong cốp, và nghỉ vào bóng mát mỗi chặng dài. Các triệu chứng đáng ngừng lại ngay là hoa mắt, tay bấu chặt theo phản xạ, hoặc quên đoạn đường vừa đi qua. Với người thuê xe đi công việc cả ngày ngoài đường, việc sắp xếp lịch sao cho khúc đường dài rơi vào giờ sáng sớm hoặc chiều muộn là một kỹ năng tự bảo vệ thật sự. Bạn có thể tham khảo thêm kinh nghiệm về đi xe trong các điều kiện thời tiết khắc nghiệt khác, hoặc đọc gợi ý khám phá Hà Nội bằng xe máy cho người mới nếu bạn đang lo về tổng thể trải nghiệm đi lại trong thành phố.
Trẻ nhỏ và người già trên xe trong giờ nắng chói
Khi chở trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi đi trong buổi nắng chói, có vài điểm cần chú ý thêm. Trẻ nhỏ ngồi trước hoặc sau đều thấp hơn tầm nhìn của người lớn, không tự nhận biết được tình huống chói để né, nên toàn bộ trách nhiệm phán đoán thuộc về người lái. Người già dễ mỏi mắt và hoa mắt khi bị nắng chiếu trực tiếp, nên chặng đường nắng gắt nên ngắn lại, chia làm nhiều đoạn nghỉ. Với cả hai đối tượng này, việc chọn giờ đi né khoảng nắng chói nhất không chỉ là chuyện thoải mái mà là chuyện an toàn thật sự.
Một chi tiết thực tế nữa: nắng gắt làm cốp xe và yên xe nóng lên rất nhanh, có thể gây bỏng nhẹ khi ngồi lên ngay. Trước khi cho trẻ lên xe, hãy thử nhiệt độ yên bằng mu bàn tay, và nếu quá nóng, đổ chút nước hoặc phủ tấm khăn lên yên vài phút. Thói quen đỗ xe nơi có bóng râm, dù phải đi bộ thêm một quãng ngắn, luôn đáng giá hơn là để chiếc xe trở thành cái bàn ủi vào buổi trưa.
Hoàng hôn: khoảng giờ khó lường nhất trong ngày
Nếu nắng chiều chói là khó chịu thì hoàng hôn, khoảng thời gian ánh sáng mờ dần mà đèn đường chưa sáng rõ, mới là khoảng giờ lường khó nhất. Mọi thứ đều chìm trong một màu xám nhạt, đèn hậu xe trước mờ nhạt, người đi bộ mặc tối gần như tàng hình. Vào khoảng này, hãy bật đèn xe sớm hơn mức bạn nghĩ cần, mặc màu sáng nếu có thể, và giảm một chút tốc độ ở các đoạn dân cư. Người đi xe nhiều năm coi hoàng hôn là giờ cần cảnh giác cao độ, chứ không phải giờ về nhà thảnh thơi, và cách nhìn đó đã cứu họ khỏi nhiều tình huống bất ngờ.
Cái nheo mắt cũng là kỹ năng
Nắng chói ngược không thể tránh hoàn toàn, chỉ có thể làm dịu bớt bằng cách chuẩn bị. Người đi xe máy lâu năm ở Hà Nội không có đôi mắt siêu nhân, nhưng họ có cách quản lý: biết giờ nào đường nào chói, biết kính nào dùng lúc nào, biết giữ khoảng cách khi mắt đang phải vật lộn với ánh sáng. Nếu mùa sắp tới của bạn là mùa đầu tiên đi lại bằng xe thuê trong thành phố, hãy chuẩn bị từ chiếc mũ có kính tốt, và nếu cần tư vấn thêm về trang bị khi nhận xe, thông tin liên hệ của Nguyễn Tú luôn tiếp nhận trao đổi trong giờ làm việc hằng ngày. Chiếc khăn mềm nhỏ cất ở cốp dùng để lau kính visor cũng là một món đồ đáng mang theo trong suốt mùa nắng gắt của miền Bắc.