Báo Hà Nội Mới từng gọi Thụy Khuê là “phố cổng làng”: hiếm con phố nào ở Hà Nội còn giữ nhiều cổng làng cổ như vậy. Những cổng làng cổ Thụy Khuê là dấu vết của vùng Kẻ Bưởi xưa, nơi các làng nằm nối nhau giữa Hồ Tây và dòng Tô Lịch. Bài này giúp bạn biết thứ tự các cổng dọc phố, đọc vài dòng chữ trên cổng, ghé đình đền phía sau và dừng xe máy thật ngắn để ngắm mà không chắn lối vào ngõ.
Cổng làng cổ Thụy Khuê: vì sao một con phố có nhiều cổng làng
Theo báo Nhân Dân, phường Bưởi cũ được hình thành từ sáu làng: An Thái (Yên Thái), An Thọ, Đông Xã, Hồ Khẩu, Võng Thị và Trích Sài. Các làng nằm dọc phố Thụy Khuê nối nhau theo thứ tự Yên Thái, An Thọ, Đông Xã, Hồ Khẩu rồi tới làng Thụy Khuê. Mỗi làng có cổng riêng mở ra trục đường chung, nên ngày nay đi một quãng phố là gặp mấy cổng làng. Phần lớn khu vực này nay thuộc phường Tây Hồ.
Các cổng đều nằm ở dãy số chẵn, phía Hồ Tây, tập trung về phía đầu chợ Bưởi. Đi từ dốc Bưởi về phía trung tâm, các cổng nằm bên tay trái bạn.
Kẻ Bưởi xưa nổi tiếng với nghề giấy dó ở Yên Thái, Hồ Khẩu, Đông Xã. Câu ca dao “Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ” nhắc tiếng chày giã vỏ cây làm giấy. Dấu vết nghề giấy được kể kỹ ở bài dấu vết làng giấy dó Bưởi.
Yên Thái: cổng Giếng ở ngõ 562
Cổng chính của làng Yên Thái là cổng Giếng, ở đầu ngõ 562 Thụy Khuê. Theo báo Nhân Dân, cổng có kết cấu như một gian nhà lớn, hai cánh gỗ lim đặt trên lưng hai con sấu đá, phía trước có ba bậc tam cấp. Giếng Long Tỉnh từng nằm trước cổng nay đã bị lấp, nhưng câu ca dao “Giếng Yên Thái vừa trong vừa mát / Đường Yên Thái gạch lát dễ đi” vẫn được người làng nhắc. Bên trong là con ngõ lát gạch đỏ kiểu xương cá dài gần 300 m.
Làng Yên Thái từng được triều Tự Đức ban bốn chữ “Mỹ tục khả phong”, nghĩa là làng có phong tục tốt đẹp, vào năm Tự Đức thứ 19. Gần đó, đình An Thái ở số 596 Thụy Khuê, đối diện chợ Bưởi, là di tích quốc gia.
An Thọ: cổng Hầu và cổng Xanh
Xưa kia làng Yên Thái có ba thôn, nên có nguồn ghi các cổng sau thuộc Yên Thái, có nguồn ghi thuộc An Thọ:
- Cổng Hầu, quanh số 528–530, còn đôi câu đối chữ Nho nhắc dòng Tô Lịch và thành nhà Lý.
- Cổng Xanh ở đầu ngõ 514, tên gốc là cổng Canh, tức cổng canh gác.
Đình An Thọ ở số 528, cổng đình ghi bốn chữ “An Thọ đình môn”.
Đông Xã: cổng Đông ở ngõ 444
Cổng làng Đông Xã vuông vức, chắc chắn. Theo báo Nhân Dân, cổng từng có năm bậc, sau bỏ đi cho dễ đi lại; bốn chữ “An Đông chính lộ” ở giữa vẫn còn khá rõ, hai bên có câu đối. Cách cổng chừng 20 m là đình Đông Xã, cạnh chùa Mật Dụng; theo trang di tích của phường, đình là di tích cấp thành phố, thờ hai vị Bảo Hựu Đại Vương và Quý Minh Đại Vương.
