Gầm cầu và hầm chui là những đoạn đường có không gian giao thông đặc thù của Hà Nội: trần thấp, chiều rộng hạn chế, ánh sáng thay đổi đột ngột giữa ban ngày và bóng tối, và dòng xe từ nhiều hướng đổ về gặp nhau trong một không gian hẹp. Đây không phải loại đường khó về tay lái, nhưng là loại đường dễ xảy ra va chạm nhẹ, bởi mọi người đều đi qua với tâm thế đường bình thường. Bài viết này phân tích từng yếu tố rủi ro của gầm cầu và hầm chui, và cách đi qua an toàn, đặc biệt với xe máy thuê chưa quen.
Ánh sáng thay đổi đột ngột: cú sốc thị giác ngắn nhưng nguy hiểm
Yếu tố rủi ro lớn nhất khi vào gầm cầu ban ngày là cú chuyển sáng tối: từ nắng gắt ngoài đường bước vào bóng râm dưới gầm cầu, mắt cần vài giây để thích nghi, và trong vài giây đó, mắt bạn gần như không thấy chi tiết: ổ gà, vũng nước, xe máy dừng, người đi bộ. Cách xử lý là chủ động giảm tốc trước khi vào gầm, không phải vì đường xấu mà để mua cho mắt khoảng thời gian thích nghi ở tốc độ thấp. Khi ra khỏi gầm, cú chuyển tối sáng diễn ra nhanh hơn và nhẹ hơn, nhưng vẫn đáng để ý với những ai mắt nhạy cảm với ánh sáng.
Ngược lại, ban đêm vấn đề đảo ngược: gầm cầu có đèn vàng muối hoặc đèn led màu, làm màu sắc của đồ vật méo mó so với ngoài đường, và các vệt ẩm trên mặt đường gần như vô hình cho tới khi bánh xe lướt qua. Đi đêm qua gầm cầu cần tốc độ thấp hơn và khoảng cách dài hơn với xe trước.
Mặt đường ẩm và vũng nước quanh năm
Gầm cầu che mưa nhưng không thoát nước tốt: nhiều hầm chui là điểm trũng của cả khu, nước từ hai đầu dồn về, và sau mỗi cơn mưa, phần thấp nhất của hầm có thể đọng nước lâu hàng ngày. Lớp ẩm mỏng còn lại là một trong những mặt đường trơn nhất trong đô thị, vì nó trộn với lớp bụi dầu tích tụ lâu ngày thành một màng trơn gần như vô hình. Quy tắc khi qua gầm: luôn giả định mặt đường ẩm, giảm tốc, không phanh gấp, không ghì ga mạnh ở đoạn trũng. Nếu gặp vũng nước che hết mặt đường hầm, đi theo vệt bánh xe của người trước với tốc độ chậm đều.
Cua gấp và nhường nhau trong không gian hẹp
Nhiều hầm chui có cua gần một trăm tám mươi độ, và phần lề cua thường bị lấn bởi xe đỗ hoặc hàng quán. Trước cua hầm, mọi thao tác vượt phải hoàn tất: trong cua là chỗ tệ nhất để vượt, vì tầm nhìn bị tường che và hai xe song song trong cua hẹp không có đường thoát. Gặp xe ngược chiều trong hầm chui hẹp, nguyên tắc chung là bên nào dễ lùi hơn thì nhường, và cả hai đi thật chậm; các cú va gương trong hầm chui hầu như đều xảy ra khi một trong hai bên cố giữ tốc độ.
Với xe thuê, nên nhớ thân xe và độ rộng gương khác xe bạn quen đi: phần gương của xe tay ga khá rộng, và trong không gian hẹp, khoảng cách mà bạn nghĩ vừa đủ thường là không đủ. Khi không chắc, dừng hẳn và để xe kia đi trước rồi mới vào cua.
Dòng xe trộn hướng và các điểm nhập
Điểm nguy hiểm nhất của gầm cầu lớn không nằm ở giữa gầm mà ở các nhánh nhập: xe từ đường này, đường kia đổ vào cùng một điểm, mỗi xe một hướng một tốc độ. Cách đi chuẩn là giảm tốc sâu ngay trước nhánh nhập, quan sát trái phải liên tục chứ không chỉ nhìn thẳng, và đi theo vệt của dòng xe đã hình thành thay vì tự vẽ lộ trình riêng. Trong giờ cao điểm, nhiều gầm cầu có các cụm tắc tại chỗ chỉ vì vài xe cố chen khe; kiên nhẫn theo dòng luôn nhanh tổng thể hơn mọi nỗ lực chen.
