Có hai khoảnh khắc trong ngày mà người đi xe máy ở Hà Nội ít được nhắc tới nhưng rất dễ va vấp: lúc trời sắp sáng hẳn và lúc trời sắp tối hẳn. Đó không phải đêm, nên người ta không bật đèn, không thận trọng như đi đêm. Đó cũng không còn là ngày, nên màu sắc của đường, của người và của các xe khác đều nhòe đi một chút rất khó tả. Khoảng ba mươi phút chuyển tiếp này, gọi là giờ chạng vạng, là khoảng thời gian tầm nhìn của bạn bị đánh lừa nhiều nhất. Bài viết này nói về cách đi xe an toàn trong các khung giờ đặc biệt đó.
Ánh sáng chạng vạng đánh lừa mắt như thế nào
Vào giờ chạng vạng, ánh sáng mặt trời đi theo góc xiên rất thấp, làm mọi vật lấp lánh hoặc chìm vào bóng đổ dài. Mắt bạn phải liên tục điều chỉnh giữa vùng sáng rực và vùng tối om, và việc này mỏi mắt nhanh hơn nhiều so với đi giữa trưa hay giữa đêm. Màu sắc của quần áo người đi bộ, của các xe cùng chiều, của biển báo đều giảm độ tương phản. Điểm nguy hiểm nhất là các hướng nhìn ngược nắng: người đi ngược chiều sáng không nhìn rõ gì hết, và bạn cũng vậy khi quay đầu về hướng mặt trời. Hiểu rõ mình đang bị giảm thị giác là bước đầu để bù đắp bằng thói quen.
Bật đèn xe sớm hơn cảm giác cần thiết
Quy tắc đơn giản nhất cho giờ chạng vạng là bật đèn trước khi bạn thấy cần. Lý do không phải để bạn nhìn đường, mà để người khác nhìn thấy bạn. Một chiếc xe máy không bật đèn trong giờ chuyển tối gần như hòa vào nền đường với người lái xe ô tô đang nhìn ngược chiều nắng. Bật đèn sớm không tốn gì và không làm ai khó chịu. T ương tự vào buổi sáng sớm chạng vạng, nhất là khi có sương mỏng, đèn xe giúp định vị của bạn rõ ràng hơn với người cùng đường. Đây là thói quen đáng giá gần như mọi loại thời tiết và mùa trong năm.
Kính mũ và các vấn đề thị giác trong giờ này
Kính visor của mũ bảo hiểm có hai kiểu khó chịu ở giờ chạng vạng: loại tối màu làm mọi thứ tối thêm đúng lúc trời đang mờ, và loại trong suốt bị chói ngược khi nhìn về hướng mặt trời. Nếu thường đi vào hai khung giờ này, một tấm visor trung tính hoặc kính sáng màu cẩn thận hơn là đáng cân nhắc. Người cận thị cần lưu ý thêm rằng việc nhìn ký tự nhỏ trên biển đường, biển số và tín hiệu trong ánh sáng xiên tốn công hơn, nên nếu cảm thấy mỏi mắt thường xuyên vào giờ này, kiểm tra kính định kỳ là việc nên làm, không chỉ để thoải mái mà còn để an toàn.
Người đi bộ và các phương tiện không đèn
Giờ chạng vạng chiều cũng là giờ tan học, tan làm, và lượng người đi bộ, xe đạp, xe thô sơ trên đường tăng vọt. Người đi bộ trong quần áo màu tối, đi cùng chiều với bạn và không có gì phản quang, là chướng ngại khó thấy nhất lúc này. Xe đạp điện và xe máy điện gần như im lặng và nhiều chiếc không bật đèn. Cách ứng xử an toàn là giảm tốc ở các đoạn ven vỉa hè đông người, quan sát khoảng trống thay vì chỉ quan sát các vật thể rõ ràng, và chuẩn bị phanh sẵn ở những đoạn ngõ ra vào. Giả định rằng mình không nhìn thấy tất cả mọi người là giả định an toàn nhất trong giờ này.
Điều chỉnh tốc độ và khoảng cách
Vì mọi tín hiệu thị giác đều chậm hơn một nhịp, tốc độ và khoảng cách là hai thứ bạn có thể chủ động. Đi chậm hơn tốc độ thường ngày khoảng một mức giúp bạn có thêm thời gian xử lý những thứ nhìn thấy muộn. Khoảng cách với xe trước nên để rộng hơn bình thường, vì đèn phanh của họ cũng đang khó thấy với bạn như đèn của bạn khó thấy với người khác. Tránh vượt ở các đoạn nhìn ngược nắng. Những điều chỉnh nhỏ này cộng lại tạo nên khác biệt lớn trong một khung giờ mà mọi người đều đang nhìn kém như nhau.