Hồ Khẩu: làng có nhiều cổng nhất
Hồ Khẩu có bốn cổng: cổng Cái, Giáp Bắc, Giáp Đông và cổng Chùa.
- Cổng Cái, khoảng số 370 tới 378, là cổng lớn nhất. Cổng còn bậc tam cấp đá xanh nên chỉ người đi bộ qua được, hai bên có tượng nghê. Theo lời trưởng ban quản lý di tích đình làng kể với báo Công an Nhân dân, xưa kia cổng chính thường đóng, người làng xuống xe và đi cổng phụ.
- Cổng Giáp Bắc ở số 378, bên trái tam quan đình làng.
- Cổng Giáp Đông ở số 324, ghi “Đông Giáp môn”, được dân làng dựng lại năm 1994.
- Cổng Chùa dẫn vào chùa Chúc Thánh, nơi còn tấm bia đá niên hiệu Vĩnh Tộ.
Đối diện cổng Cái là đền Đồng Cổ, di tích quốc gia; cách đi và tích hội thề có ở bài đền Đồng Cổ ở làng Bưởi.
Lưu ý: bản thân các cổng làng không được xếp hạng di tích riêng; việc xếp hạng áp dụng cho đình, đền, chùa phía sau.
Dừng xe máy ngắm cổng: ngắn, gọn, không chắn ngõ
Mỗi cổng là lối vào một con ngõ đang có người ở, xe ra vào liên tục. Khi muốn ngắm hay chụp ảnh:
- Không dừng xe ngay trước cổng, không đỗ chắn miệng ngõ.
- Tấp vào lề ở quãng không có lối rẽ, tắt máy rồi đi bộ lại gần.
- Chụp từ vỉa hè đối diện để lấy trọn mái cổng, không đứng giữa lòng đường.
- Không dắt xe qua cổng Cái Hồ Khẩu; cổng có bậc đá, chỉ dành cho người đi bộ.
- Muốn đi hết các cổng, gửi xe ở điểm có người trông rồi đi bộ một quãng.
Phố Thụy Khuê đông vào giờ cao điểm, nhất là quanh nút giao với Văn Cao. Hãy nhìn biển báo hướng đi của từng đoạn trước khi rẽ. Ngày phiên chợ Bưởi, khu quanh chợ đông hơn hẳn; xem thêm bài chợ Bưởi bằng xe máy. Cả con phố được giới thiệu ở bài đường Thụy Khuê bằng xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Phố Thụy Khuê có những cổng làng nào?
Theo thứ tự từ phía chợ Bưởi: cổng Giếng của Yên Thái (ngõ 562), cổng Hầu và cổng Xanh của An Thọ, cổng Đông của Đông Xã (ngõ 444), rồi các cổng của Hồ Khẩu như cổng Cái, Giáp Bắc, Giáp Đông, cổng Chùa.
Cổng làng Yên Thái có gì đặc biệt?
Cổng như một gian nhà lớn, hai cánh gỗ lim đặt trên lưng sấu đá, phía trong là con ngõ gạch đỏ dài gần 300 m; làng từng được triều Tự Đức ban chữ “Mỹ tục khả phong”.
Có được đi xe máy qua cổng làng không?
Phần lớn cổng là lối vào ngõ có người ở, đi chậm và nhường người đi bộ. Riêng cổng Cái Hồ Khẩu còn bậc đá, chỉ người đi bộ qua được.
Thuê xe máy khám phá Kẻ Bưởi
Một chiếc xe ga gọn giúp bạn dừng đỗ dễ dàng dọc phố Thụy Khuê. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Click và Yamaha Mio có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh hồ có ở chuyên mục Hồ Tây và lân cận và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.