Đi bộ và xe đạp trong gầm cầu
Không phải gầm cầu nào cũng có vỉa hè riêng cho người đi bộ, và thực tế người đi bộ, xe đạp, xe đẩy vẫn dùng gầm cầu như một phần đường của mình. Hãy coi mọi gầm cầu là khu vực có người đi bộ tiềm ẩn, nhất là các gầm gần chợ và khu dân cư cũ. Còi trong gầm cầu vang vọng mạnh, nên dùng còi bằng những tiếng ngắn thay vì một cú bấm dài; tiếng còi dài trong không gian vang là cách gây hoảng loạn chứ không phải cách cảnh báo.
Những gầm cầu có biển báo cấm hoặc hạn chế
Một số hầm chui có biển cấm xe tải hoặc cấm theo giờ, và một số đoạn gầm được điều chỉnh luồng theo giờ cao điểm. Khi đi vào gầm cầu lạ, hãy liếc biển báo ở cổng vào trước khi phi vào, vì có những đoạn vào bằng cửa này nhưng chỉ ra được bằng cửa khác, và đi lộn trong hệ thống hầm nhiều nhánh là trải nghiệm không ai muốn lặp lại. Nếu lỡ đi sai trong hầm chui nhiều tầng, cách xử lý an toàn là đi theo dòng xe cho tới lối ra gần nhất, rồi định vị lại bên ngoài, thay vì quay đầu hoặc lùi trong hầm. Bạn có thể tham khảo thêm kinh nghiệm về xử lý các tình huống đường sá đặc thù của Hà Nội, hoặc đọc kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội nếu bạn mới thuê xe và đang làm quen với hệ thống đường của thành phố.
Bảo dưỡng và kiểm tra xe khi hay đi gầm cầu
Các tuyến thường xuyên qua gầm cầu và hầm chui có một đặc điểm: xe liên tục trải qua chu kỳ ướt khô, bụi ẩm, và phanh nhiều. Nếu kỳ thuê của bạn chủ yếu đi các tuyến kiểu này, đáng để ý hai việc. Một là lốp: mặt đường trơn gầm cầu làm nhiệm vụ của gai lốp trở nên quan trọng hơn; nếu thấy gai lốp mòn phẳng, báo cửa hàng để kiểm tra. Hai là phanh: phanh đĩa ngâm ẩm lâu ngày có thể kêu hoặc ăn nhẹ hơn thường lệ; một vòng thử phanh ở chỗ vắng mỗi sáng trước khi vào tuyến chính là cách theo dõi đơn giản mà hiệu quả. Phát hiện sớm các thay đổi nhỏ này giúp bạn trao đổi với cửa hàng kịp thời, trước khi chúng trở thành sự cố giữa gầm cầu đông người.
Trời mưa to: gầm cầu và thời điểm khó nhất
Ngày mưa to là lúc gầm cầu thể hiện đầy đủ tính cách của mình: dòng xe từ mọi hướng đổ về tránh ngập, người đi bộ dồn xuống gầm vì vỉa hè trên bị ngập, và phần trũng của hầm bắt đầu giữ nước. Nếu bạn vào gầm trong lúc mưa vừa dồn, hãy chuẩn bị tinh thần rằng đoạn trũng có thể đã thành vũng: giảm tốc thật sâu trước đoạn trũng, đi theo vệt bánh xe cũ, giữ ga đều và tuyệt đối không dừng giữa vũng. Nếu vũng quá sâu hoặc không nhìn rõ đáy, chấp nhận chờ ở đầu hầm theo hàng xe đang chờ cũng an toàn hơn liều mình băng qua. Nước bắn từ bánh xe trước trong hầm kín làm tầm nhìn của bạn giảm mạnh, nên khoảng cách với xe trước trong mưa phải nhân đôi.
Gầm cầu là bài học đi chậm
Trong toàn bộ hệ thống đường của Hà Nội, gầm cầu và hầm chui là nơi mà mọi lợi thế của tốc độ đều mất tác dụng: không gian hẹp không cho chỗ né, ánh sáng méo không cho thông tin đầy đủ, mặt đường trơn không cho phanh gấp. Người qua gầm cầu nhiều năm đều hội tụ về một phong cách: vào chậm, giữa đều, ra mới tăng. Đó là bài học mà chiếc xe thuê đầu tiên của bạn cũng sẽ dạy, và càng học sớm càng ít trả học phí. Nếu bạn cần tư vấn thêm về tình trạng xe khi thuê dài hạn đi các tuyến qua gầm cầu, thông tin liên hệ của Nguyễn Tú luôn tiếp nhận trao đổi trong giờ làm việc hằng ngày. Một vài dòng ghi chú về các gầm cầu trên tuyến quen thuộc của bạn, ghi rõ đoạn nào trũng, cua nào mù, đèn hầm nào chập chờn, sẽ tiết kiệm cho bạn rất nhiều lần giảm tốc mù quáng không cần thiết.