Những đoạn đường cần lưu ý hơn
cả
Một số loại đoạn đường đáng gạch đầu dòng cho giờ chạng vạng. Các đoạn ngược hướng mặt trời lúc hoàng hôn, thường là hướng Tây, nơi mọi thứ phía trước chỉ là bóng đen trên nền chói. Đường nhiều cây to, bóng râm và nắng đan nhau thành các sọc sáng tối khiến mắt liên tục điều chỉnh. Các ngõ nhỏ và hẻm chợt tối hơn hẳn so với đường lớn khi bước vào từ chiều muộn. Đoạn thi công thiếu đèn cảnh báo. Quen với các điểm này trên tuyến thường đi giúp bạn chủ động giảm tốc trước, thay vì phát hiện và phanh gấp giữa sọc nắng.
Chạng vạng buổi sáng khác buổi chiều thế nào
Buổi sáng chạng vạng thường đi kèm sương mỏng và độ ẩm đọng, làm mặt đường một số đoạn trơn nhẹ và tầm nhìn mờ sương, nhưng dòng xe thường thưa hơn. Buổi chiều chạng vạng ngược lại: trời khô, đông người, và lượng xe không bật đèn lớn vì mọi người vẫn tưởng là ban ngày. Chiến lược buổi sáng là cẩn thận với mặt đường và sương; chiến lược buổi chiều là cẩn thận với mật độ người và sự chủ quan chung. Cả hai đều chốt lại ở một việc: bật đèn của chính mình và đi chậm lại một chút so với cảm giác.
Người thuê xe đi giờ này cần chuẩn bị gì
Với người thuê xe, hai việc chuẩn bị đáng làm. Một, khi nhận xe, kiểm tra đèn pha, đèn hậu và còi hoạt động bình thường, vì xác suất đi vào giờ chạng vạng trong một kỳ thuê dài khá cao. Hai, nếu lịch trình cả tuần đều đi sớm về muộn, nói trước với nơi cho thuê để chọn xe có hệ thống đèn tốt, hoặc ít nhất để họ kiểm tra trước khi giao. Biết mình sẽ phải đối mặt với hai khung giờ khó nhìn mỗi ngày mà chọn xe có đèn kém là tự tạo bất lợi không cần thiết cho cả kỳ thuê.
Mưa phùn kết hợp chạng vạng: cộng hưởng xấu
Trường hợp đáng kể riêng là chạng vạng kèm mưa phùn, kiểu thời tiết rất phổ biến vào cuối năm ở Hà Nội. Mưa phùn làm mặt đường ẩm, kính visor dính lớp nước lăn không rơi, và ánh sáng xiên buổi chiều tán xạ trên màn nước nhỏ kia thành một lớp loá mỏng. Tầm nhìn trong tình huống này kém hơn cả mưa to có gió thổi khô kính. Nếu bị kẹt đúng khung giờ này, giảm tốc mạnh hơn nữa, bật đèn, lau visor tại điểm dừng thay vì vừa đi vừa dùng tay gạt, và chấp nhận đến nơi muộn hơn dự kiến. Không có cuộc hẹn nào quan trọng bằng việc nhìn rõ mình đang đi về đâu.
Về nhà an toàn trong khung giờ này
Cuối cùng, hãy nhìn lại cách kết thúc ngày: phần lớn người đi làm về nhà đúng vào khung chạng vạng chiều, khi cơ thể đã mệt sau tám tiếng và mắt cần nghỉ. Mệt mỏi cộng tầm nhìn chạng vạng là tổ hợp đáng cảnh giác. Nếu có thể, nghỉ năm phút ở văn phòng hoặc quán nước trước khi lên xe để mắt bớt căng, chọn tuyến quen thay vì thử đường mới lúc này, và không để điện thoại reo kéo bạn nhìn xuống trong đúng khung giờ nhìn rõ nhất là cần thiết. Đoạn đường cuối ngày xứng đáng được đi bằng sự tập trung của phần đầu ngày.
Kết lại
Giờ chạng vạng là khoảng thời gian ngắn nhưng thống kê tai nạn của nó không ngắn như thời lượng, vì tầm nhìn của tất cả mọi người cùng giảm một lúc. Bật đèn sớm, giảm một mức tốc độ, để rộng khoảng cách, cảnh giác với người đi bộ và xe không đèn, và chuẩn bị đèn kỹ khi nhận xe thuê là cách biến giờ chuyển sáng tối thành chỉ một đoạn đường bình thường. Mọi thắc mắc về việc chuẩn bị xe cho lịch trình đi sớm về muộn, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, tham khảo kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc đọc thêm các kinh nghiệm về đi xe trong các điều kiện đặc biệt.